Jya ku bikubiye muri paji

Ubushobozi buri inyuma y’amanota

Igihe cyo kugira icyo ukora

Igihe cyo kugira icyo ukora ni igihe kiri hagati y’igihe ikimenyetso kigaragariye n’igihe ugiriye icyo usabwe gukora. Mu kizamini cy’amaso cyahinduwe neza cya Woods na bagenzi be, impuzandengo y’ibihe byanditswe yari 217,9 ms ku bafite imyaka 18–24 na 239,1 ms ku bafite imyaka 59–65; iyi ni impuzandengo ijyanye n’uburyo ubwo bushakashatsi bwakozwemo, si amanota fatizo rusange y’ibizamini byo kuri interineti. 1

Byasuzumwe bwa nyuma · Amasoko 15

Reba ibizamini n’ibikoresho ↓

01 / Sobanukirwa

Icyo ari cyo

Igihe gito kigizwe n’intambwe nyinshi

Ikimenyetso kiboneka kigomba kubanza kugaragara kuri ecran, ukakibona, hanyuma ukagihinduramo igikorwa. Urutoki na rwo rugomba kugenda bihagije kugira ngo igikorwa cyandikwe. Igipimo cyo muri mushakisha kirimo n’ibice bimwe na bimwe by’imikorere ya ecran n’uburyo bwo gusubiza, uretse umuntu ubwe. Bityo, gipima umuntu ukora umukoro akoresheje ibikoresho, aho kuba igipimo kiziguye cy’umuvuduko ubutumwa bw’imyakura bugenderaho. 2

Mu bisobanuro byoroheje by’imikorere y’ubwonko, inzira y’ibyumviro bireba izana ikimenyetso, kwita ku kintu bigatuma ukomeza kwitegura, naho gutegura no gukora urugendo rw’igikorwa bigatanga igisubizo. Mu mukoro wo guhitamo, hiyongeraho guhitamo igikorwa gikwiriye. Izi ntambwe zikoranaho, ari na byo bisobanura impamvu ushobora gusubiza vuba mu mukoro umwe ariko ugatinda mu wundi. 3 4

Ikizamini cyacu nyamukuru cyo gupima igihe cyo kugira icyo ukora gikoresha ikimenyetso kiboneka n’igikorwa kimwe cyo gusubiza. Imyitozo yo kwerekeza neza yongeraho aho ikimenyetso kiri no kukigana; ikizamini cy’umuvuduko wo gukanda gipima ibikorwa bisubirwamo aho gutegereza ikimenyetso gitunguranye. Iyo mikino ishobora gushimisha, ariko amanota yayo ntapima icyo gihe kimwe.

Uko tugipima

UmukoroIcyo uwukora agomba gukoraImpamvu ibihe bitandukanye
Gusubiza ku kimenyetso kimweGutanga igisubizo kimwe witeguye gutanga ikimenyetso kijeKwitegura n’igihe ikimenyetso kigaragariraho ni byo by’ingenzi
Guhitamo igisubizoGuhitamo igisubizo gihuye n’ikimenyetsoGuhitamo byongeraho indi ntambwe
Kora cyangwa uhagarikeGusubiza ku bimenyetso bimwe, ibindi ukicecekeraKwifata no gufata icyemezo na byo birakenerwa
Gukomeza kuba masoGukomeza kwitegura mu gihe utegereje ibimenyetso bitunguranye bisubiramoKudakomeza kwita ku mukoro no guhindagurika k’ubushobozi birigaragaza

Mu kizamini kizwi cya Hick, bahinduraga umubare w’ibisubizo umuntu yagombaga guhitamo. Icyo kitwigisha ni uko amakuru asabwa kugira ngo umuntu ahitemo igikorwa agira uruhare, si uko hari ikigereranyo kimwe cyahindura amanota y’umukino uwo ari wo wose akayagabanya mu kindi. 5

