Chimp kpɔɖeŋu

Le 2007 me, Kyoto University ƒe dzɔdzɔmeŋutinunyalaawo fia chimpanzeewo be woatsi akpaŋkeke siwo ŋu nɔmbaŋkeke le, le screen dzi, le wo ƒe ɖoɖo nu. Le kpɔɖeŋu aɖe me, zi esime chimpanzea la ƒo asi ɖe nɔmbaŋkeke gbãtɔ dzi la, nɔmbaŋkeke bubuawo katã trɔ zu akpa yeyee siwo le ʋeʋẽ, ale be wòaxɔ wo ƒe ɖoɖo le ŋugbedodo me 1. Le kpɔɖeŋu si sesẽ wu me, wòtsɔ nɔmbaŋkeke atɔ̃ ɖe screen dzi ɣeyiɣi kpui aɖe ko hafi wotrɔ wo zu akpa yeyewo. Chimpanzee tsitsi sue aɖe si ŋkɔe nye Ayumu wɔ wo geɖe nyuie, eye ame siwo wòkpɔ la dometɔ aɖeke mate ŋu ɖo eŋu o 1 2.

Nyawo la ƒe akpa evelia hã li. Dɔwɔha bubu aɖe ɖe dzesi be Ayumu xɔ dɔwɔwɔ geɖe, eye ameawo xɔ dɔwɔwɔ aɖeke o. Ne ame eve xɔ dɔwɔwɔ le dɔwɔwɔ ma ke ŋu la, wo ƒe nyateƒeɖoɖo sɔ kple eya tɔ 2. Eya ta dɔwɔwɔ sia fia ale si dɔwɔwɔ xɔxɔ wɔa ŋusẽ, abe nu bubu siwo ŋu woƒoa nya tso chimpanzeewo ŋu ene.

Ena nya tso ŋugbedodo si le ɣeyiɣi kpui me, ɖe afi si nuwo le kple wo ƒe ɖoɖo ŋu: èxɔ nɔmba geɖe ƒe teƒeawo le ɣeyiɣi ɖeka me, eye emegbe èɖo wo ɖe ŋku me, ne mèkpɔ wo o hã. Le kpɔɖeŋu siwo wɔ le nyatakaka me la, ɣeyiɣi aɖeke mele eme hafi èƒo asi gbãtɔ o, eye akpa ƒe xexlẽme dzi yina ne èɖo ßeŋu le akpaawo me.

• Akpa gbãtɔ la ƒe nɔmba 4. Kpɔ wo ɣeyiɣi si nèdi la, eye emegbe ƒo asi ɖe 1 dzi.
• Nɔmba bubuawo trɔa zu akpa yeyewo. Ƒo asi ɖe wo dzi le wo ƒe ɖoɖo nu: 2, 3, 4 kple esiwo kplɔe yome.
• Ne èwu akpa la nyuie la, nɔmba ɖeka kpe ɖe eŋu. Ne èƒo asi le teƒe ma o la, èbu tɔxɛ ɖeka, eye akpa la dzea egɔme ake le teƒe yeyeawo dzi. Tɔxɛ 3 siwo èbu la wɔa kpɔɖeŋu la nu.
• Wò score nye nɔmba siwo nèɖo ßeŋu le akpa ɖeka me si wòkpɔ wu.

Elabena dɔwɔwɔ xɔxɔ wɔ ŋusẽ geɖe le nyatakakawo me 2, bu wò score be wòatsi le wò kpɔɖeŋu gbãtɔwo me. Etsitsi sia ƒe taɖodzinu nye be èle dɔwɔwɔ la fiam wò ɖokui. Ne etsitsi la dze ɖe teƒe ɖeka ko la, wò kpɔɖeŋuwo gblɔa nu geɖe tso wò ŋugbedodo nɔnɔme ŋu le gbe ma dzi. Ne èdi kpɔɖeŋu si me èkpɔa nɔnɔmetata ɖeka ɖeɖe le ɣeyiɣi ɖeka me la, kpɔ sequence memory test.