Jya ku bikubiye muri paji

Ubushobozi buri inyuma y’amanota

Ubushobozi bwo gutekereza ku miterere n’ahantu

Ubushobozi bwo gutekereza ku miterere n’ahantu bugufasha guhagararira mu bwenge imiterere y’ibintu, aho biri n’isano bifitanye. Mu bushakashatsi bumwe bwakorewe mu Butaliyani, impuzandengo y’ukuri mu kuzungurutsa ishusho yari 61.4% mu bana bafite imyaka 6–9, 88.0% mu bantu bakuru bafite imyaka 20–28, na 72.5% mu bantu bakuru bafite imyaka 60–82. Ibyo ni ibisubizo by’amatsinda y’ubushakashatsi, si indinganizo y’umukoro wacu utandukanye. 1

Byasuzumwe bwa nyuma · Amasoko 13

Reba ibizamini n’ibikoresho ↓

01 / Sobanukirwa

Icyo ari cyo

Kubona mu bwenge, kwiyumvisha no kumenya inzira

Kuzungurutsa ishusho mu bwenge, kwibuka aho uduce tw’impande enye twari turi no gushaka inzira ku ikarita byose bisaba gutekereza ku mwanya, ariko ni imirimo itandukanye. Kumenya inzira mu gace kanini bisaba no kwiga uko aho hantu hameze no guhuza ibyo ureba ubu n’inzira ugomba gufata. Ntukibwire ko gutsinda neza umukoro wo kuzungurutsa ishusho byemeza ko uzamenya n’inzira neza. Ubushakashatsi ku bizamini byo gushaka inzira busuzuma iryo sano ukwabyo. 2

Kwiyumvisha amashusho mu bwenge ni ikindi kintu gifitanye isano n’ubu bushobozi: ni uko umuntu yumva abona ishusho mu bwenge. Ubushakashatsi kuri byo busobanura imikoranire hagati y’ishusho zibikwa mu bwenge n’uburyo bwo kuzigenzura. Gutekereza ku mwanya ntibisaba ko buri wese avuga ko abona amashusho mu bwenge neza ku rugero rumwe. Ikibazo kibaza uko amashusho agaragara mu bwenge si igipimo gifatika cy’ukuri mu kuzungurutsa ishusho. 3

Mu buryo bworoshye bwo gusobanura sisitemu z’ubwonko, sisitemu zireba n’iz’igice cy’ubwonko cyitwa parietal zifasha guhagararira no guhindura amakuru yerekeye umwanya; izo mu gice cyo hagati cy’urusobe rw’ubwonko na zo zigira uruhare mu kwiga no kwibuka uko ibintu byari bitondetse. Igenzura ryo mu gice cy’imbere cy’ubwonko rifasha kugumana intego no kugereranya amahitamo. Izo sisitemu zikorana n’izindi nshingano; nta manota amwe yo gutekereza ku miterere n’ahantu apima byose. 3 4

Iri tandukaniro rifite akamaro kuri Helibrain: kuzungurutsa ishusho mu bwenge, kwibuka ibyo wabonye, kwibuka uruhererekane, kumenya inzira no kwiyumvisha amashusho ni ibikorwa bitandukanye. Uko imirimo iteye gutandukanye bishobora kwerekana igice cy’umukoro kigora, ariko ibisubizo ntibihinduka isuzuma ry’indwara.

Uko tugipima

UmukoroIkibazo nyamukuruIcyo utandukaniyeho n’indi
Kuzungurutsa ishusho mu bwengeEse amashusho abiri aba amwe iyo imwe izungurutswe?Kuzungurutsa cyangwa guhindura nk’ureba mu ndorerwamo; inguni n’igihe ntarengwa
Kwibuka ishusho y’ahantuNi hehe hari ibintu?Kubika ibintu icyarimwe, aho kubihindura
Uruhererekane rw’ahantuAhantu habonetse hakurikiranye gute?Hakenewe kwibuka uko byakurikiranye kimwe n’aho byari biri
Kumenya inziraUgomba kujya he, cyangwa kwerekana aho waturutse?Kwiga uko ahantu hameze no guhitamo aho uhera ugereranya
Ibibazo byo kwiyumvisha amashushoIshusho wiyumvishije igaragara ite mu bwenge?Ni ibyo umuntu yivugaho, si umukoro upima ukuri

