Dzro ɖe nyawo dzi

Ŋusẽ si le ŋuɖoɖo la megbe

Nɔnɔmetata nyɔnyo

Nɔnɔmetata nyɔnyo wɔwɔ kpe be nàwɔ susu siwo nye yeyewo eye wòate ŋu azã wo nyuie le nɔnɔme si wònye me. Egg-protection biabia yeye aɖe me, ame siwo ƒe age nye 18–23 xɔ nɔnɔmetata ƒe kɔkɔe ŋuɖoɖo titina 2.21, eye ame siwo ƒe age nye 64–78 xɔ 2.46 le scale si me teƒe atɔ̃ le. Esia ɖo biabia ɖeka ko ŋu; meɖe fia be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe age ƒe teƒe kɔkɔe ɖeka le xexea me o. 1

Wogbugbɔe kpɔ mlɔetɔ · Nyatakaka 11

Kpɔ dodokpɔwo kple dɔwɔnuwo ↓

01 / Se gɔme

Nu kae nye

Wɔ susu ɖeka eye nàkpɔ ale si wòate ŋu awɔ dɔ

Nya siwo wɔ kadodo si didi ɖe wo nɔewo ŋu ɖeɖe nye nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe akpa ɖeka. Nya la gɔmeɖeɖe, kpɔkpɔ eye trɔtrɔ hia dɔwɔwowo bubu. Ame ate ŋu awɔ susu yeyewo geɖe gake me tia ɖeka si ate ŋu awɔ dɔ o; dɔwɔwola ŋutɔ ate ŋu ana kpeɖeŋu yeye si na vi le akpa sue aɖe me. Dɔwɔwɔ bɔbɔe ɖeka mate ŋu axɔ nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe dɔwɔwowo katã o. 2

Network ƒe gɔmeɖeɖe sue aɖe ɖe kadodo si le system siwo ɖoa susu vɛ si tso ame ŋutɔ me, ŋugbedodo kple buɖoɖo si wòwɔ ɖeɖeɖo nu me. Nɔnɔmetata nyɔnyo susu ŋu dɔwɔwowo bua le default networkwo kple executive-control networkwo ƒe dɔwɔwɔ ɖeka ŋu, menye be dziŋusẽ ƒe afɔ sue ɖeka nye nɔnɔmetata nyɔnyo, bubu nye susuɖeɖe o. Esia fia system vovovowo ƒe dɔwɔwɔ ɖeka; menye dɔléle ƒe nyadzɔdzɔ si wònya tso nya game score me o. 3

Helibrain ƒe nya kadodo game kpɔa nuxaxa si le nyawo ƒe gɔme me, to nyawo siwo nèna ŋu. Nyagbe etɔ̃ ƒe biabiawo bia be nànya nyagbe ɖeka si wɔa kadodo kple nyagbe bubuwo. Woƒe dɔwɔwowo vovovowo kpeɖeŋu: ɖeka na mɔ geɖewo nàkpɔ, bubu di kadodo. Wo dometɔ aɖeke mekpɔ nɔnɔmetata yeyenye, viɖe, dɔwɔwɔ nyui alo nɔnɔmetata nyɔnyo wɔwɔ katã ŋu o. 2 4

Aleke míewɔa dzidzenu

Ɖoɖo ƒe mɔNu kae wòkpɔNu kae mèkpɔ o
Nɔnɔmetata vovovowo ŋu gameWɔ nu siwo wòate ŋu azã wɔwɔ geɖe na nù ɖekaAkpa ƒe nunya kple be susuawo awɔ dɔ le dɔwɔwɔ me
Nyagbe vovovowo ƒe gameWɔ nyagbe siwo me nuxaxa didi le domeNu blibo aɖe gɔmeɖeɖe kple buɖoɖo
Nyagbe kadodo biabiawoDi nyagbe si wɔa kadodo kple dzesi aɖewoNɔnɔmetata nyɔnyo ƒe dɔwɔwowo geɖe siwo me kpɔkplɔ aɖeke mele o
Nɔnɔmetata siwo wotsɔ kpɔBu nɔnɔmetata, ŋutinya alo ŋuɖoɖoAkpa, ame siwo bua, kple ɖoɖo ƒe nya siwo wotsɔ na wo ŋu wòli

Score ƒe gɔmeɖeɖe hia nɔnɔme si wotsɔ bua. Susu wɔwɔ xexlẽa susuwo; nɔnɔmetata yeyenye ku ɖe wo ƒe vovototo alo yeye si ame siwo bua kpɔ. Susu geɖe wɔwɔ ate ŋu ana nɔnɔmetata yeye ɖeka nàkpɔ, eya ta mègabu nya eve siawo be nɔnɔme ɖeka ko wònye o. 2

