01 / Mvetsetsani
Mmene luso limeneli lilili
Nthawi yochepa imakhala ndi masitepe angapo
Chizindikiro chooneka chiyenera kuonekera pa sikirini, kuzindikiridwa, kenako n’kusandulika chochita. Chala chimafunikanso kusuntha mokwanira kuti chipangizo chilembetse yankholo. Muyezo wa msakatuli umaphatikizapo mbali zina za sikirini ndi makina oyankhira, komanso zimene munthu amachita. Choncho umayesa munthu akugwira ntchito inayake pogwiritsa ntchito chipangizo, osati liwiro lenileni la mmene uthenga umayendera m’mitsempha ya ubongo. 2
Mwachidule, njira za m’mitsempha ya ubongo zimathandizana: njira yomva kapena kuona imalandira chizindikirocho, chidwi chimathandiza munthu kukhala wokonzeka, ndipo kukonzekera ndi kutulutsa kayendedwe kumabweretsa chochitacho. Ntchito yosankha zochita imawonjezera kusankha chochita choyenera. Masitepe ogwirizana amenewa amathandiza kufotokoza chifukwa chake munthu angayankhe mofulumira pa ntchito ina koma pang’onopang’ono pa ina. 3 4
Mayeso athu akuluakulu a nthawi yoyankha amagwiritsa ntchito chizindikiro chooneka ndi yankho limodzi. Masewera olunjika amawonjezera malo amene cholinga chili ndi kayendedwe; mayeso a liwiro lodina amayeza kudina mobwerezabwereza m’malo modikira chizindikiro chosayembekezereka. Masewerawa angakhale osangalatsa kuchita nawo, koma zotsatira zake siziyesa nthawi yomweyo.
Mmene timaliziyesera
| Ntchito | Zimene munthu ayenera kuchita | Chifukwa chimene nthawi imasiyanirana |
|---|---|---|
| Kuyankha chizindikiro chimodzi | Kuchita yankho limodzi lokonzekera chizindikiro chikangooneka | Kukonzeka ndi nthawi imene chizindikiro chikuonekera n’zofunika kwambiri |
| Kusankha yankho | Kusankha yankho loyenera mogwirizana ndi chizindikiro | Kusankha kumawonjezera ntchito |
| Go/no-go | Kuyankha pa zizindikiro zina, koma osayankha pa zina | Kudziletsa ndi njira yosankhira yankho zimakhudzanso zotsatira |
| Kukhala tcheru | Kukhalabe wokonzeka pamene mukudikira zizindikiro zobwerezabwereza zosayembekezereka | Nthawi zimene chidwi chimazimiririka ndi kusinthasintha kwake zimaonekera |
Mayeso otchuka a Hick ankasinthasintha kuchuluka kwa mayankho oti munthu asankhe. Phunziro lake n’lakuti kuchuluka kwa chidziwitso chofunika posankha chochita n’kofunika; palibe chilinganizo chimodzi chimene chingasandutse zotsatira za masewera onse kukhala zofanana. 5
Kafukufuku woyerekezera mawu omveka ndi zizindikiro zooneka amasiyananso pa mphamvu ya chizindikiro, zida ndi malamulo oyankhira. Kafukufuku wa ophunzira anapeza kuti mayankho pa mawu omveka anali ofulumira m’mikhalidwe imene anagwiritsa ntchito. Izi sizikusonyeza kuti nthawi inayake iyenera kuchotsedwa pa mayeso onse a kuona. 6
Mmene zotsatira zafotokozedwera nazonso n’zofunika. Mayeso ofulumira kwambiri, avareji ndi wapakati amayankha mafunso osiyanasiyana. Kuyankha mwamsanga chifukwa choyembekezera chizindikiro kungapangitse kuti “zotsatira zabwino koposa” zikhale zopambanitsa; mayeso ochedwa kwambiri angakweze avareji. Njira yochotsera zotsatira zachilendo iyenera kufotokozedwa pasadakhale, osachotsa zimene sizikukomera. 7
Zaka ndi miyezo: kodi kufananitsa koyenera n’kotani?
