01 / Se gɔme
Nu kae nye
Biabia lae ɖoa tɔtrɔ nyui ƒe gɔme
Tia be nàpump balloon la ake, srɔ̃ akpa kadi siwo naa vi, alo kpɔ nu siwo ame bubuwo ate ŋu abu la—esiae nye afɔkpa ƒe nɔnɔme vovowo. Afɔkpa ate ŋu adze go kplikpaa, abe lottery si ƒe se wogblɔ ɖi ene, alo ame la asrɔ̃e tso nu siwo dzɔ xoxo me. Game ƒe ŋuɖoɖo hã lɔ̃ ɖe nu si ame la di be yewoadzi kple ŋuɖoɖo siwo wòkpɔ xoxo dzi. 2
Afɔkpa tiaɖeɖe meɖo kple tɔtrɔ nyui ƒe gɔme ɖeka o. Tiaɖeɖe si le dzodzro me ate ŋu asɔ ame aɖe ƒe taɖodzinu kple nu si le asi na, evɔ tiaɖeɖe si me afɔkpa le ate ŋu asɔ ame bubu ƒe. Tɔtrɔ nyui ate ŋu anɔ taɖodzinu si woɖe go la ŋu, ale si ame la zãa nyatakaka si le asi na, alo ale si wòsɔa nu siwo dzɔ. Míate ŋu agblɔe tso pump siwo ame la wɔ ƒe xexlẽme dzi ko o.
Nya aɖe si ɖe ŋutilã ƒe susuwo gɔme ɖe asi la ɖe mɔ siwo ƒoa nu siwo ƒe asi le, nu siwo srɔ̃na tso nu siwo dzɔ me, kple taɖodzinu siwo léa ɖe susu me la ŋu, eye prefrontal kple striatal ƒe kadodo hã le eme. 3 Kadi ƒe dɔwɔwɔ ƒe ŋutinya dzroɖeɖe la kpe prefrontal ƒe ŋutilãnu vɔ̃ aɖewo ɖe tɔtrɔ siwo ame wɔ tso nu siwo adzɔ le ŋgɔ ŋu. Esia mefia be míate ŋu agblɔ nɔnɔme si me míenya nuwo xoxo tso ame ɖeka ƒe game ŋuɖoɖo dzi o. 4 2
Helibrain tia balloon game, kadi game, ŋugbedodo game kple tɔtrɔ ƒe kluvi ƒe biabiawo ɖe wo nɔewo ŋu. Wo nye mɔ siwo nàzã akpɔ tɔtrɔ vovowo, menye tɔtrɔ wɔwɔ ƒe kpɔɖeŋu ɖeka si wotsɔe me kpɔ xoxo o.
Aleke míewɔa dzidzenu
| Dɔwɔwɔ | Biabia kae wòbia | Nya kae game ƒe ŋuɖoɖo hã ate ŋu aɖe go |
|---|---|---|
| Balloon Analogue Risk Task | Pump na vi bubu alo xɔ ga hafi balloon la bu? | Nya si ame srɔ̃ xoxo tso ale si balloonwo bu kple ŋuɖoɖo si wòkpɔ |
| Iowa nɔnɔme kadi ƒe dɔwɔwɔ | Srɔ̃ akpa kadi siwo naa vi | Ale si vi kple ga si bu dzɔ, diɖeɖe kple srɔ̃ɖeɖe |
| Beauty-contest ƒe ŋugbedodo game | Bu nu si ame bubuwo ate ŋu agblɔ | Nya si nèbu tso ame siwo le game la wɔm ŋu |
| Nya siwo ɖe nɔnɔme alo bias ŋu | De dzesi ale si nya aɖe ƒe gɔmeƒofo trɔa tɔtrɔ | Nya si wònya xoxo kple ale si nèsea nɔnɔme la |
Balloon ƒe dɔwɔwɔ gbãtɔ la de behavioral afɔkpa ƒe akɔntaɖeɖe ɖe eme; test-retest ƒe nyatakakadzroɖeɖe kpɔ eƒe ŋuɖoɖo kplikpaa, evɔ mebui zi ɖeka ƒe dɔwɔwɔ abe nɔnɔme si mewɔa tɔtrɔ o ƒe dɔléle ƒe dzesi ene o. Míele be míaƒo mɔɖeɖo kple akɔntaɖeɖe ƒe gɔmeɖeɖe si sɔ na míawo tɔ la ɖe eme. 5 6
Kadi ƒe dɔwɔwɔ hã fia vovototo gã le amewo siwo kɔ o dome. Nyatakakadzroɖeɖe tso ame siwo kɔ ƒe ŋuɖoɖo me ɖea ame dzi be wòagblɔ be nu aɖe nyo alo vɔ̃ tso net score ɖeka dzi ko. Ɖo ŋku ɖe kadi akpa siwo wotia kple ale si ame la srɔ̃ le dɔwɔwɔ la me ŋu. 7
Ŋugbedodo game la bia nu si ame bubuwo susu. Nɔmba sue mezu ŋuɖoɖo si nyo na agbe me kplikpaa ɣe sia ɣi o, ne ame siwo le akpa la me ŋugbedodo vovo. Experiment ƒe nyatakakadzroɖeɖe si dze egɔme la kpɔa ale si amewo bu nya me le game si wotsɔ la me kple srɔ̃ɖeɖe si le eme. 8
Ƒe kple dzidzenuwo: sɔsɔe kae nye sɔsɔe?