Nyagbe dɔwɔwowo zale gbe kple nu si ame nènya ŋu hã. Biabia si bɔbɔe na ame si nya idiom aɖe ate ŋu asesẽ na srɔ̃vi si nyo ŋutɔ. Nyagbe kadodo ƒe nɔnɔme gbãtɔwo ku ɖe biabia ɖesiaɖe kple ɣeyiɣi si wòle ŋu; meɖe nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe cutoff ɖeka si zãna le xexea me o. 4

Executive-function kple nɔnɔmetata nyɔnyo biabia ɖoɖo ƒe kadodo menye se bɔbɔe si gblɔna be “ŋuɖoɖo kplikpaa sue nyo wu” o. Dɔwɔwɔ aɖe sɔ ame siwo ƒe age nye suewo kple ame tsitsiwo, eye wòkpɔ nuxaxa si me ŋuɖoɖo ɖeɖe, ŋugbedodo, nyagbe vovovowo wɔwɔ kple nyagbe kadodo le wo nɔewo ŋu. Dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme sia fia nu ta score ɖeka mate ŋu afia dɔwɔwola si wòwɔ nu la o. 5

Ƒe kple dzidzenuwo: sɔsɔe kae nye sɔsɔe?

Nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe kpekpeɖeŋu si zãna le xexea me mele o, eye míƒe nya game la hã mekpɔ age nɔnɔme si tsɔ amewo katã kpɔ o. Esia nye dɔwɔha ƒe sɔsɔ si tso Ozkalp-Poincloux kple eƒe dɔwɔha ƒe nɔnɔmetata me kple ŋuɖoɖo me. Ame siwo wòkpɔ wɔ mɔ siwo ate ŋu aɖe egg la xɔxɔ le. “Expansion” susuwo dzo le nɔnɔme siwo wotsɔ wɔ dɔ gbãtɔ la gbɔ; nɔnɔmetata yeyenye ŋuɖoɖo wotsɔ scale si me teƒe atɔ̃ le bua. 1

Age ƒe didimeAme siwo wòkpɔExpansion susu ƒe titinaNɔnɔmetata yeyenye ƒe titina
18–23832.572.21
29–46852.612.23
64–78773.312.46

Ame tsitsiwo wɔ expansion susu geɖe wu ha la ƒe ame siwo le sue; menye dɔwɔwɔ si tsɔ amewo katã kpɔ be wòade age nɔnɔme ɖo o. Meɖe fia be ame tsitsiwo nàxɔ score dzi le nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe kpɔɖeŋu ɖesiaɖe me o. 1

Nyagbe kadodo biabia siwo wɔ kpeɖeŋu ɖeka me ŋu dɔwɔwɔ bubu aɖe kpɔ ŋuɖoɖo siwo wòɖo titina: 0.43 le ame siwo ƒe age nye 20–26 me, eye 0.40 le ame siwo ƒe age nye 60–70 me; ŋuɖoɖo sia ƒe vovototo meɖo nɔnɔme si wòkpɔ ŋutɔ o. Nɔnɔme bubuwo vovo. Ne èsɔ dɔwɔwowo siawo la, eɖe nuxaxa si le teƒe la fia: dɔwɔwola, ɖoɖo kple mɔ si wotsɔ wɔe vevie wu nya siwo gblɔ be age ɖeka nye nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe age nyuitɔ. 5

02 / Ɖo le nɔnɔme me

Nu siwo trɔa eŋuɖoɖo

Xɔse ƒe dzesiwo ɖoa biabia sia ŋu: “Ɖe tɔtrɔ aɖe va le ŋuɖoɖo sia me?” Womele ŋugbedodo be wò ŋuɖoɖo atso ɖe dzi nenema o. Ne Helibrain ƒe xɔse dzidzenu aɖe li la, amewo kple nu si wotsɔ kpɔ la gblɔe kplii. “Womekpɔ dzidzenu aɖeke o” fia be míexɔ xɔse dzidzenu aɖeke si sɔ kple nu sia o; menye be tɔtrɔ mele o. Ƒe kple dɔwɔnu ƒe nyatakakawo fia ale si míewɔa dɔwɔwowo ƒe dzidzenu, menye lãmesẽ ƒe dɔwɔwowo ƒe dzidzenu o.

Nɔnɔƒe

Mewòkpɔ nɔnɔme aɖeke na nɔnɔmetata nyɔnyo o

Ŋkuɖoɖo nɔnɔme ƒe nyadzɔdzɔwo meɖe nɔnɔmetata yeyenye alo susu viɖe ŋu o.