Mizere yosankhidwa ili m’munsiyi yatengedwa ku Experiment 1, Table 2 ya Woods ndi anzake, yomwe inachitikira pagulu la anthu wamba. Nthawi zake ndi zimene zinajambulidwa munthu akayankha chizindikiro chooneka, hardware isanakonzedwe kuti ichepetse kuchedwa. “SD” ikusonyeza kusiyanasiyana kwa anthu m’gulu lililonse la zaka. 1
| Zaka | Chiwerengero cha anthu | Nthawi yapakati yolembedwa, ms | SD, ms |
|---|---|---|---|
| 18–24 | 86 | 217.9 | 19.5 |
| 32–38 | 201 | 224.8 | 23.4 |
| 46–51 | 276 | 233.6 | 27.2 |
| 59–65 | 246 | 239.1 | 28.1 |
Ziwerengerozi n’zoti munthu azifanizire nazo; si tebulo lokonzedwa molondola pa chipangizo chanu. Kafukufukuyo anagwiritsa ntchito nthawi yake yowonetsera chizindikiro, njira yolowetsamo yankho ndi mayeso obwerezabwereza. Kafukufuku wina kapena foni ina ingapereke ziwerengero zosiyana, popanda kutanthauza kuti biology ya anthu ake ndi yosiyana. Kafukufuku woyerekezera zida akusonyeza kuti nkhani imeneyi iyenera kuganiziridwa. 8
Pano sitipereka tebulo la Helibrain la maperesenti a magulu a zaka limene likuyimira anthu onse. Ngati masewera ali ndi bolodi la osewera, limayerekezera zotsatira zanu ndi za osewera amene anachita nawo mumachitidwe olembedwawo; sizitanthauza kuti ndi muyezo wa anthu onse.
02 / Ikani pa nkhani yake
Zimene zimakhudza luso limeneli
Zizindikiro za umboni zimayankha funso lakuti, “Kodi pali zotsatira pa zimenezi?” Sizikulonjeza kuti phindu lake lidzakhala lotani. Ngati Helibrain ili ndi mlingo wa umboni, gulu la anthu ndi zotsatira zake zimatchulidwa limodzi. “Palibe mlingo” zikutanthauza kuti tilibe mlingo wogwirizana ndi zimenezi; sizikutanthauza kuti palibe zotsatira. Zimene kafukufuku wa zaka ndi zipangizo wapeza ndi umboni wokhudza kuyeza, osati mlingo wa chithandizo.
Tulo
Umboni wabwinoChiwerengero chosungidwa: kusagona konse → nthawi zimene chidwi chimazimiririka.
Kusagona konse mwina kumasokoneza kukhala tcheru. Mayankho ochedwa ndi nthawi zimene munthu amachedwa kuyankha nthawi zambiri zimafotokoza zambiri kuposa yankho limodzi lofulumira kwambiri. Umboni wathu ukusonyeza kuti pali zotsatira, koma kukula kwake sikudziwika bwino. 9
Kupsinjika maganizo
Sanaikidwe mulingo pa nthawi yoyankha yosavutaZotsatira za ntchito zoyendetsedwa ndi nzeru siziyesa nthawi yoyankha yosavuta.
Kupsinjika maganizo kumakhudza njira zosiyanasiyana za kuganiza m’njira zosiyanasiyana. Tilibe mlingo wa umboni wofanana ndiwu wokhudza kuchedwa kokhazikika kwa mayeso osavuta oyankha chifukwa cha kupsinjika kwa tsiku ndi tsiku. 10
Kuchita masewera olimbitsa thupi
Umboni wochepa kwambiriChiwerengero chosungidwa: kuzindikira zinthu zonse pa kafukufuku wosiyanasiyana wa masewera olimbitsa thupi.
Mlingo wa umboni wokhudza masewera olimbitsa thupi ndi kuganiza kwa zinthu zosiyanasiyana ndi Wotsika kwambiri. Sutsimikizira kuti pa ntchito yathu yoona zinthu munthu adzapindula ma milliseconds angati nthawi yomweyo. 11
Zaka
Kuyerekezera zakaNdondomeko yoyezera kuona yomwe inakonzedwa, ndipo nthawi zolembedwa zasonyezedwa pamwambapa.
M’gulu la anthu omwe anatchulidwa, magulu achikulire anayankha pang’onopang’ono pa avareji. Izi ndi kugwirizana kwa ziwerengero za magulu, osati mlingo wa kuchepa kwa munthu payekha kapena kuzindikira matenda chifukwa cha zaka. 1
Kuyeserera
Umboni wa mayeso obwerezabwerezaKuzolowera ntchito ndi kudalirika kwa zotsatira.
