Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Igipimo | Ingaruka isanzwe ihurijwe hamwe | Intera y’icyizere ya 95% |
|---|---|---|
| Kugira ingufu | 0.36 | 0.16 to 0.55 |
| Kugabanuka k’umunaniro | 0.35 | 0.19 to 0.50 |
| Imikorere | 0.16 | −0.04 to 0.37 |
Izi ni igereranya ryo mu mbonerahamwe ya 3, rishingiye ku matsinda 22 yigenga yo mu nyandiko 19 zasohotse. Ni ingaruka zapimwe mu buryo busanzwe; ntibivuga ko ingufu ziyongereyeho 36% cyangwa umusaruro ukiyongeraho 16%. Ibisubizo bitandukanye byakoresheje uduce dutandukanye tw’ubushakashatsi, kandi ingaruka ku mikorere zaratandukanye cyane. Umubare umwe uhurijwe hamwe ntusobanura buri murimo. Albulescu et al., 2022
Ni iki cyafatwaga nk’akaruhuko gato?
Isuzuma ryibanda ku karuhuko gato katarenza iminota icumi. Ibikorwa byo mu kiruhuko, umurimo wabanje n’igereranya byari bitandukanye. Ibyo ntibigaragaza ko iminota icumi ari yo myiza kurusha iyindi, cyangwa ko gahunda runaka y’akazi n’akaruhuko yemejwe ko ari yo ibereye abantu bose. Isesengura ry’ibintu bishobora guhindura ibisubizo muri iri suzuma ntirihagije kugira ngo hakorwe gahunda ijyanye n’umuntu ku giti cye. Albulescu et al., 2022
Ariga na Lleras basanze mu igerageza ryabo ko guhindura intego y’umurimo wo muri laboratwari mu buryo bugufi kandi budakunze kubaho bishobora gukumira igabanuka ry’ubushobozi bwo gukomeza kwitonda. Ibi bigaragaza ingaruka z’uburyo bwihariye bwakoreshejwe, ariko ntibyemeza ko guhora ugenzura ubutumwa bingana n’akaruhuko gatanga uburuhukiro. Ariga et al., 2011
Ubushobozi bwo kwita ku kintu si umutungo ugira igihe ntarengwa gihoraho
Ubushakashatsi ku kwita ku kintu igihe kirekire busuzuma uko ubushobozi buhinduka buri kanya n’uko buhindagurika bitewe n’umurimo. Umuntu ashobora kurushaho guhindagurika mu mikorere cyangwa agakora amakosa menshi, ataragera ku gihe rusange aho ubushobozi bwo kwita ku kintu buhagarara. Igipimo gikwiye gishobora kuba amakosa, ibihe byo kurangara cyangwa guhorana ibisubizo, aho kureba gusa igihe umuntu yamaze yicaye. Esterman et al., 2013
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Akaruhuko n’ingaruka zo guhindura umurimo bishobora kubaho icyarimwe
Guhindura imirimo bishobora gutuma igice cy’ubwitonzi kiguma ku murimo wabanje, kandi guhagarikwa utari witeze bishobora gutera imihangayiko nubwo abantu bishyura icyo gihombo bakora vuba. Ibyo ntibivanaho inyungu z’akaruhuko gato; bigaragaza ko ibiba mu kiruhuko n’imimerere kirimo bifite akamaro. Umurimo wa kabiri usaba imbaraga si ko uhita uba kimwe n’akaruhuko. Leroy, 2009 Mark et al., 2008
Ese akaruhuko gashobora gusimbura ibitotsi bidahagije?
Ubushakashatsi ku kubura ibitotsi bugaragaza ko kubura ibitotsi bigabanya ubushobozi bwo kwita ku kintu, kandi kubura ibitotsi igihe kirekire bitera igabanuka rigenda ryiyongera. Isesengura ry’ingaruka z’akaruhuko gato ntiryerekana ko kuruhuka gato bigarura ubwo bushobozi ku rwego rw’umuntu waruhutse bihagije. Fata akaruhuko n’ibitotsi bihagije nk’ibintu bibiri bitandukanye, aho kwibwira ko kimwe gisimbura ikindi. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Ni iki wakwagerageza mu buryo bushyize mu gaciro?
