Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Igitekerezo cy’igihe | Icyo gisobanura | Imbibi |
|---|---|---|
| Ikintu cya mbere kigamijwe | Ikintu umuntu agomba guhitamo cyangwa kuvuga icyo ari cyo | Amabwiriza y’umukoro ni yo agena uruhare rwacyo |
| Ikintu cya kabiri nyuma ya hafi 200–500 ms | Akenshi birushaho kugorana kukivuga icyo ari cyo | Ni igihe kigera hafi cyagaragaye mu bushakashatsi |
| Ikintu gihita gikurikiraho | Mu buryo bumwe na bumwe bwo gukora ubushakashatsi, gishobora kutagira ingaruka nyinshi | Igihe ingaruka imara ntikigira igihe gihamye cyo kuzima burundu |
Ubushakashatsi bwa mbere bwa Raymond na bagenzi be, hamwe n’ubusesenguzi bwakurikiyeho, busuzuma uburyo bwo kwerekana ibintu byinshi bikurikirana vuba: ibintu bigaragara bikurikiranye mu gihe gito, ibikenewe kumenyekana bikavangwa n’ibindi. Igihe kigera hafi giterwa n’urutonde rw’ibintu n’icyo abitabiriye basabwa gukora. Si igihe gisanzwe gipimwa na buri mukino wo kwita ku kintu. Raymond et al., 1992 Dux et al., 2009
Ese ikintu cya kabiri ntikibonwa na busa?
Icyo abantu bakora kigaragaza ko mu bihe byihariye batavuga neza icyo ikintu cya kabiri kigamijwe ari cyo. Inyigisho ziratandukanye ku bijyanye no guhitamo, kumenya ikintu, kukibika mu bwenge bukoresha amakuru by’igihe gito, n’izindi mbogamizi zisa na zo. Ubu busesenguzi busuzuma ibimenyetso aho gufata ko buri kintu umuntu atavuze ari ikosa rimwe riba mu kumva ibimenyetso hakiri kare. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Ni yo mpamvu kuba umuntu yavuze neza icyo yabonye, igihe ikintu cyagaragariye n’uko asabwa kumenya ikintu cya mbere ari ingenzi. Guhindura amabwiriza cyangwa igishushanyo bishobora guhindura ingaruka igaragara. Ni ngombwa kumenya uko umukoro uteye mbere yo gusobanura igihe gipimwa muri milisegonda. Raymond et al., 1992 Martens et al., 2009
Ubwenge bubika amakuru by’igihe gito bufasha bute gusobanura ibi?
Guhitamo no kugumana ikintu cya mbere bishobora guhangana no gutunganya ikintu gikurikiraho. Inyigisho z’ubwenge bubika amakuru by’igihe gito zitandukanya uburyo bwo kubika amakuru n’uburyo bwo kuyagenzura, naho isuzuma rya Cowan rikavuga ubushobozi mu bihe runaka bigarukira. Izi nyigisho zifasha gutanga ibisobanuro, ariko ntizihindura iki kibazo igipimo kiziguye cy’ubushobozi bwose umuntu afite bwo kwibuka. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Ese ni kimwe no kutabasha kwita ku kintu igihe kirekire?
Oya. Kugorwa mu gihe kiri munsi y’isegonda no kuvuga neza ibintu bibiri bigaragaye bikurikiranye hafi bitandukanye no gukomeza gukora neza mu gihe cy’iminota. Ubushakashatsi ku kwita ku kintu igihe kirekire busuzuma ihindagurika n’amakosa uko igihe kigenda, mu gihe ubushakashatsi kuri uku guhumbya kw’icyerekezo buhindura intera iri hagati y’ibintu bibiri. Kuba byombi byitwa kwita ku kintu ntibisobanura ko ibipimo byabyo bisimburana. Esterman et al., 2013 Dux et al., 2009
Isesengura rihuza ubushakashatsi ku kubura ibitotsi na ryo ritandukanya ibice byinshi by’ubushobozi bwo gutekereza n’ibyo bapima. Ikosa mu mukoro usaba kwita ku kintu igihe kirekire ntirishobora guhita risobanurwa ko ryatewe n’igihe cya 200–500 ms, kandi kutabona ikintu kimwe cyihuta ntibihamya kubura ibitotsi cyangwa ko umuntu afite uburwayi. Lim et al., 2010
Ese imyaka n’igitsina bitanga ibipimo umuntu ku giti cye?
