01 / Se gɔme
Nu kae nye
Nɔnɔmetata kpɔkpɔ, susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ kple mɔ nya
Nɔnɔmetata trɔtrɔ le susu me, squarewo ƒe teƒe de dzesi, eye mɔ nya le map dzi la katã hia teƒe ƒe susu, gake menye dɔwɔwɔ ɖeka o. Mɔ nya le teƒe gã aɖe me hia hã be nàsrɔ̃ nɔnɔme si le teƒe la, eye nànya ale si nù si nèkpɔ fifi la kpe ɖe mɔ dzi ŋu. Mègabu be ne nɔnɔmetata trɔtrɔ ƒe ŋuɖoɖo nyo la, mɔ nya hã ana wò ŋuɖoɖo nyo nenema. Mɔ nya ƒe kpɔɖeŋuwo ŋu dɔwɔwɔwo kpɔa kadodo sia ɖeɖe. 2
Susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ nye akpa bubu si kpe ɖe esia ŋu: enye ale si nèsea be nɔnɔmetata le wò susu me. Nɔnɔmetata ƒe susu me kpɔkpɔ ŋu nyadzɔdzɔwo gblɔa ale si nɔnɔmetata siwo le susu me kple nu siwo ɖoa wo ƒe ɖoɖo ŋu wɔa dɔ kple wo nɔewo. Teƒe ƒe susu mehiã be ame sia ame nàgblɔ be nɔnɔmetata si le eƒe susu me la kɔ le susu me nenema o. Nɔnɔmetata kɔkɔe kpɔkpɔ ƒe biabia mekpɔa nɔnɔmetata ƒe trɔtrɔ ŋuɖoɖo ŋutɔ o. 3
Dziŋusẽ ƒe dɔwɔwɔwo ƒe nɔnɔme sue aɖe fia be nukpɔkpɔ kple parietal systemwo wɔa dɔ le teƒe ƒe nyatakakawo kpɔkpɔ kple trɔtrɔ me, eye medial temporal systemwo kpe ɖe teƒe siwo wosrɔ̃ eye wode dzesi ɖo ŋu. Ta me dɔwɔwɔ ƒe ɖoɖo kpe ɖe taɖodzinu de susu me eye nètsɔa mɔ vovovowo sɔa. Dɔwɔwɔ siawo kpe ɖe susu bubuwo ŋu hã; teƒe ƒe ŋuɖoɖo ɖeka mate ŋu atsɔ akpɔ wo katã o. 3 4
Esia vevie le Helibrain: nɔnɔmetata trɔtrɔ le susu me, nukpɔŋu ŋugbedodo, dzesi ƒe ɖoɖo ŋugbedodo, mɔ nya kple susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ nye dɔwɔwɔ vovovowo. Woƒe nɔnɔme vovovowo ate ŋu afia dɔwɔwɔ la ƒe akpa kae sesẽ na wò, gake mekpɔ ŋuɖoɖowo dzi be wòanɔ dɔléle ŋuti nyatakaka ene o.