Josef kple eƒe dɔwɔha kpɔ afɔkpa dzroɖeɖe kple biabia ƒe mɔ kple dɔwɔwɔ ƒe mɔ. Sɔsɔ si wotia le ete me tso wo ga lottery ƒe ŋuɖoɖo me, menye norm na balloon alo kadi game o. Lottery la naa €300 alo €0 kple dzesi sɔsɔ; ame siwo le eme tia ga siwo nɔa dzi ɖo le tɔtrɔ me kple ga si le dzesi me la dome. 1
| Ƒe siwo me ame le | Ga si ame sia ame tia le lottery megbe be yewaxɔe kplikpaa | Gɔmeɖeɖe le dɔwɔwɔ sia me |
|---|---|---|
| 18–30 | €93.6 | Ele be ga si woɖo kplikpaa la nasɔ ŋutɔ hafi woaɖe lottery la ɖa |
| 70–85 | €44.7 | Ame la lɔ̃ ga si le dzesi me sue be yewaxɔ kplikpaa |
Lottery ƒe expected value nye €150. Akɔnta sia mefia be ame si tia ga si le dzesi me kplikpaa la bu nu vɔ̃ o: ame ƒe nu si wòlɔ̃ kple ga si ate ŋu axɔ ƒe xexlẽme meɖo ɖeka o. Ɖe sia ƒe ŋuɖoɖo hã trɔ le akpa vovowo kple mɔ siwo wotsɔ kpɔ me. 1
Ƒe norm ɖeka na “tɔtrɔ nyui” mele o, eye míate ŋu atsɔ xexlẽme siawo aɖe afɔkpa dzroɖeɖe si meɖo te ŋu alo aɖe gamewo ƒe ŋuɖoɖo go o. Norm si sɔna na amewo katã la hia be wozã vi ƒe se, mɔ siwo wotsɔna kpɔ, dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme kple amewo siwo wotsɔ sɔa la ƒe nɔnɔme ɖeka. Míexɔ akɔntaɖeɖe sia na Helibrain ƒe tɔtrɔ gamewo o.
02 / Ɖo le nɔnɔme me
Nu siwo trɔa eŋuɖoɖo
Xɔse ƒe dzesiwo ɖoa biabia sia ŋu: “Ɖe tɔtrɔ aɖe va le ŋuɖoɖo sia me?” Womele ŋugbedodo be wò ŋuɖoɖo atso ɖe dzi nenema o. Ne Helibrain ƒe xɔse dzidzenu aɖe li la, amewo kple nu si wotsɔ kpɔ la gblɔe kplii. “Womekpɔ dzidzenu aɖeke o” fia be míexɔ xɔse dzidzenu aɖeke si sɔ kple nu sia o; menye be tɔtrɔ mele o. Ƒe kple dɔwɔnu ƒe nyatakakawo fia ale si míewɔa dɔwɔwowo ƒe dzidzenu, menye lãmesẽ ƒe dɔwɔwowo ƒe dzidzenu o.
Ŋɔtiɖoɖo
Womekpɔ tɔtrɔ nyui ƒe akɔntaɖeɖe ŋu oNɔnɔme si ame ɖoa ŋku ɖe nu dzi ƒe nyatakakadzroɖeɖe meɖe tɔtrɔ nyui ƒe akɔntaɖeɖe go o.
Ŋɔtiɖoɖo meɖeɖe ate ŋu akpe ɖe ŋkuɖoɖo ŋu, gake ŋkuɖoɖo ƒe nyatakakadzroɖeɖe si sɔ nuwo ŋu meɖe go ale si ame aɖe ƒe afɔkpa dzroɖeɖe alo agbe me tɔtrɔwo atrɔ o. 9
Dɔli
Nya sue le emeŊɔtiɖoɖo si wotsɔ dzra: dɔli enumake → afɔkpa si me tɔtrɔ wɔna.
Dɔli ƒe akɔntaɖeɖe si sɔ nuwo ŋu nye Low. Eƒe ŋusẽ dzɔna le dɔwɔwɔ kple afɔkpa tiaɖeɖe vi la ɖoŋu; “afɔkpa bubu” mewɔ nyateƒe na tɔtrɔ vɔ̃ o. 10
Agame
Nya sue le emeŊɔtiɖoɖo si wotsɔ dzra: susu ƒe dɔwɔwɔ, menye afɔkpa tiaɖeɖe o.