Ubushakashatsi bwa kera ku kuzungurutsa amashusho bwakoreshaga amashusho abiri yagenzuwe neza. Guhindura uduce tw’ibipimo bitatu tukaba ibiganza cyangwa amasura bishobora guhindura ingorane z’umukoro n’ingamba abantu bakoresha, nk’uko ubushakashatsi ku myaka bukurikira bubigaragaza. Ishusho ikoreshwa na yo ni kimwe mu bigize igipimo. 5 1

Umukino wo gushaka inzira ushobora kuba ufitanye isano n’ubuzima busanzwe, ariko ntuba isuzuma ryuzuye ry’uko umuntu amenya inzira buri munsi. Kwemeza ko umukoro umwe wo muri porogaramu ya telefoni upima kumenya inzira ntibihita byemeza umukino wa Helibrain wo kunyura mu mayira no kwerekana icyerekezo. 2

Ubushakashatsi ku bantu batabona amashusho mu bwenge butandukanya amakuru arambuye y’ikintu, imiterere y’ahantu n’uko umuntu yiyumvisha amashusho. Kuvuga ko amashusho yo mu bwenge agaragara buhoro ntibigomba gusobanurwa ko umuntu adafite na gato ubushobozi bwo kwibuka ahantu. 6

Imyaka n’amanota fatizo: ni irihe gereranya rikwiye?

Ibi bikurikira ni igereranya ryo mu bushakashatsi, si imbonerahamwe y’indinganizo ihagarariye abantu bose. Iachini na bagenzi be bapimye ukuri nta gihe ntarengwa bakoresheje imirongo y’ibipimo bibiri, ibiganza n’amasura; impuzandengo ihuza ibisubizo by’ubu bwoko bw’amashusho. 1

Imyaka y’itsindaAbitabiriyeImpuzandengo y’ukuri mu kuzungurutsa ishusho
Imyaka 6–93661.4%
Imyaka 20–283088.0%
Imyaka 60–823072.5%

Imibare y’ibanze y’ubushakashatsi yari 0.614, 0.880 na 0.725; impuzandengo zigaragara hejuru ni iyo mibare yakubiswe na 100. Ukuri kwarahindutse bitewe n’ubwoko bw’ishusho, kandi amatsinda yari atandukanye mu burezi no mu buryo abitabiriye bashakishijwe. Iyi mibare ntishobora gukoreshwa mu gutanga amanota ku mukino wacu wo kuzungurutsa ishusho y’ibipimo bitatu. 1

Mu bushakashatsi bwagutse ku bantu bakuru, Salthouse yagaragaje itandukaniro hagati y’amatsinda y’imyaka mu gutekereza ku miterere y’ahantu ku bafite imyaka 18–60. Yanagaragaje ko gusubira gukora umukoro bigora gusobanura ibisubizo by’ubushakashatsi bukurikirana abantu igihe kirekire. Nta na kimwe muri ibyo gisobanura amanota umuntu umwe agomba kubona ku mukoro utandukanye ukorerwa kuri ecran. Nta bipimo bihagarariye abantu bose by’imyaka twafatiyeho ku mikino ya Helibrain yo kuzungurutsa ishusho, gukoresha ikarita cyangwa urusobe rw’uduce. 7

02 / Shyira mu mimerere yabyo

Ibibigiraho ingaruka

Ibyiciro by’ibimenyetso bisubiza ikibazo ngo “ese iki gisubizo cyagize ingaruka kuri iki gipimo?” Ntibisezeranya inyungu runaka. Iyo hari igipimo cy’ibimenyetso kuri Helibrain, itsinda n’igisubizo kirebwa bigumana isano. “Nta cyiciro cyashyizweho” bivuga ko nta gipimo gihuye n’iki kibazo dufite; ntibivuga ko nta ngaruka zihari. Ibyagaragaye ku myaka no ku bikoresho ni ibimenyetso byerekeye gupima, si ibyiciro by’ubuvuzi.