Aleke míewɔa dzidzenu
| Dɔwɔwɔ | Biabia vevitɔ | Nuxaxa vevitɔ aɖe |
|---|---|---|
| Nɔnɔmetata ƒe trɔtrɔ le susu me | Ne ètrɔ nɔnɔmetatawo la, wo evea nye nɔnɔmetata ɖeka? | Trɔtrɔ alo ɖeŋuɖoɖo; trɔtrɔ ƒe angle kple ɣeyiɣi si wòle |
| Nɔnɔmetata nɔnɔme ŋugbedodo | Teƒe kae wòkpɔ kɔkɔeŋuwo? | Nu geɖe de susu me zi ɖeka, menye nɔnɔmetata trɔtrɔ o |
| Teƒe ƒe dzesiwo ŋugbedodo | Teƒeawo dze ɖoɖo kae nu? | ɖoɖo kple teƒe siaa |
| Mɔ nya | Afikae nàyi, alo afi kae nàtsɔ asi ɖo megbe? | Teƒe la srɔ̃ kple ŋgɔdonu kae azã |
| Nɔnɔmetata kpɔkpɔ biabia | Aleke nèsea be nɔnɔmetata si nèbu le susu me la kɔ? | Ame ŋutɔ ƒe nya, menye ŋuɖoɖo ƒe dɔwɔwɔ o |
Nɔnɔmetata ƒe trɔtrɔ ŋu nyadzɔdzɔ tsãwo zãa nɔnɔmetatawo ƒe takpekpe siwo wotsɔ ɖo ɖoɖo nyuie. Trɔtrɔ tso blɔk etɔ̃-dimension me yi asiwo alo ŋutilã ƒe nɔnɔmetatawo gbɔ ate ŋu atrɔ dɔwɔwɔ ƒe sesẽ kple mɔ siwo amewo zãna, abe age ŋu dɔwɔwɔ si le ete sia fia ene. Nɔnɔmetata si wotsɔ wɔ dɔwɔwɔ la nye akpa le ŋuɖoɖo me. 5 1
Mɔnya game ate ŋu akpe ɖe nu si dzɔna le agbe me ŋu, gake menye mɔ nya ƒe kpɔkpɔ blibo le gbe sia gbe me o. Mɔ nya dɔwɔwɔ ɖeka si wotsɔ mobile app wɔ ƒe ŋuɖoɖo nyuie mefia be Helibrain ƒe maze kple teƒe si nètsɔa asi ɖo la hã wòɖo ŋuɖoɖo nyuie. 2
Aphantasia ŋu nyadzɔdzɔwo hã ɖoa nɔnɔmetata ƒe nuxaxa, teƒe ƒe nɔnɔme kple susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ ŋu vovo. Nɔnɔmetata kɔkpɔ ƒe ŋuɖoɖo si le sue la mègatsɔe ase be teƒe ƒe ŋugbedodo katã bu o. 6
Ƒe kple dzidzenuwo: sɔsɔe kae nye sɔsɔe?
Esia nye nyadzɔdzɔ ɖeka ƒe sɔsɔ, menye age nɔnɔme ƒe tabel si tsɔ amewo katã kpɔ o. Iachini kple eƒe dɔwɔha kpɔ ŋuɖoɖo si me ɣeyiɣi mele o kple ɖoƒe eve nɔnɔmetata, asiwo kple ŋutilãwo; ŋuɖoɖo siwo le tabel me ɖo nɔnɔmetata siwo katã wotsɔ kpɔ la ŋu. 1
| Ha la ƒe age | Ame siwo wòkpɔ | Nɔnɔmetata trɔtrɔ ƒe ŋuɖoɖo titina |
|---|---|---|
| ƒe 6–9 | 36 | 61.4% |
| ƒe 20–28 | 30 | 88.0% |
| ƒe 60–82 | 30 | 72.5% |
Nyadzɔdzɔ la me ƒe ɖoɖo gbãtɔwo nye 0.614, 0.880 kple 0.725; ɖoɖo siwo le afɔ nu la nye wo ƒe xexlẽme si wotsɔ 100. Ŋuɖoɖo trɔ le nɔnɔmetata ƒe nɔnɔme nu, eye ha lawo vovo le agbalẽsrɔ̃ kple ame siwo wotsɔ kpɔ me. Nɔmba siawo mate ŋu atsɔ axɔ Helibrain ƒe nɔnɔmetata blɔk etɔ̃-trɔtrɔ game la ƒe ŋuɖoɖo o. 1
Adult ƒe nɔnɔme gã me la, Salthouse ɖe age ha vovovowo ƒe nuxaxa le teƒe nɔnɔmetata kpɔkpɔ me, tso age 18 va 60, eye eɖe fia hã ale si dɔwɔwɔ gbugbɔgbugbɔ ate ŋu awɔ agbe ƒe ŋuɖoɖo ƒe gɔmeɖeɖe sesẽ. Nyadzɔdzɔ eve siawo dometɔ aɖeke mefia ŋuɖoɖo si ame ɖeka le be nàxɔ le screen dɔwɔwɔ bubu me o. Míƒe age nɔnɔme si tsɔ amewo katã kpɔ na Helibrain ƒe nɔnɔmetata trɔtrɔ, map alo grid dɔwɔwowo mele o. 7
02 / Ɖo le nɔnɔme me
Nu siwo trɔa eŋuɖoɖo
Xɔse ƒe dzesiwo ɖoa biabia sia ŋu: “Ɖe tɔtrɔ aɖe va le ŋuɖoɖo sia me?” Womele ŋugbedodo be wò ŋuɖoɖo atso ɖe dzi nenema o. Ne Helibrain ƒe xɔse dzidzenu aɖe li la, amewo kple nu si wotsɔ kpɔ la gblɔe kplii. “Womekpɔ dzidzenu aɖeke o” fia be míexɔ xɔse dzidzenu aɖeke si sɔ kple nu sia o; menye be tɔtrɔ mele o. Ƒe kple dɔwɔnu ƒe nyatakakawo fia ale si míewɔa dɔwɔwowo ƒe dzidzenu, menye lãmesẽ ƒe dɔwɔwowo ƒe dzidzenu o.