Ubushakashatsi bukoresha ibimenyetso by’amajwi n’ibiboneka na bwo buratandukana bitewe n’imbaraga z’ikimenyetso, ibikoresho n’amategeko yo gusubiza. Ikigereranyo cy’abanyeshuri cyabonye ko ibisubizo ku majwi byihutaga mu mimerere yacyo; nticyerekana ko buri gihe cy’amajwi kigomba gukurwaho agaciro kamwe kuri buri kizamini gikoresha ibimenyetso bigaragara. 6

Uburyo bwo kuvuga amanota na bwo burakenewe. Igerageza ryihuse kurusha ayandi, impuzandengo na mediyani bisubiza ibibazo bitandukanye. Gukeka neza igihe ikimenyetso kiza bishobora gutuma “amanota meza kurusha ayandi” atagaragaza neza ubushobozi; ibihe byatinze cyane na byo bishobora kuzamura impuzandengo. Amakuru adasanzwe agomba gukurwamo hakurikijwe itegeko ryatangajwe, aho guhitamo gukuramo ibisubizo bitagaragara neza. 7

Imyaka n’amanota fatizo: ni irihe gereranya rikwiye?

Imirongo mike iri hano yatoranyijwe muri Experiment 1, Table 2 ya Woods na bagenzi be, bakoreye ubushakashatsi ku bantu bo mu baturage. Ibihe byanditswe ni iby’amaso, ku mukoro wo gusubiza ku kimenyetso kimwe, mbere y’uko bakosora ubukererwe bw’ibikoresho. “SD” igaragaza uko ibisubizo by’abantu batandukanye muri buri tsinda ry’imyaka byatatanye. 1

ImyakaAbitabiriye ubushakashatsiImpuzandengo y’igihe cyanditswe, msSD, ms
18–2486217,919,5
32–38201224,823,4
46–51276233,627,2
59–65246239,128,1

Iyi mibare ni iy’igereranya, si igipimo cyahinduwe ngo gihuze n’igikoresho cyawe. Ubushakashatsi bwakoresheje igihe cyabwo cyo kugaragaza ikimenyetso, uburyo bwo gusubiza n’amagerageza asubirwamo. Ubundi bushakashatsi cyangwa telefoni bishobora gutanga ibipimo bitandukanye, bitavuze ko ibinyabuzima by’abaturage batandukanye. Ubushakashatsi bugereranya ibikoresho bushimangira ko iyo mimerere igomba kuzirikanwa. 8

Ntidutangaza hano igipimo cya Helibrain gihagarariye abaturage, gihindura imyaka mo umwanya umuntu afite muri persentili. Urutonde rw’abakinnyi, aho ruboneka mu mukino, rugereranya umuntu n’abakinnyi bitabiriye n’uburyo amanota yanditswemo; si ngombwa ko ruba igipimo cy’abaturage bose.

02 / Shyira mu mimerere yabyo

Ibibigiraho ingaruka

Ibyiciro by’ibimenyetso bisubiza ikibazo ngo “ese iki gisubizo cyagize ingaruka kuri iki gipimo?” Ntibisezeranya inyungu runaka. Iyo hari igipimo cy’ibimenyetso kuri Helibrain, itsinda n’igisubizo kirebwa bigumana isano. “Nta cyiciro cyashyizweho” bivuga ko nta gipimo gihuye n’iki kibazo dufite; ntibivuga ko nta ngaruka zihari. Ibyagaragaye ku myaka no ku bikoresho ni ibimenyetso byerekeye gupima, si ibyiciro by’ubuvuzi.

Ibitotsi

Ibimenyetso bifatika

Igipimo cyanditswe: kubura ibitotsi burundu → kutita ku mukoro igihe uri maso.