Gusinzira

Nta gipimo cy’ubushobozi bwo gutekereza ku mwanya cyatanzwe

Ibyagaragaye ku kwita ku kintu no kwibuka bifitanye isano itaziguye gusa.

Kubura ibitotsi bishobora kugira ingaruka ku kwita ku kintu no kwibuka, bifasha indi mirimo. Ibimenyetso byacu ku gukomeza kuba maso ntibigaragaza igihombo cyihariye mu kwizerwa ko kuzungurutsa ishusho cyangwa kumenya inzira. 8

Ihungabana

Nta gipimo cyatanzwe ku kuzungurutsa ishusho

Ibimenyetso bifite icyizere gike ku kwibuka by’igihe gito bifitanye isano itaziguye gusa.

Ihungabana rishobora guhindura ibyo umukoro wo gutekereza ku mwanya usaba mu kugenzura ibitekerezo, ariko nta mibare yizewe ihuye n’amanota y’uyu mukoro wo kuzungurutsa ishusho cyangwa kunyura mu mayira dufite. 9

Imyitozo ngororamubiri

Ibimenyetso ni bike cyane

Urwego rwabitswe: ubushobozi rusange bwo gutekereza, abantu batandukanye.

Urwego rusange rw’ingaruka z’imyitozo ngororamubiri ruri hasi cyane. Ntirushobora guhanura ko umuntu runaka azamura amanota yo gutekereza ku mwanya cyangwa kumenya urugero rw’imyitozo rukwiriye imikino yacu. 10

Imyaka

Igereranya ry’imyaka

Amashusho, ingamba, uburezi n’imiterere y’umukoro bifite akamaro.

Imbonerahamwe igaragaza itandukaniro ry’amatsinda y’imyaka ku bwoko bumwe bw’amashusho. Imyaka ntikuraho ukwigaragaza hamwe kw’amanota menshi cyangwa itandukaniro riri hagati y’ubushobozi butandukanye bwo gutekereza ku mwanya. 1

Kwimenyereza

Nta gipimo rusange cyatanzwe hano

Isesengura rihuza ubushakashatsi ku myitozo yo gutekereza ku mwanya; ntirisimbuzwa igipimo rusange cy’imyitozo y’ubwonko.

Mu bushakashatsi bwasesenguwe, kwimenyereza gutekereza ku mwanya bishobora kunoza ubu bushobozi bupimwe. Uko ibisubizo bigira akamaro biterwa n’umukoro wimenyerejwe n’uwundi ugerageza kureba niba hari icyo byawufashije; ibi si indinganizo y’imyaka. 11

Ibikoresho

Imiterere y’igipimo

Imiterere ya ecran n’uburyo bwo gusubiza bishobora guhindura umukoro.

Guhindura ecran bishobora guhindura ingano y’ishusho, inguni igaragaramo n’ibyo gusubiza bisaba. Ibimenyetso ku gihe bifasha kwita ku bwoko bw’ibikoresho igihe ugereranya ibisubizo by’imirimo ifite igihe ntarengwa. 12

Ni ibihe byo wize ushobora gukoresha ahandi, kandi ni ibihe udashobora?