Nɔnɔƒe
Mewòkpɔ nɔnɔme aɖeke na teƒe ƒe susu oŊkuɖoɖo kple ŋugbedodo ƒe nyadzɔdzɔwo nye kpeɖeŋu dziɖeɖe.
Nɔnɔƒe ƒe kpɔɖeŋu nɔviaŋuɖoɖo ate ŋu awɔ ŋkuɖoɖo kple ŋugbedodo ƒe dɔwɔwowo ŋu. Míƒe ŋkuɖoɖo nɔnɔme ƒe nyadzɔdzɔwo meɖe teƒe ƒe trɔtrɔ ŋuɖoɖo alo mɔnya ŋusẽ ƒe nuxaxa aɖeke fia o. 8
Dzitsitsi
Mewòkpɔ nɔnɔme aɖeke na nɔnɔmetata trɔtrɔ oŊugbedodo ŋu nyadzɔdzɔ siwo kaɖe sue la nye kpeɖeŋu dziɖeɖe.
Dzitsitsi ate ŋu atrɔ teƒe ƒe dɔwɔwowo me nu si hia ŋuɖoɖo; gake míexɔ age si wotsɔ kpɔ na nɔnɔmetata trɔtrɔ alo maze ŋuɖoɖo ƒe nɔnɔme aɖeke o. 9
Agbe ƒe ŋutilãdɔwɔwɔ
Nyadzɔdzɔ sue aɖewo ko le esiŊuɖoɖo si woɖo ɖe te: ŋutifafa ƒe susu, ha vovovowo.
Ŋutilãdɔwɔwɔ ƒe ŋuɖoɖo gã la nye Kɔkɔ sue ŋutɔ. Mèfiae ame ɖeka ƒe teƒe ŋuɖoɖo nàɖe asi alo ŋutilãdɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme si ado dɔ nyuie na míƒe gamewo o. 10
Age
Age ƒe sɔsɔwoNɔnɔmetata, mɔ si wotsɔ wɔ dɔ, agbalẽsrɔ̃ kple dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme vevie.
Tabel la fia age ha vovovowo ƒe nuxaxa le nɔnɔmetata ɖeka ƒe dɔwɔwome. Age meɖeɖe ameha ƒe nuxaxa kple teƒe susu ƒe akpa vovovowo ƒe vovototo ɖa o. 1
Dɔwɔwɔ gbugbɔgbugbɔ
Mewòkpɔ nɔnɔme aɖeke na eme oTeƒe ƒe dɔwɔwowo srɔ̃ ƒe meta-analysis; mètsɔ dɔwɔwowo srɔ̃ ƒe ŋuɖoɖo gã aɖe wɔe o.
Teƒe ƒe dɔwɔwowo srɔ̃ ate ŋu ana teƒe ƒe susu si wòkpɔ la nànyo le nyadzɔdzɔ siwo wòkpɔ me. Ŋuɖoɖo la ƒe vevienyenye li ɖe dɔ si wosrɔ̃ kple dɔ si wotsɔ kpɔ le eƒe megbe ŋu; menye age nɔnɔme o. 11
Dɔwɔnuwo
Ŋuɖoɖo ƒe nɔnɔmeNukpɔɖeɖe ƒe nɔnɔme kple ŋuɖoɖo ƒe mɔ ate ŋu atrɔ dɔwɔwola.
Screen bubu ate ŋu atrɔ nɔnɔmetata ƒe lolome, nu si nèkpɔa le ŋu kple ŋuɖoɖo si nèna. Ŋuɖoɖo ƒe nyadzɔdzɔwo fia be dɔwɔnu ƒe nɔnɔme nàɖe asi ɖe dɔwɔwowo ƒe sɔsɔ me. 12
Nu kae zɔa yi dɔ bubuwo me, eye kae meyi o?
