Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Umubare | Aho ukomoka | Icyo utagaragaza |
|---|---|---|
| Munsi ya 100 ms | Amanota arimo kugibwaho impaka | Ko ikimenyetso ari cyo cyateye igisubizo |
| 110 ms | Umupaka wo hasi w’igihe cyo gusubiza mu bushakashatsi bumwe bw’iyerekwa | Umupaka rusange ku bisubizo byose by’abantu |
| 231 ms | Impuzandengo y’igihe cyapimwe cyo gusubiza ku kimenyetso cy’iyerekwa cyoroheje muri ubwo bushakashatsi | Intego cyangwa urwego rw’ijanisha kuri mushakisha yawe |
Woods na bagenzi be bakoresheje igihe kidasanzwe cyo kwerekana ikimenyetso, igerageza ryo kwimenyereza, n’igihe ntarengwa cyo gusubiza kugira ngo bagene ibyabarwaga nk’ibisubizo. Ibyo ni bimwe mu bipimo byo gupima igisubizo ku kimenyetso, aho kubara igisubizo cyatanzwe mbere y’igihe cyangwa mu gihe kitari cyo. Abanditsi banakosoye ibisubizo byabo bakurikije ubukererwe bw’ibikoresho, bigaragaza impamvu igihe cyanditswe na porogaramu kidashobora gufatwa nk’igihe ibyabaye mu mubiri byabereye. Woods n’abandi, 2015
Gusubiza no guhanura ni imyitwarire itandukanye
Iyo igikorwa gikurikiraho gishobora guhanurwa, umuntu ashobora gutegura kugenda mbere y’uko kiba. Bityo igisubizo gitangwa hafi y’igihe cyari giteganyijwe gishobora kuba hafi cyane y’igihe icyo gikorwa kibereye, ariko nticyaba cyatangijwe nyuma yo kukibona. Ibyo si kimwe no gupima igihe cyoroheje cyo gusubiza ku kimenyetso gishya kigaragara kandi kitari giteganyijwe. Amabwiriza y’akazi n’igihe ibimenyetso bigaragariraho ni ingenzi kugira ngo hasobanurwe neza igihe gito bidasanzwe. Woods n’abandi, 2015 Woods n’abandi, 2015
Igisubizo gisaba guhitamo cyongeraho guhitamo igikorwa cyo gukora. Ubushakashatsi bw’ibanze ku guhitamo igisubizo bwerekana ko imiterere y’akazi igira ingaruka ku gihe cyo gusubiza; igihe gito cyane kivugwa mu mukino woroheje w’iyerekwa ntigikwiye kwimurirwa mu mukino usaba gufata icyemezo hagati y’ibikorwa byinshi. Hick, 1952
Impamvu amanota amwe adasanzwe atanga gihamya nke
Igihe cyihuse kurusha ibindi ni agaciro kadasanzwe kaba ku mpera z’uruhererekane rw’ibipimo. Gusubiramo umukoro kenshi byongera amahirwe yo kubona agaciro kadasanzwe, igisubizo cyateguwe mbere y’ikimenyetso cyangwa ikosa ryo gupima. Ubushakashatsi ku bipimo by’igihe cyo gusubiza biri kure y’ibisanzwe busobanura impamvu abashakashatsi bagena uko babifata, aho gufata buri mubare ugaragajwe nk’ufite agaciro kangana. Ratcliff, 1993
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Ubusobanuro bw’igikoresho ntibwemeza gupima imikorere y’umubiri
Mushakisha zishobora kwandika ibihe birambuye cyane, ariko ubusobanuro bw’isaha yandikwa ntibungana no kumenya neza igihe ikimenyetso kigaragara cyatangiye n’igihe igikorwa cyo kwinjiza igisubizo cyabereye. Ugereranya rwa porogaramu n’ibikoresho rugaragaza ko habaho ubukererwe n’itandukaniro ry’ibihe. Amanota afite imibare myinshi nyuma y’akadomo si ngombwa ko aba ari igereranya ry’ukuri kurushaho ry’igisubizo watanze ku kimenyetso wabonye. Anwyl-Irvine n’abandi, 2020 Bridges n’abandi, 2020
Nta nubwo bikwiriye gukoresha ikosora ry’ibikoresho ryavuye mu buryo butandukanye kugira ngo hemezwe cyangwa ahakane igisubizo runaka. Gupima no gukosora bireba ibikoresho byapimwe. Iyo ibyo bitakozwe, icyerekezo n’ingano by’amakosa yose y’ibihe mu buryo bwawe ntibizwi neza. Woods n’abandi, 2015 Anwyl-Irvine n’abandi, 2020
Icyo wakora ubonye igisubizo cyihuse bidasanzwe