Kubura ibitotsi burundu bishobora gutuma umuntu atakomeza kuba maso neza. Ibisubizo bitinda no kudakomeza kwita ku mukoro akanya na byo akenshi bitanga amakuru kurusha igisubizo kimwe cyihuse kurusha ibindi; ibimenyetso byacu bishyigikira ko hari ingaruka, ariko ntibigaragaza neza ingano yayo. 9

Imihangayiko

Nta gipimo cyatanzwe ku gihe cyo gusubiza ku kimenyetso kimwe

Ibyavuye mu bushakashatsi ku mikorere yo mu rwego rwo hejuru ntibipima igihe cyo gusubiza ku kimenyetso kimwe.

Imihangayiko igira ingaruka zitandukanye ku mikorere itandukanye yo gutekereza. Nta gipimo gihuye n’ibimenyetso dufite cyerekana ko imihangayiko ya buri munsi itera ubukererwe buhoraho mu gusubiza ku kimenyetso kimwe. 10

Imyitozo ngororamubiri

Ibimenyetso ni bike cyane

Igipimo cyanditswe: ubushobozi bwo gutekereza muri rusange, hashingiwe ku bushakashatsi butandukanye bw’imyitozo.

Igipimo rusange cyerekana isano hagati y’imyitozo n’ubushobozi bwo gutekereza kiri ku rwego rwo hasi cyane. Nta kimenyetso cyerekana ko mu mukoro wacu ukoresha ibimenyetso bigaragara umuntu ahita yunguka milisegonda zingana kandi zizewe. 11

Imyaka

Igereranya ry’imyaka

Uburyo bwapimwe neza bukoresha ikimenyetso kiboneka, n’ibihe byanditswe bigaragara haruguru.

Mu itsinda ry’ubushakashatsi ryavuzwe, impuzandengo y’ibisubizo mu matsinda y’abantu bakuru yari itinze kurusha iy’abato. Iri ni isano hagati y’imyaka n’itsinda, si igipimo cy’uko umuntu ku giti cye agabanukirwaho ubushobozi cyangwa isuzuma ry’imyaka. 1

Kwimenyereza

Ibimenyetso ku kongera gukora ikizamini

Kumenyera umukoro no kwizerwa kw’amanota.

Amanota ashobora kuzamuka usubiyemo ikizamini bitewe no kumenya igihe n’itegeko ryo gusubiza. Kugerageza kenshi na byo byongera amahirwe yo kubona igisubizo kimwe cyihuse cyane; ujye ugereranya amanota asanzwe uhisemo uburyo bumwe. 12

Ibikoresho

Ibimenyetso ku bipimo by’igihe

Ingaruka ku gipimo, si impinduka mu binyabuzima.

Ubukererwe bwa ecran n’uburyo bwo gusubiza buratandukana bitewe n’ibikoresho n’uko ubushakashatsi bwateguwe. Intera ya buri kugaragaza ishusho kuri ecran yonyine ntihagije kugira ngo ukosore ubukererwe bwose. 2

Ni ibihe byo wize ushobora gukoresha ahandi, kandi ni ibihe udashobora?

Gusubiza vuba ku kimenyetso umenyereye ni ubuhanga bwihariye

Kumenya igihe umukoro ukorerwamo bishobora gutuma witegura neza; ariko no gutegereza ikimenyetso ukeka ko kigiye kuza bishobora gutanga igisubizo cyihuse ku buryo kitaba cyemewe. Nta na kimwe muri ibyo gikwiye kuvugwa nk’iterambere rusange mu bushobozi bwo gutekereza. Kugira ngo wongere gukora ikizamini ugereranya neza, komeza gukoresha ibihe byo gutegereza bitunguranye n’itegeko rimwe ryo gutanga amanota. 1

Iyo umuntu avuga ibyerekeye imyitozo, agomba kuvuga n’icyo itezweho kugeraho. Kunoza kwerekeza neza bishobora gufasha mu mukoro wo kwerekeza ku kintu, ariko ntibigaragaza ko uzafata ibyemezo vuba mu muhanda cyangwa muri siporo. Isuzuma rusange ry’imyitozo y’ubwonko ntirishyigikira igitekerezo cy’uko kunoza igikorwa kimwe wimenyereza bihita bigira ingaruka ku bundi bushobozi bwo mu buzima busanzwe butandukanye na cyo. 13