Zotsatira zikakwera pa mayeso obwerezabwereza, chifukwa chake chingakhale kuphunzira nthawi ndi lamulo loyankhira. Kuyeseranso mobwerezabwereza kumawonjezeranso mwayi wopeza yankho limodzi lofulumira modabwitsa. Yerekezani zotsatira zofanana nthawi zonse. 12
Zipangizo
Umboni wa nthawi yoyezeraZimakhudza muyezo, osati kusintha kwa biology.
Kuchedwa kwa sikirini ndi njira yolowetsamo yankho kumasiyana malinga ndi chipangizo ndi mmene mayesowo akuyendera. Nthawi imene sikirini imatenga kusintha chithunzi chokha si yokwanira kukonza kuchedwa konse. 2
Kodi luso limene mwayeseza limathandiza pa ntchito ziti?
Kuyankha mofulumira pa chizindikiro chodziwika bwino ndi luso linalake
Kudziwa nthawi ya mayeso kungakuthandizeni kukhala wokonzeka; kuyembekezera chizindikiro kungapangitsenso zotsatira zofulumira mopanda chilungamo. Zonsezi siziyenera kufotokozedwa ngati kusintha kwa kuganiza kwa munthu pa zinthu zonse. Kuti muyerekezere mayeso mobwerezabwereza moyenera, sungani nthawi zodikira zosayembekezereka ndi malamulo omwewo owerengera zotsatira. 1
Zonena za maphunziro ziyenera kugwirizana ndi zotsatira zimene akulonjeza. Kulunjika bwino kungathandize pa ntchito yolunjika, koma sikutsimikizira kuti munthu adzayankha mofulumira pa magalimoto kapena masewera. Kafukufuku wambiri wokhudza kuphunzitsa ubongo sakuthandiza kuganiza kuti kuchita bwino pa yankho limodzi limene mwazolowera kumangosamukira ku maluso ena a tsiku ndi tsiku. 13
Kudalirika kwa muyezo ndi nkhani yosiyana ndi kusintha kwa luso. Mayeso obwerezabwereza angachepetse zolakwika zina za muyezo, koma mayeso aatali angayambitse kutopa kapena nthawi zimene chidwi chimazimiririka. Ndondomeko yoyenera imadalira ngati mukufuna kudziwa liwiro loyankha chizindikiro chimodzi, kukhala tcheru kwa nthawi yaitali, kapena kuphunzira. Masewera athu achidule amakuthandizani kuyesa ntchito inayake; si mayeso otsimikizira kuti ndinu otetezeka. 14 15
03 / Yesani ndi kuyerekezera
Yesani pa Helibrain
Mukayerekezera mayeso osiyanasiyana, gwiritsani ntchito sikirini, njira yolowetsamo yankho ndi dzanja lomwelo. Werengani mmene mayeso amasamalirira kukhudza msanga ndiponso mmene amafotokozera zotsatira musanatanthauzire kusintha. Sungani zotsatira za masiku wamba komanso za mbiri yabwino koposa: kuyesa mobwerezabwereza kuti mupeze zotsatira zofulumira kwambiri kumasintha funso limene mayesowo akuyankha.
Chida choyerekezera nthawi zosiyanasiyana za tsiku chingakuthandizeni kukonza zimene mwaona; zida zokonzera khofi wokhala ndi caffeine ndi tulo zimafotokoza zimene munthu wayerekeza, osati kuyeza kukhala tcheru. Mayeso achidule sayenera kugwiritsidwa ntchito posankha ngati munthu ali wotetezeka kuyendetsa galimoto kapena kugwira ntchito imene kulakwitsa kungakhale koopsa.
Mayeso ndi masewera
Mayeso a nthawi yoyankhira
Chizindikiro chimodzi chooneka ndi yankho limodzi.
Mayeso a nthawi yosunga chidwi
Kukhalabe wokonzeka pa ntchito yaitali yoonera zizindikiro.
Mayeso a kuchitapo kanthu kapena kusachitapo kanthu
Onjezerani kufunika kodziletsa kuti musayankhe nthawi zina.
Mayeso a kusinthasintha ntchito
Onjezerani lamulo loyankhira limene limasintha.
Kuphunzitsa kulunjika bwino
Phatikizani kuzindikira cholinga, kayendedwe ndi kulondola.
Mayeso a liwiro lodina
Kayendedwe ka manja kobwerezabwereza; yerekezerani zotsatira za njira yolowetsamo yankho yofanana.