Nɔnɔƒe meɖe ŋuɖoɖo nàde ɖo na nya kadodo score sia alo nɔnɔmetata nyɔnyo wɔwɔ le agbe me ŋu o. Mègatrɔ ŋkuɖoɖo ƒe nyadzɔdzɔwo be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe ŋuɖoɖo le eme o. 6

Dzitsitsi

Nyadzɔdzɔ sue aɖewo ko le esi

Ŋuɖoɖo si wode ɖo: dzitsitsi, nyawo me sesẽ alo ŋuʋuʋu → nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe dɔwɔwowo.

Ŋuɖoɖo si wode ɖo na kadodo la nye Kɔkɔ sue ŋutɔ. Dzitsitsi ƒe ŋuɖoɖo zale dɔwɔwola kple nɔnɔme ƒe sewo ŋu; nyadzɔdzɔwo meɖe dzitsitsi be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe mɔ o. 7

Agbe ƒe ŋutilãdɔwɔwɔ

Ŋuɖoɖo ƒe nyadzɔdzɔ sue aɖewo le esi

Ŋuɖoɖo si wode ɖo: zɔzɔ → susu vovovowo wɔwɔ.

Zɔzɔ ate ŋu akpe ɖe susu wɔwɔ ŋu le nɔnɔme siwo wòkpɔ me; míƒe ŋuɖoɖo si wode ɖo na kadodo sia nye Sue. Esia meɖe fia be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe ŋuɖoɖo anɔ edzi ɣeyiɣi didi me alo vi sia na nyagbe kadodo biabiawo hã o. 8

Age

Age ƒe sɔsɔwo

Dɔwɔwowo vovovowo ate ŋu afia nɔnɔme vovovowo.

Dɔwɔwowo siwo le etsɔ me sɔ ha vovovowo kple ŋuɖoɖo vovovowo. Míetrɔ nɔnɔmetata ƒe ŋuɖoɖo si ame siwo bua kpɔ la be age percentile na nyagbe nuxaxa o. 1

Dɔwɔwɔ gbugbɔgbugbɔ

Nyadzɔdzɔ sue aɖewo ko le esi

Ŋuɖoɖo si wode ɖo: nɔnɔmetata nyɔnyo srɔ̃ ƒe ɖoɖo → nɔnɔmetata nyɔnyo wɔwɔ.

Míƒe ŋuɖoɖo si wode ɖo na kadodo la nye Kɔkɔ sue ŋutɔ. Srɔ̃ ƒe meta-analysis la ɖe ŋgɔyiyi fia, gake nɔnɔme vovovowo kple ŋuɖoɖo ƒe nuxaxa gã le eme; nya game gbugbɔgbugbɔ menye nɔnɔmetata nyɔnyo srɔ̃ ƒe ɖoɖo sia o. 9

Dɔwɔnuwo

Ŋuɖoɖo ƒe nɔnɔme

Ŋɔŋlɔ, ɣeyiɣi kple gbe ate ŋu atrɔ dɔwɔwola ƒe nuxaxa.

Ŋuɖoɖo ƒe mɔ kple ɣeyiɣi ƒe sewo ate ŋu ana susu wɔwɔ nàsesẽ. Ɖe ɣeyiɣi ƒe se kple nu si wotsɔ ɖo ŋuɖoɖo ŋu ɖe te hafi nàbu score trɔtrɔ be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe trɔtrɔ wònye. 10

Nu kae zɔa yi dɔ bubuwo me, eye kae meyi o?

Srɔ̃ nɔnɔmetata nyɔnyo si hiã na wò

Nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe srɔ̃ ƒe ɖoɖo ate ŋu afia susu wɔwɔ kple buɖoɖo ƒe mɔwo, gake míƒe ŋuɖoɖo ƒe nyadzɔdzɔwo meɖe dɔ sia ƒe ŋusẽ gã ŋu ŋutɔ o. Dɔwɔwowo vovo le amewo ƒe ha, nu si wosrɔ̃na, dɔwɔwola siwo wɔ ɖe wo ŋu, kple be wotsɔ kpɔ game ƒe ŋuɖoɖo alo nɔnɔmetata si wòwɔ le megbe. Míele ŋuɖoɖo ƒe nuxaxa sia ɖeɖem, míetrɔe be ŋuɖoɖo kple dɔ siawo ƒe vi la ɖoɖo ɖeji o. 9

Dziŋusẽ game srɔ̃ ƒe ŋuɖoɖo gã hã ɖe vovototo si le dɔwɔwɔ srɔ̃ kple eƒe ŋuɖoɖo ƒe maɖeɖe ŋu. Nya game ƒe listwo zãzã ake alo srɔ̃ be aleke wòaxɔ score kɔkɔe la ate ŋu awɔ score nànyo wu, gake meɖe fia be dɔwɔwowo wɔwɔ siwo nàzã le dɔ, ŋutinya alo design me ana dɔ nànyo wu o. 11

Ne nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe ŋuɖoɖo ɖeka vevie na wò la, wɔe eye bu eŋuɖoɖo. Wɔ mɔ vovovowo geɖe, gblɔ dɔ la ƒe nuxaxa, eye emegbe kpɔ ale si susu ɖesiaɖe ɖo ŋu. Míƒe susu ƒe map ate ŋu ade kadodo vovovowo kple susu nàkpɔ; task starter ate ŋu akpe ɖe dɔ gɔmeɖeɖe ŋu. Wole afii be woakpe ɖe dɔ si wòwɔ ŋu, menye be wòɖe fia be wo dometɔ ɖeka ate ŋu awɔ nɔnɔmetata nyɔnyo nànyo o.