Wòate ŋu asrɔ̃ teƒe ƒe dɔwɔwowo, gake dɔ si wòle be nàsrɔ̃ la hã vevie
Uttal kple eƒe dɔwɔha ƒe meta-analysis ɖe fia be mèle be nàbu teƒe ƒe susu abe nu si gbɔgbɔna ɖe ɖoɖo me si mate ŋu atrɔ o ene o. Wokpɔ dɔwɔwowo srɔ̃ kple wo ƒe ŋuɖoɖo le teƒe ƒe dɔwɔwowo me. Esia ɖe gɔmeɖeɖe sue wu be ame ƒo nu na wò be dɔwɔwɔ teƒe game sia game ana gbe sia gbe ƒe dɔwɔwowo alo agbalẽsrɔ̃ ƒe ŋuɖoɖo katã nànyo. 11
Eya ta la, dziŋusẽ game srɔ̃ ƒe ŋuɖoɖo gãwo kaɖo ŋku be mègabu dɔwɔwɔ si nèwɔ srɔ̃ la dzi ŋgɔyiyi be ame nànyo le susu ƒe dɔwɔwowo katã me o. Dɔwɔwɔ si nyo la nàŋkɔ dɔ si wòle be nàwɔ: nɔnɔmetata yeye trɔtrɔ, teƒe de dzesi, nɔnɔmetata ŋlɔ nyuie alo mɔ srɔ̃. Dɔwɔwowo siawo vevie, gake mehiã be ŋuɖoɖo ƒe ŋuɖoɖo katã nàdo dɔ na wo o. 13
Míƒe susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ biabia menye dɔ si wòle be ame sia ame nànyae wu o. Kadodo si le susu me nɔnɔmetata kpɔkpɔ kple dɔwɔwola ƒe ŋuɖoɖo dome sɔ gbɔ wu “nɔnɔmetata si kɔ wu la ana teƒe ƒe susu nànyo wu.” Tia taɖodzinu si vevie na wò, eye zã ŋuɖoɖo si kpɔa taɖodzinu la ŋutɔ. 3
03 / Wɔ kpɔ, eye tsɔe sɔ
Ɖo eŋu kpɔ le Helibrain
Sɔ nɔnɔmetata trɔtrɔ ƒe dɔwɔwɔ kple ŋugbedodo ƒe dɔwɔwɔ; ne èdi la, tsɔ mɔnya dɔwɔwɔ hã kpe ɖe wo ŋu. Xlẽ ŋuɖoɖo ƒe sewo nyuie: nɔnɔmetata siwo le abe ɖeŋuɖoɖo ene kple siwo wotrɔ la ate ŋu adze abe nɔnɔmetata ɖeka ene le gbãtɔ. Ɖe dɔwɔwowo siwo me ɣeyiɣi le kple siwo me ɣeyiɣi mele o ŋuɖoɖo ɖe vovo.
Wotsɔ ŋlɔ nɔnɔmetata game kpe ɖe nukpɔkpɔ kple asi ƒe dɔwɔwowo ŋu, elabena ehiã asi ƒe ŋusẽ kple nɔnɔmetata si wòle be nàkpɔ. Ŋugbedodo dɔwɔnuwo na wò ŋusẽ nàsrɔ̃ mɔ si wòtia; meɖe fia be dɔwɔwowo katã ƒe ŋuɖoɖowo zãa teƒe ƒe percentile ɖeka o.
Dodokpɔwo kple agamewo
Nɔnɔmetata ƒe trɔtrɔ kpɔɖeŋu
Sɔ nɔnɔmetata si wotrɔ kple nɔnɔmetata si ɖeŋuɖoɖo alo eƒe ŋkuɖoɖo ate ŋu nanye.
Nukpɔŋu ŋugbedodo kpɔɖeŋu
De nɔnɔmetata me teƒe siwo nèkpɔ zi ɖeka ɖe susu me.
Nɔnɔmetata ƒe dzesi ŋugbedodo kpɔɖeŋu
De teƒeawo ɖe susu me le wo ƒe ɖoɖo nu.