Reba igerageza ryose n’amategeko yarigengaga: hari ibisubizo byatanzwe mbere y’ikimenyetso? Ibihe byari bishobora guhanurwa? Umubare wari muto kurusha iyindi cyangwa wari impuzandengo? Gereranya igipimo kimwe mu mubare udahinduka w’igerageza. Ntukongere umubare w’igerageza ngo usobanure igihe gito kurusha ibindi gishya nk’aho uburyo bwo gupima butahindutse. Ubushakashatsi ku mubare w’igerageza bwerekana ko imiterere y’ibipimo iterwa n’amakuru yakusanyijwe n’ikibazo cyabajijwe. Miller, 2023 Ratcliff, 1993
Amanota yabonetse rimwe na yo avuga bike ku mico ihamye y’umuntu. Hagomba kugaragazwa ko igipimo cyizewe, cyane cyane iyo umukoro ukoreshwa mu gushyira abantu ku rutonde. Umwanzuro ukwiye ni uko muri uyu mukino habaye igisubizo kidasanzwe; kwemeza ko umuntu afite ubushobozi budasanzwe bwo gusubiza bisaba gupima mu buryo bugenzurwa. Hedge n’abandi, 2017
Nta mpamvu ihari yo kwita umuntu umubeshyi, kumusuzumamo ikibazo cyangwa gushyiraho umupaka rusange udashobora kurengwa. Icy’ingenzi ni gutandukanya igihe kigaragajwe n’igihamya cy’uko igikorwa gishya cy’ibyumviro ari cyo cyateye igisubizo. Woods n’abandi, 2015 Bridges n’abandi, 2020
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cy’igihe cyo kugira icyo ukora
Gerageza ikizamini cy’igihe cyo kugira icyo ukora kandi ukurikize amabwiriza yo gutegereza ikimenyetso. Sobanura igerageza rirangiye muri rusange, harimo n’ibisubizo byatanzwe mbere y’igihe, aho gufata igihe gito kurusha ibindi nk’icyemezo cy’umuvuduko wawe wo gusubiza.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ese amanota yose ari munsi ya 100 ms ntashoboka?
Izi nyandiko ntizigaragaza umupaka ntarengwa ku bwoko bwose bw’ibisubizo. Zerekana impamvu amanota rimwe abonetse kuri mushakisha adahagije ngo abe gihamya y’igisubizo ku kimenyetso cy’iyerekwa kitari giteganyijwe. Woods n’abandi, 2015
Kuki ubushakashatsi bukuramo ibisubizo byihuse cyane?
Bubanza kugena igihe ibisubizo byemewe bigomba kuba byatangiwe kugira ngo bugabanye ingaruka z’ibintu bitagaragaza uburyo bwo gusubiza bugamijwe. Igihe cyatoranyijwe giterwa n’ubushakashatsi. Woods n’abandi, 2015 Ratcliff, 1993
Ese nshobora kugereranya amanota y’iyerekwa n’itegeko ryo guhaguruka mu mikino?
Bishoboka gusa uzirikanye ko ibimenyetso, uko umuntu agenda n’uburyo bwo gupima bitandukanye. Itegeko rikoreshwa ahantu hamwe si igipimo cyapimwe neza cyo gukoresha ahandi. Woods n’abandi, 2015 Anwyl-Irvine n’abandi, 2020
Amasoko
- Woods n’abandi (2015). Ibintu bigira ingaruka ku gihe cyo gusubiza ku kimenyetso cyoroheje.
- Woods n’abandi (2015). Gutinda gushingiye ku myaka mu guhitamo no gutanga igisubizo mu mukoro w’igihe cyo gusubiza ku mashusho uhitamo.
- Hick (1952). Ku gipimo cyo kwiyongera kw’amakuru.
- Ratcliff (1993). Uburyo bwo gukemura ibipimo by’igihe cyo gusubiza biri kure y’ibisanzwe.
- Anwyl-Irvine n’abandi (2020). Ubusobanuro n’ukuri bishoboka mu mbuga z’ubushakashatsi zo kuri interineti, mushakisha n’ibikoresho.
- Bridges n’abandi (2020). Ubushakashatsi bunini ku bipimo by’ibihe: kugereranya porogaramu zitandukanye z’ubushakashatsi, izo muri laboratwari n’izikorerwa kuri interineti.
- Miller (2023). Abitabiriye bangahe? Igerageza ringana iki? Kongera imbaraga z’ubushakashatsi ku gihe cyo gusubiza.
- Hedge n’abandi (2017). Ikibazo cyo kwizerwa: impamvu imikoro yo kumenya ikora neza idatanga itandukaniro ryizewe hagati y’abantu.