Gahunda yo guhagarara ukaruhuka ishobora gufasha guhangana n’umunaniro, ariko ubushakashatsi ntibugaragaza igihe kimwe gihoraho kibereye imyaka yose, ibitsina byose n’imirimo yose. Gereranya uko wiyumva n’uko ukora imirimo y’ingenzi. Inyungu nto umuntu yiyumvamo ntizihita ziba inyongera y’imikorere yagaragajwe n’ubushakashatsi. Albulescu et al., 2022
Nugereranya ibisubizo by’imikino yo kwita ku kintu mbere na nyuma y’akaruhuko, koresha umurimo n’ibikoresho bimwe, kandi utegereze ko ibisubizo bisanzwe bihindagurika. Amanota y’itandukaniro ry’umuntu ku giti cye mu kizamini kigufi ashobora kutaba ahamye, nubwo ingaruka rusange igaragara neza mu igerageza. Kuba umuntu yakoze neza ku nshuro ya kabiri byonyine ntibigaragaza ko byatewe n’akaruhuko aho kuba imyitozo cyangwa ihindagurika risanzwe. Hedge et al., 2017 Esterman et al., 2013
Umwanzuro w’inyangamugayo ni uko ugereranyije hari ibimenyetso bishyigikira inyungu nto zo kwisubiranya, ariko kuvuga ko buri karuhuko kazongera ubushobozi bwo kwita ku kintu cyangwa umusaruro birakabije. Ibimenyetso bishyigikira kugerageza gahunda ikubereye witonze, aho guha abantu bose gahunda imwe y’akazi n’akaruhuko. Albulescu et al., 2022
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cy’igihe ushobora gukomeza kwita ku kintu
Gerageza ikizamini cy’igihe ushobora gukomeza kwita ku kintu nk’umurimo mugufi upima imikorere. Nugereranya mu buryo busanzwe amasomo yakozwe hafi y’ibihe usanzwe uruhukiraho, kurikirana amakosa no guhorana ibisubizo kimwe n’umuvuduko. Umukino ntushobora kugena gahunda y’akaruhuko ikubereye.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ese d = 0.36 bisobanura ko habayeho inyongera ya 36%?
Oya. Ni itandukaniro risanzwe ry’impuzandengo, si ihinduka ry’ingufu cyangwa umusaruro w’akazi rishingiye ku ijanisha. Albulescu et al., 2022
Ese hari igihe cy’akaruhuko cyagaragajwe ko ari cyo cyiza?
Iri sesengura ntiryagaragaje igihe kimwe gihoraho kibereye bose. Ibikorwa, imirimo n’amatsinda y’abantu biratandukanye. Albulescu et al., 2022
Ese akaruhuko kazasimbura ijoro ryiza ry’ibitotsi?
Ibimenyetso by’akaruhuko byavuzwe ntibyemeza ko kazabisimbura. Ubushakashatsi ku kubura ibitotsi bwerekeye igabanuka ry’ubushobozi ridashobora gufatwa nk’aho rizimira nyuma y’akaruhuko gato. Lim et al., 2010 Van Dongen et al., 2003
Amasoko
- Albulescu et al. (2022). "Nimumpe akaruhuko!" Isuzuma rihamye n’isesengura rusange ku ngaruka z’akaruhuko gato mu kongera imibereho myiza n’imikorere.
- Ariga et al. (2011). Kuruhuka mu bwenge mu gihe gito kandi gake bituma ukomeza kwita ku kintu: guhagarika no kongera gukoresha intego z’umurimo birinda igabanuka ry’ubushobozi bwo kwitonda.
- Esterman et al. (2013). Kuba wibanze cyangwa kurangara? Gukurikirana ihindagurika ry’imyitwarire n’ubwonko mu gihe cyo kwita ku kintu igihe kirekire.
- Leroy (2009). Kuki gukora akazi kanjye bigoye cyane? Ikibazo cy’ubwitonzi busigara ku murimo igihe uhinduye imirimo.
- Mark et al. (2008). Ikiguzi cyo guhagarikwa mu kazi: umuvuduko mwinshi n’imihangayiko.
- Lim et al. (2010). Isesengura rusange ry’ingaruka zo kubura ibitotsi igihe gito ku bipimo by’ubwenge..
- Van Dongen et al. (2003). Ikiguzi cy’ububyutse bw’inyongera kigenda cyiyongera: ingaruka z’ingano n’igihe ku mikorere y’imyitwarire n’ubwonko no ku miterere y’ibitotsi, biturutse ku kubura ibitotsi igihe kirekire no kubura ibitotsi burundu.
- Hedge et al. (2017). Kuvuguruzanya kw’ihamye ry’ibisubizo: impamvu imirimo y’ubwenge itanga ibisubizo bihamye itapima neza itandukaniro ry’abantu ku giti cyabo.