Agame kple susu ƒe dɔwɔwɔ ƒe akɔntaɖeɖe kpe wo katã ƒe ŋuɖoɖo nye Very low. Emeɖe go gã aɖeke tso ga me nya ɖoɖo nyui, mɔ siwo me afɔkpa le be wòanɔ dedie, alo balloon ƒe pump siwo trɔ o. 11
Ƒe
Ƒe sɔsɔAme ƒe nu si wòlɔ̃ kple akɔntaɖeɖe si wotsɔ kpɔ la hia gɔmeɖeɖe vovowo.
Srɔ̃ɖeɖe
Nya sue le emeŊɔtiɖoɖo si wotsɔ dzra: nufiafia tso cognitive bias me → dɔwɔwɔ ƒe ŋuɖoɖo.
Ŋuɖoɖo si sɔ ŋutɔ ƒe dzesi la nye Very low. Srɔ̃ ŋu biabia siwo nènya xoxo alo game ƒe vi ƒe sewo ate ŋu adzi ŋuɖoɖo, gake emeɖe go be ame la wɔa tɔtrɔ nyui le nɔnɔme bubuwo me o. 12
Dɔwɔnuwo
Dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme ƒe nyatakakaNɔnɔme, vi si woxɔ kple ŋuɖoɖo si woɖe go hã vevie.
Screen game sue kple nyatakakadzroɖeɖe si naa vi vovowo nye nɔnɔme vovowo. Ɖo ŋuɖoɖo ƒe sewo kple mɔ si dzi wotsɔ fiaa nudzɔdzɔwo le ŋu ɖe ale si nètsɔ sɔa ŋu. 6
Nu kae zɔa yi dɔ bubuwo me, eye kae meyi o?
Game srɔ̃ɖeɖe meɖe gɔme be ame wɔa tɔtrɔ nyui le nuwo katã me o
Le kadi game me, srɔ̃ akpa kadi si naa vi la nye dɔwɔwɔ la ƒe taɖodzinu. Ŋuɖoɖo si dzea ŋgɔ le gbugbɔwɔwɔ me ate ŋu afia be ame la srɔ̃ nɔnɔme sia nyuie, menye be eƒe tɔtrɔ wɔwɔ ƒe susu trɔ le nuwo katã me o. Bias ƒe quiz ate ŋu adze bɔbɔe elabena ame la nya nɔnɔme ƒe kluviwo. Esiawo nye tɔtrɔ siwo le dɔwɔwɔ la me, gake wo ƒe nɔnɔme meɖe go gã o. 7 12
Nyatakakadzroɖeɖe tso nufiafia me kpɔa be ŋgɔyiyi ate ŋu adze go le dɔwɔwɔ siwo ame mesrɔ̃ o kple ŋuɖoɖo siwo kpe vi le agbe me. Le tɔtrɔ wɔwɔ me, ele be nu sia wu be ame la wɔ biabia yeye si tsɔ kluvi xoxo la zãe nyuie. Nu si míegblɔ tso ga me, dɔléle me alo dedienɔnɔ ƒe tɔtrɔwo hia nyatakakadzroɖeɖe le nɔnɔme mawo me. 13
Ne èle tɔtrɔ aɖe wɔm le gbe sia gbe me, ete ŋu akpe ɖe ŋu be nàŋlɔ mɔ siwo le asi na, nya siwo nèbu kple ta si ta nèti mɔ la ɖi hafi nàkpɔ nu si dzɔ; emegbe gbugbɔ kpɔ nu si nèsrɔ̃. Míate ŋu azã concept map kple dɔwɔwɔ vɔ̃ ƒe agbalẽ be míakpɔ nya siawo. Nudzɔdzɔ ƒe ŋuɖoɖo ɖeka meɖe go be tɔtrɔ gbãtɔ la zã nyatakaka si le asi na nyuie: tɔtrɔ si sɔna le nɔnɔme si me míenya nuwo katã o hã ate ŋu akplɔ nudzɔdzɔ si mevi mele o.
03 / Wɔ kpɔ, eye tsɔe sɔ
Ɖo eŋu kpɔ le Helibrain
Zã gamewo kple wo ŋutɔ ƒe taɖodzinuwo. Kpɔ be game ƒe ŋuɖoɖo la fia pump, ga, srɔ̃ɖeɖe alo ale si nèƒo nu kple ŋugbedodo si ame bubuwo wɔ. Meƒo ŋuɖoɖo vovowo ɖe ame ɖeka ƒe afɔkpa ƒe rank ɖeka me o.