Zida ndi kuyeseza
Nthawi yoyankha malinga ndi nthawi ya tsiku
Konzani zimene mwaona mobwerezabwereza m’mikhalidwe yofanana.
Kuyeserera kulunjika
Yeserani ntchito yophatikiza kuona ndi kayendedwe ka thupi.
Chokonza nthawi ya masewera ndi tulo
Konzani nthawi ya masewera mogwirizana ndi nthawi yogona imene mwasankha.
Chowerengera cha caffeine
Onani mmene kusankha nthawi kumakhudzira zotsatira; sichiyeza kuchuluka kwa caffeine m’magazi kapena kukhala tcheru.
Chowerengera cha tulo chosowa
Onani chiwerengero chongoyerekezera potengera nthawi ya tulo imene mwaika.
Chokonza tulo cha ogwira ntchito mosinthana nthawi
Konzani nthawi zogona mogwirizana ndi mashifiti.
Chokonza tulo cha ulendo wodutsa nthawi zosiyanasiyana
Onani ndondomeko ya ulendo popanda kuiona ngati chitsimikizo cha mmene mudzachitire.
Mayankho okhudzana ndi zimenezi
- Kodi nthawi yoyankhira pa mawu imakhala yochepa kuposa pa zinthu zooneka? →
- Kodi nthawi imene munthu amasunga chidwi imakhala yaitali bwanji pa avareji? →
- Kodi khofiini imathandiza kuti munthu ayankhe mofulumira? →
- Kodi anthu angathe kuchita zinthu zingapo nthawi imodzi? →
- Kodi kupuma kwa nthawi yochepa kumathandiza kuti munthu aziganizira bwino? →
- Kodi zimateradi mphindi 23 kuti munthu ayambirenso kuika maganizo ake pa ntchito atasokonezedwa? →
- N’chifukwa chiyani nthawi yanga yoyankhira imachedwa kwambiri pa foni kuposa pa kompyuta? →
- Kodi nthawi yoyankhira imasintha bwanji munthu akamakula? →
- Ndi mayesero angati amene amafunika kuti mayeso a nthawi yoyankhira akhale odalirika? →
- Kodi nthawi imene munthu amatenga kuti ayankhe ingakhale yosakwana ma milliseconds 100? →
- Kodi pali kusiyana kotani pakati pa nthawi yoyankhira yosavuta ndi nthawi yoyankhira yosankha? →
- Kusagona mokwanira kumachedwetsa bwanji nthawi yoyankhira? →
- Kodi nthawi yabwino yoyankhira ndi yotani? →
- Kodi kusokonekera kwakanthawi kwa chidwi (attentional blink) n’kutani, ndipo kumatenga nthawi yaitali bwanji? →
Mafunso amene anthu amafunsa kawirikawiri
Kodi ma milliseconds 200 ndi zotsatira zabwino?
Zingakhale zachangu pa mayeso ena oona zinthu, koma tanthauzo lake limadalira ndondomeko ya mayeso, chipangizo ndi mmene zotsatira zafotokozedwera. Palibe malire amodzi odutsa pa mayeso onse a pa msakatuli. 2
Kodi ndingachotse nthawi imene sikirini imatenga kusintha chithunzi?
Ayi. Nthawi yosinthira chithunzi ndi gawo limodzi lokha la nthawi yonse ya sikirini ndi makina oyankhira. Kuichotsa sikukonza kuchedwa konse kwa makinawo. 8
Kodi mayeso anga ofulumira kwambiri amasonyeza luso langa lenileni?
Amasonyeza mayeso ofulumira kwambiri olembedwa motsatira lamulo limenelo. Mmene mumachitira nthawi zambiri, kusiyanasiyana kwa mayankho, kuyankha musanaone chizindikiro ndi mayankho ochedwa zimayankha mafunso osiyanasiyana. 7
Magwero
Maulalo amapita ku DOI yoyambirira kapena ku mbiri ya gwero. Zofananitsa za kafukufuku zikufotokoza ntchito zimene zinayesedwa, osati kutsimikizira kuti mitundu yathu ya pa msakatuli ndi yolondola.
- Woods et al. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hick (1952). On the Rate of Gain of Information.
- Jain et al. (2015). A comparative study of visual and auditory reaction times on the basis of gender and physical activity levels of medical first year students.
- Ratcliff (1993). Methods for dealing with reaction time outliers..
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.