03 / Wɔ kpɔ, eye tsɔe sɔ

Ɖo eŋu kpɔ le Helibrain

Wɔ nya kadodo game kple nyagbe kadodo biabiawo abe dɔwɔwowo siwo kpeɖe wo nɔewo ŋu ene. English ƒe nyawo nànya hia na wo eve siaa. Bu woƒe ŋuɖoɖowo abe dɔwɔwowo siawo me ŋuɖoɖo ene, kple woƒe ŋuɖoɖo ƒe mɔ kple nuxaxa.

Mehiã be nàwɔ nyagbe siwo me nuxaxa didi le wo nɔewo ŋu le nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe dɔwɔwowo katã me o. Ŋuɖoɖo nyui ate ŋu atsɔ nu siwo nya amewo xoxo ƒu kple mɔ yeye. Dɔwɔnu siwo le ete kpe ɖe nu aɖe ŋlɔɖoɖo alo ɖoɖo me; nɔnɔmetata si wòwɔ la ƒe kpɔkpɔ ɖeɖe koe ate ŋu agblɔ be nɔnɔmetata la nyo wu alo menyo wu.

Dodokpɔwo kple agamewo

Dɔwɔnuwo kple srɔ̃ɖeɖe

Biabia bubuwo ƒe ŋuɖoɖowo

Biabia siwo ame bia zi geɖe

Nya game la kpɔ nɔnɔmetata nyɔnyo katãa?

Ao. Ekpɔ kadodo si le nyagbe gɔme vovovowo dome, nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe taɖodzinu aɖeka. Viɖe, nunya, dɔwɔwɔ kple ŋuɖoɖo le agbe me hia nyadzɔdzɔ bubuwo. 2

Nɔnɔmetata nyɔnyo ɖea anyi zi ɖeka le age ɖeka dzi?

Age ƒe ŋgɔyiyi ɖeka medze nɔnɔme ƒe mɔ ɖesiaɖe ŋu o. Age ha ƒe dɔwɔwowo ɖe nɔnɔme vovovowo fia, ɖe dɔwɔwola kple ŋuɖoɖo si wotsɔ bua ŋu; míƒe game la mekpɔ age nɔnɔme si tsɔ amewo katã kpɔ o. 1

Zɔzɔ ate ŋu ana nɔnɔmetata nyɔnyo nànyo?

Zɔzɔ ate ŋu akpe ɖe susu vovovowo wɔwɔ ŋu le nɔnɔme siwo wòkpɔ me, eye míƒe ŋuɖoɖo ƒe nyadzɔdzɔwo kaɖe Sue. Esia meɖe fia be nɔnɔmetata nyɔnyo ƒe trɔtrɔ anɔ edzi alo dɔwɔwowo katã me ŋuɖoɖo nànyo wu o. 8

Nyatakakadzroɖeɖewo

Kadodoawo yi DOI alo nyatakakaŋlɔɖoƒe gbãtɔ dzi. Nyatakakadzroɖeɖe ƒe sɔsɔe ku ɖe dɔwɔwowo si woŋlɔ le eme ŋu; meɖee fia be míeɖo míaƒe browser dɔwɔwowo ƒe dzidzenu ŋu o.

  1. Ozkalp-Poincloux et al. (2026). Older adults can outperform younger adults in creative problem solving.
  2. Olson et al. (2021). Naming unrelated words predicts creativity.
  3. Beaty et al. (2015). Creative Cognition and Brain Network Dynamics.
  4. Bowden & Beeman (2003). Normative data for 144 compound remote associate problems.
  5. Cancer et al. (2022). Executive functioning and divergent thinking predict creative problem-solving in young adults and elderlies.
  6. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  7. Huang & Yu (2025). The double-edged sword of stress: A systematic meta-analysis on how stress impacts creativity.
  8. Thabane et al. (2026). The impact of walking on creative thinking: A systematic review and meta-analysis.
  9. Sio & Lortie‐Forgues (2024). The impact of creativity training on creative performance: A meta-analytic review and critical evaluation of 5 decades of creativity training studies..
  10. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  11. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.