Chimp kpɔɖeŋu
De nɔmba siwo le teƒeawo dzi kple wo ƒe ɖoɖo ɖe susu me.
Tsiƒe ƒe ŋusẽ kpɔɖeŋu
Srɔ̃ map eye tsɔ asi ɖo teƒe si nèdze le gɔme.
Aphantasia kpɔɖeŋu
Gblɔ ale si nɔnɔmetata siwo le wò susu me kɔ; menye nɔnɔmetata trɔtrɔ ƒe kpɔɖeŋu o.
Wɔ taŋu tsɔtsɔe
Kpɔ nukpɔkpɔ ƒe kpeɖeŋu kple asi ƒe ŋusẽ.
London ƒe atike ƒe kpɔɖeŋu
Plan nɔnɔmetata me teƒe siwo nàtrɔ.
Nunyala ƒe dzesi kpɔɖeŋu
Kpɔ teƒe ƒe dɔwɔwowo akpa ɖeka kple dɔwɔwowo bubuwo.
Dɔwɔnuwo kple srɔ̃ɖeɖe
Biabia bubuwo ƒe ŋuɖoɖowo
- IQ ƒe dzidzime ƒe nɔŋlɔdzesi ƒe nyawo le ƒeɖoɖo sia kple sia me nye nuka? →
- Ðe wòate ŋu awɔ nɔnɔmetatawo trɔtrɔ le susu me nyuie wu to agbagba dzem? →
- Aleke internet dzi IQ kpɔɖeŋuwo ƒe ŋuɖoɖo nyo? →
- Aphantasia le ame geɖe ƒe agbe me ɖe? →
- Nu kaeɖeŋu geɖe ame ƒe ŋugbedodo ƒe dzitsitsi ate ŋu axɔ? →
- Percentile ka IQ ƒe nɔŋlɔvi 115, 130 kple 145 le? →
- Ðe IQ kpɔɖeŋu wòagagbugbɔ wɔ la ate ŋu atsɔ wò nɔŋume ƒe dzesi ƒu edzi? →
- Ɖe ŋugbedodo abe foto ene la le eme? →
- Ðe ŋutsuwo ƒe ŋusẽ wu nyɔnuwo le nɔnɔmetatawo trɔtrɔ me? →
- Nunyala ƒe dzesi nyui nye ka? →
Biabia siwo ame bia zi geɖe
Nɔnɔmetata si kɔ le susu me hia na teƒe ƒe susu be wòanyoa?
Susu me nɔnɔmetata ƒe kɔkɔe kpɔkpɔ kple teƒe ƒe ŋuɖoɖo nye nu siwo wotsɔ kpɔ le mɔ vovovowo nu. Aphantasia ŋu nyadzɔdzɔwo fia be teƒe ŋugbedodo ƒe ŋuɖoɖo aɖewo ate ŋu anɔ te, togbɔ be nɔnɔmetata ƒe susu me kpɔkpɔ meɖo ŋgɔ o hã. 6
Nɔnɔmetata trɔtrɔ kple mɔ nya nye dɔwɔwɔ ɖeka?
Ao. Woƒe dɔwɔwowo hia teƒe ƒe susu aɖewo gake mɔ nya kpe be nàsrɔ̃ teƒe, eye nàtia mɔ alo ŋgɔdonu. 2
Dɔwɔwɔ gbugbɔgbugbɔ ate ŋu akpe ɖe ŋuɖoɖo ŋu?
Teƒe ƒe dɔwɔwowo srɔ̃ ƒe nyadzɔdzɔwo fia be teƒe ƒe ŋuɖoɖo si wotsɔ kpɔ la ate ŋu anɔ nyuie wu, eye eƒe dɔwɔwola zale dɔwɔwola ƒe nɔnɔme ŋu. Meɖe fia be game ɖesiaɖe ana vi gã o. 11
Nyatakakadzroɖeɖewo
Kadodoawo yi DOI alo nyatakakaŋlɔɖoƒe gbãtɔ dzi. Nyatakakadzroɖeɖe ƒe sɔsɔe ku ɖe dɔwɔwowo si woŋlɔ le eme ŋu; meɖee fia be míeɖo míaƒe browser dɔwɔwowo ƒe dzidzenu ŋu o.
- Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
- Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
- Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
- Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
- Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
- Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.