Ubu busesenguzi buvuga ku ngaruka zigaragara mu bushakashatsi no ku itandukaniro riterwa n’uburyo ubushakashatsi bwakozwe; ntibutanga imbonerahamwe rusange y’ijanisha ry’ibipimo by’abantu kuri interineti, ishingiye ku myaka n’igitsina. Guha umuntu imyaka y’ubushobozi bwo kwita ku kintu hashingiwe ku bintu bike atabashije kubona byasaba ibimenyetso byemeza ibyo bipimo, ibyo bitangwa n’izi nyandiko. Martens et al., 2009 Dux et al., 2009
Kwizerwa kw’igipimo na byo ni ikibazo cyihariye. Ibyagaragajwe ku kibazo cy’uko ubushakashatsi butanga ingaruka zigaragara ariko ibipimo by’abantu ku giti cyabo bikaba bitizewe, byerekana ko ingaruka rusange mu bushobozi bwo gutekereza zishobora kuba ihamye ariko ntibihamye ibipimo by’itandukaniro hagati y’abantu. Igerageza rigufi ntirihita riba igikoresho cyo gusuzuma uburwayi cyangwa imico ihoraho. Hedge et al., 2017
Ni iki umuntu ashobora gukoresha mu buryo bufatika mu byo yamenye?
Bikoreshe kugira ngo wumve impamvu amakuru agaragaye akurikiranye hafi ashobora kutabonwa, n’iyo umuntu yaba agerageza kuyitaho. Ibimenyetso ntibyemeza itegeko rusange ry’intera y’amakuru mu buzima bwa buri munsi, gahunda y’imyitozo izatanga umusaruro byanze bikunze, cyangwa ko gukina umukino wo kwita ku kintu bituma abantu bose barushaho kugira ubwenge. Ibyo byasaba ibimenyetso byihariye byerekana ko ubumenyi bwimurirwa mu bindi bikorwa. Dux et al., 2009 Martens et al., 2009
Mu kugereranya imikoro mu buryo butemewe n’ubushakashatsi, gumana umuvuduko w’uruhererekane, ibintu bigamijwe n’ibisabwa mu kuvuga ibyo wabonye; urebe ukuri kw’ibisubizo aho guhimba amanota amwe y’uko umuntu yongeye kugarura ubushobozi. Ubundi bwoko bw’umukino wo kwita ku kintu bugomba gusobanurwa nk’umukoro utandukanye. Raymond et al., 1992 Hedge et al., 2017
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cy’igihe ushobora gukomeza kwita ku kintu
Gerageza ikizamini cy’igihe ushobora gukomeza kwita ku kintu kugira ngo urebe uko ukomeza kwitabira n’amakosa. Si ubushakashatsi bwerekana ibintu byihuta bikurikirana, bugamije gupima uku guhumbya kw’icyerekezo; bityo amanota yacyo ntashobora kugereranya igihe cyawe bwite cya 200–500 ms. Ubushakashatsi busobanura indi ngingo ijyanye no kwita ku kintu, hifashishijwe ikindi gipimo.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ese ibi biterwa no guhumbya amaso?
Iri zina risobanura ingaruka ku buryo umuntu avuga ibyo yabonye mu bikoresho bigaragara byihuta, ntirisobanura ko agomba guhumbya amaso koko. Dux et al., 2009
Ese bivuga ko buri wese ashobora kwita ku kintu milisegonda 500 gusa?
Oya. Igihe kigera hafi kivuga intera y’igihe hagati y’ibintu bibiri bigamijwe mu bushakashatsi bwihariye, si igihe umuntu ashobora gukomeza gutekereza ku kintu. Martens et al., 2009
Ese umukino usanzwe wo kwita ku kintu ushobora kubipima?
Umukoro ukwiriye gusa, ufite intera y’igihe ijyanye n’ibintu bigamijwe n’ibisabwa mu kuvuga ibyo wabonye, ni wo washobora gusuzuma iyo ngaruka. Amanota yo kwita ku kintu igihe kirekire apima ikindi kintu. Raymond et al., 1992 Esterman et al., 2013
Amasoko
- Dux et al. (2009). Guhumbya kw’icyerekezo biturutse ku kwibanda: Isuzuma ry’ibimenyetso n’inyigisho.
- Martens et al. (2009). Guhumbya kw’icyerekezo biturutse ku kwibanda: Ibyahise, ibiriho n’ibizaza ku cyuho mu kumenya ibiboneka.
- Raymond et al. (1992). Guhagarara by’igihe gito k’itunganywa ry’amashusho mu mukoro wo kwerekana ibintu bikurikirana vuba: Guhumbya kw’icyerekezo biturutse ku kwibanda?.
- Baddeley (2012). Ubwenge bubika amakuru by’igihe gito: Inyigisho, imiterere n’impaka.
- Cowan (2001). Umubare w’ingenzi wa 4 mu bwenge bubika amakuru by’igihe gito: Gusubiramo ubushobozi bwo kubika amakuru mu bwenge.
- Esterman et al. (2013). Kwibanda cyane cyangwa kurangara? Gukurikirana ihindagurika ry’imyitwarire n’imikorere y’ubwonko mu gihe umuntu akomeza kwita ku kintu.
- Lim et al. (2010). Isesengura rihuza ubushakashatsi ku ngaruka zo kubura ibitotsi by’igihe gito ku bipimo by’ubushobozi bwo gutekereza.
- Hedge et al. (2017). Ikibazo cyo kutizerwa kw’ibipimo: Impamvu imikoro ikomeye yo gupima ubushobozi bwo gutekereza idatanga ibipimo byizewe by’itandukaniro hagati y’abantu.