Kwizerwa kw’igipimo n’ikibazo gitandukanye no kugira icyo utezaho imbere. Gusubiramo umukoro kenshi bishobora kugabanya urusaku rumwe na rumwe mu bipimo, ariko ikizamini kirekire na cyo gishobora gutera umunaniro cyangwa gutuma umuntu atita ku mukoro. Uburyo bukwiriye buterwa n’uko ushaka gusuzuma umuvuduko usanzwe wo gusubiza ku kimenyetso kimwe, gukomeza kuba maso cyangwa kwiga. Umukino wacu mugufi ugufasha kumenya umukoro, ariko si ikizamini cyemeza ko nta kaga ko gutwara imodoka cyangwa gukora umurimo usaba kwitonda. 14 15

03 / Gerageza ugereranye

Gerageza kuri Helibrain

Kugira ngo ugereranye ibihe bitandukanye, koresha ecran imwe, uburyo bumwe bwo gusubiza n’ukuboko kumwe. Soma uko ikizamini gifata gukanda bikozwe kare n’uburyo incamake y’amanota ibarwa mbere yo gusobanura impinduka. Bika n’ibisubizo bisanzwe, atari ibyiza gusa: guhora ushaka igisubizo cyihuse kurusha ibindi bihindura ikibazo uri gusubiza.

Igikoresho cyo kureba uko ibisubizo bihinduka bitewe n’igihe cy’umunsi gishobora kugufasha gutunganya ibyo witegereza; gahunda zerekeye kafeyine n’ibitotsi zishingira ku byo umuntu yinjiza, ntizipima uko uri maso. Ikizamini kigufi ntigikwiye gukoreshwa mu gufata icyemezo cy’uko umuntu ashobora gutwara imodoka cyangwa gukora umurimo ushobora guteza impanuka.

Ibizamini n’imikino

Ibikoresho n’imyitozo

Ibisubizo bifitanye isano

Ibibazo bikunze kubazwa

Ese milisegonda 200 ni igihe cyiza?

Bishobora kuba igihe gito mu kizamini kimwe gikoresha ikimenyetso kiboneka, ariko icyo bisobanura giterwa n’uburyo ikizamini cyakozwemo, igikoresho n’incamake y’amanota. Nta rugero rusange rwo gutsinda ikizamini cyo muri mushakisha. 2

Ese nakuramo intera ecran imara itanga ishusho nshya?

Oya. Iyo ntera ni kimwe gusa mu bigize igihe ecran n’uburyo bwo gusubiza bifata; kuyikuramo ntibikosora ibipimo bya sisitemu yose. 8

Ese igerageza ryanjye ryihuse kurusha ayandi ryerekana ubushobozi bwanjye nyakuri?

Ryerekana igerageza ryanditswe ryihuse kurusha ayandi hakurikijwe iryo tegeko. Imikorere isanzwe, uko ibisubizo bitandukana, gukeka ikimenyetso no gutinda bisubiza ibibazo bitandukanye. 7

Amasoko

Ihuza rijyana ku mwirondoro w’umwimerere wa DOI cyangwa ku nyandiko y’aho isoko ryatangajwe. Igereranya rishingiye ku bushakashatsi risobanura imikoro yavuzwe, ntirigaragaza ko verisiyo zacu zo muri mushakisha zemejwe n’ubushakashatsi.

  1. Woods et al. (2015). Factors influencing the latency of simple reaction time.
  2. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  3. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  4. Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
  5. Hick (1952). On the Rate of Gain of Information.
  6. Jain et al. (2015). A comparative study of visual and auditory reaction times on the basis of gender and physical activity levels of medical first year students.
  7. Ratcliff (1993). Methods for dealing with reaction time outliers..
  8. Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  14. Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
  15. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.