Tɔtrɔ ƒe kluvi ƒe biabiawo kpe ɖe susuɖeɖe tso nya si woɖo kple ŋuɖoɖo gbãtɔ ŋu. Ŋgɔdzraɖo ƒe game le afima abe dɔwɔwɔ si fia ale si wotsɔa dɔwɔwɔwo dzra ɖo le ŋgɔ ene. Wo dometɔ ɖeka meɖea advice na ame tso tɔtrɔ vevi aɖe wɔwɔ ŋu o; dɔwɔnu siawo na míate ŋu akpɔ nu siwo míebu kple ale si míewɔ dɔwɔwɔa ŋu.
Dodokpɔwo kple agamewo
Balloon ƒe afɔkpa game
Kpɔ vi, nɔnɔme si me míenya nuwo katã o kple tɔtrɔ be nàxɔ ga.
Kadi ƒe akpa ene game
Srɔ̃ nya tso vi kple ga siwo bu le vi ƒe sewo siwo woɣla me.
Bu 2/3 le ƒeƒe ƒe ƒeɖeɖe me
Bu nu tso ŋugbedodo si ame bubuwo ate ŋu agblɔ ŋu.
Tɔtrɔ ƒe kluviwo
Bu nu tso nɔnɔme ƒofofo, sunk cost kple ŋuɖoɖo gbãtɔ si dzea ame ŋu.
London ƒe atike ƒe kpɔɖeŋu
Ɖo dɔwɔwɔwo ƒe ɖoɖo be nàyi taɖodzinu si wotsɔ ɖe eme la gbɔ.
Gbesiagbe susuɖeɖe biabia
Wɔ kuxi si ƒe se le, kple ŋuɖoɖo si wotsɔ ɖo.
Dɔwɔnuwo kple srɔ̃ɖeɖe
Biabia bubuwo ƒe ŋuɖoɖowo
Míaƒe biabiawo ƒe ŋuɖoɖowo meɖo biabia si ku ɖe ŋusẽ sia ŋu ɖe eme haɖe o. Dzesia kple eƒe nyatakakadzroɖeɖewo nye teƒe si míadze egɔme.
Biabia siwo ame bia zi geɖe
Pump geɖe fia be mewɔa tɔtrɔ vɔ̃ a?
Ao. Pump siwo nèwɔ lɔ̃ ɖe game ƒe vi, nɔnɔme si nèsrɔ̃ xoxo kple afɔkpa dzroɖeɖe ŋu. Pump ƒe xexlẽme meɖea tɔtrɔ nyui ƒe akɔntaɖeɖe bɔbɔe na wò o. 5
Ame tsitsiwo katã tia mɔ siwo le afɔkpa me vie a?
Ƒe ƒe nɔnɔme la lɔ̃ ɖe afɔkpa ƒe akpa kple mɔ si wotsɔ kpɔ dzi. Lottery ƒe nyatakakadzroɖeɖe meɖe gɔme na ame tsitsiwo katã alo tɔtrɔwo katã o. 1
Ne mesrɔ̃ quiz ƒe kluviwo, maɖe biaswo ɖa a?
Nya si nènya xoxo ate ŋu ana biabiawo nàwɔ bɔbɔe. Míede ŋuɖoɖo si sɔ ŋutɔ tso nufiafia si ɖea cognitive biaswo ɖa kplikpaa la ŋu Very low; ŋgɔyiyi si de dɔwɔwɔ bubuwo me hia nyatakakadzroɖeɖe bubu. 12
Nyatakakadzroɖeɖewo
Kadodoawo yi DOI alo nyatakakaŋlɔɖoƒe gbãtɔ dzi. Nyatakakadzroɖeɖe ƒe sɔsɔe ku ɖe dɔwɔwowo si woŋlɔ le eme ŋu; meɖee fia be míeɖo míaƒe browser dɔwɔwowo ƒe dzidzenu ŋu o.
- Josef et al. (2016). Stability and change in risk-taking propensity across the adult life span..
- Tisdall et al. (2016). Risk taking across the life span: A comparison of self-report and behavioral measures of risk taking..
- Rangel et al. (2008). A framework for studying the neurobiology of value-based decision making.
- Bechara et al. (1994). Insensitivity to future consequences following damage to human prefrontal cortex.
- Lejuez et al. (2002). Evaluation of a behavioral measure of risk taking: The Balloon Analogue Risk Task (BART)..
- White et al. (2008). Test-retest characteristics of the Balloon Analogue Risk Task (BART)..
- Steingroever et al. (2012). Performance of healthy participants on the Iowa Gambling Task..
- Nagel (1995). Unraveling in Guessing Games: An Experimental Study.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Starcke & Brand (2016). Effects of stress on decisions under uncertainty: A meta-analysis..
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Swaryandini et al. (2025). Systematic review and meta-analysis of educational approaches to reduce cognitive biases among students.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.