Ubushobozi bwo gutekereza ku mwanya buratozwa, ariko tugomba kumenya ibyo bimaze kugeraho

Isesengura ry’ubushakashatsi rya Uttal na bagenzi be rigaragaza ko ubushobozi bwo gutekereza ku mwanya budahora ari uko bwakabaye. Ryasesenguye imyitozo n’uko ubushobozi bwimukira ku yindi mirimo ijyanye no gutekereza ku mwanya. Ibyo bishyigikira umwanzuro uciriritse kurusha gusezeranya ko kwimenyereza umukino uwo ari wo wose wo gutekereza ku mwanya byongera ubushobozi bwose umuntu akoresha buri munsi cyangwa ibyavuye mu ishuri. 11

Nanone, isuzuma rusange ry’imyitozo y’ubwonko ritubuza gufata kunoza umukoro watojwe nk’iterambere rusange mu bushobozi bwo gutekereza. Imyitozo ifite icyo imaze igomba kuvuga neza icyo igamije: kuzungurutsa ibintu utamenyereye, kwibuka uko ahantu hateguwe, gushushanya neza cyangwa kwiga inzira. Ibyo ni ubushobozi bufite akamaro n’iyo bitaba ngombwa ko byimukira ku bindi byose. 13

Ikibazo cyacu cyo kwiyumvisha amashusho si intego buri wese agomba kugerageza kugeraho. Isano riri hagati y’uko amashusho yumvikana mu bwenge n’uko umuntu akora umukoro riragoye kurusha kuvuga ngo “ishusho iboneka neza ituma umuntu atekereza neza ku mwanya.” Hitamo intego ikugirira akamaro, ukoreshe n’igipimo kiyigerageza koko. 3

03 / Gerageza ugereranye

Gerageza kuri Helibrain

Gereranya umukoro wo guhindura ishusho n’uwo kwibuka; niba bigufasha, wongeremo n’umukoro wo kumenya inzira. Soma neza amabwiriza yo gusubiza: ishusho isa n’iyagaragajwe mu ndorerwamo n’iyazungurutswe bishobora kubanza gusa. Amanota y’imirimo ifite igihe ntarengwa uyatandukanye n’ay’itarimo igihe ntarengwa.

Umukino wo gushushanya uri hafi y’ubu bushobozi kuko usaba kugenzura ukuboko no gukurikiza icyo ijisho rireba. Ibikoresho byo kwibuka bigufasha kwimenyereza ingamba wahisemo; ntibigena umwanya umwe ugereranyije n’abandi mu bushobozi bwo gutekereza ku miterere n’ahantu ku bikorwa byose.

Ibizamini n’imikino

Ibikoresho n’imyitozo

Ibisubizo bifitanye isano

Ibibazo bikunze kubazwa

Ese umuntu agomba kwiyumvisha ishusho neza kugira ngo agire ubushobozi bwo gutekereza ku mwanya?

Uko amashusho yumvikana mu bwenge n’uko umuntu akora umukoro wo gutekereza ku mwanya bipimwa mu buryo butandukanye. Ubushakashatsi ku bantu batabona amashusho mu bwenge bugaragaza ko bamwe bashobora kugumana ubushobozi bwo kwibuka umwanya nubwo batabona amashusho mu bwenge neza. 6

Ese kuzungurutsa ishusho mu bwenge no kumenya inzira birasa?

Oya. Hari ibyo bisaba byose gutekereza ku mwanya, ariko kumenya inzira byongeraho kwiga uko ahantu hameze no guhitamo inzira cyangwa aho uhera ugereranya. 2

Ese nshobora kunoza ubu bushobozi nimenyereza?

Ubushakashatsi ku myitozo yo gutekereza ku mwanya bushyigikira ko ubushobozi bupimwe bushobora kunozwa, ariko ibyo bigerwaho biterwa n’umukoro. Ntabwo bwemeza ko umukino uwo ari wo wose uzagira inyungu rusange. 11

Amasoko

Ihuza rijyana ku mwirondoro w’umwimerere wa DOI cyangwa ku nyandiko y’aho isoko ryatangajwe. Igereranya rishingiye ku bushakashatsi risobanura imikoro yavuzwe, ntirigaragaza ko verisiyo zacu zo muri mushakisha zemejwe n’ubushakashatsi.

  1. Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
  2. Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
  3. Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
  6. Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
  7. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.