01 / Se gɔme
Nu kae nye
Nya ŋu ɖoɖo kple nya nyanya menye nu ɖeka o
Nya aɖe ate ŋu anɔ familiar na wò gake eƒe gɔmeɖeɖe meva ɖe wò susu me o. Àte ŋu anya eŋu le nyagbe me gake nàte ŋu agblɔe le nuƒoƒo me o. Nya nyanya ƒe akpa geɖe le: eƒe mɔ, gɔmeɖeɖe, kadodo kple nu si wozãna. Test si bia be nya aɖe do go xoxo le session me a, ɖea nya bubu gɔme wu vocabulary size ƒe test. 2 3
Nya ƒe list si nèxlẽ la ŋu ŋugbedodo me, nya la ƒe xɔxɔ, eƒe léle ɖe susu me, kple eƒe gbugbɔ va susu me le eme. Ŋku ɖe dzɔdzɔ siwo va xoxo ŋu kple nya yeye srɔ̃srɔ̃ zã medial temporal ƒe nɔnɔmetata, si hippocampal system hã le eme, kple cortical nɔnɔmetata siwo ƒo ƒu le taŋu la me. ɣeyiɣi kpui ƒe dɔwɔwɔ kple gbe ƒe nunya si nèwɔ zi geɖe la menye ŋugbedodo ƒe mɔ ɖeka o. 4
Gbe ŋutɔ la zã network siwo ƒo ƒu le taŋu la me, si me frontal kple temporal akpa siwo dɔa wɔa gbe ƒe dɔ gã la hã le. Nya ŋu dɔwɔwɔ ate ŋu azã ŋkuɖoɖo si wozãna na dɔ geɖe, visual alo auditory dɔwɔwɔ. Nya si fia nu la nye kadodo le dɔwɔwɔ vovovo dome, menye “nya ƒe akpa” ɖeka si eƒe ŋusẽ dzɔna le score ɖeka me o. 5
Míƒe verbal-memory game bia be nànya nya yeye tso esiwo nèkpɔ xoxo ŋu. Vocabulary kpɔ nyaŋuɖoɖo; agbalẽxlẽ kpe gɔmeɖeɖe ɖe edzi. Ne míele woƒe ŋkɔwo ŋu akpɔ la, míele woƒe gɔmeɖeɖe ŋu kpɔkpɔm hã.
Aleke míewɔa dzidzenu
| Dɔwɔwɔ ƒe ha | Nu kae wòkpɔna | Teƒe si wòle be nàkpɔe le ŋku me |
|---|---|---|
| Nya ƒe list gbugbɔ va susu me | Gbugbɔ nya siwo nèxlẽ la ŋu, ne ŋuɖoɖo blibo mele wò ŋgɔ o | Nya srɔ̃srɔ̃ ƒe akpa kple ɣeyiɣi si va yi la ele be woŋlɔe ɖe ŋgɔ |
| Nya xoxo/yeye nyanya | Ɖe nya siwo nèkpɔ xoxo tso esiwo nèkpɔ o ŋu | Nya si nènya kple nya si nèɖe asi le dzi hã le eme |
| Vocabulary ƒe nyaŋuɖoɖo | Nya alo eƒe gɔmeɖeɖe nyanya | Menye nya si wòate ŋu agblɔ ŋutɔ katã o |
| Agbalẽxlẽ kple biabiawo | Xlẽ nya eye nàɖo biabia tso eƒe gɔmeɖeɖe ŋu | Xlẽ ƒe dzidzeme hia gɔmeɖeɖe ƒe nɔnɔme |
| Nɔmba siwo wòɖo ŋku ɖo | Gbugbɔ gbe me nɔmba ƒe dzidzime kpui | Mɔ si wotsɔ nɔmba la do ŋgɔ kple score ƒe mɔ trɔna nɔmba si wòate ŋu aɖo ŋku ɖo la |
Nya siwo nèsea gake megbɔna le wò nu me o kple nya si nàte ŋu atsɔ azã le nuƒoƒo me o ƒe testwo zã biabia kple se vovovowo. Mɔ si sɔ amewo katã ƒe nya si wòsea kple nya si wòate ŋu agblɔ ŋu la mekpɔa nyateƒe ɖe instrument vovovowo ƒe nɔmba me o. 3
“Nya” ate ŋu azu ŋɔŋlɔ ƒe mɔ, lemma alo nya ƒe ha. Lemma ƒua nyagbe siwo ɖo mɔ vovovo la ƒu; nya ƒe ha ate ŋu aƒu nya bubu siwo kadodo le eme hã ƒu. Ne ètrɔ unit sia la, vocabulary size si woŋlɔ ɖo ate ŋu atrɔ gã aɖe, gake gbe la ƒe nunya mewɔ tɔtrɔ aɖeke o. 1 6
Míƒe nɔmba ŋugbedodo game la ɖea nɔmba ɖe ekran dzi, gake standard digit-span ƒe dɔwɔwɔ geɖewo ɖea wo le to me. Tɔtrɔ sia na mɔ si wòate ŋu azã la vovo; eya ta mètsɔ nɔmba si wòɖo ŋku ɖo le mɔ ɖeka me la nàde mɔ bubu dzi kple mɔtututu o. 7
Ƒe kple dzidzenuwo: sɔsɔe kae nye sɔsɔe?
Ƒeƒe ƒe sɔsɔ si le afi sia la kpɔa nya nyanya; menye nya yeye srɔ̃srɔ̃ alo gbugbɔ nya ɖo ŋku me le megbe o. Nɔmba siwo wotsɔ kpɔ la tso Brysbaert kple eƒe habɔbɔwo ƒe English lexical-decision dɔwɔwɔ ƒe nyatakaka blibo me; eƒe gɔmeɖeɖe zale nya ƒe ha kple mɔ si wozã ɖe ŋɔŋlɔ me. 1
| Ƒe | Nya siwo wònya ƒe median asilimia | Lemma siwo wònya ƒe nɔmba si wobu |
|---|---|---|
| ƒe 20 | 68.0% | Abe 42,000 ene |
| ƒe 60 | 78.0% | Abe 48,200 ene |
Wo siawo nye sɔsɔ si wotsɔ kpɔ le ɣeyiɣi ɖeka me, menye se na wò be nàsrɔ̃ nya nɔmba didi aɖe gbe sia gbe o. Meŋɔ gbe ɖesiaɖe alo nya si ame ate ŋu aɖe eƒe gɔme alo azã le nuƒoƒo me ŋu o. Agbalẽsrɔ̃ kple gbe la ŋu ŋusẽ hã le eme. 1
Nyaŋuɖoɖo ate ŋu anɔ ŋusẽ me le ƒe xoxo me, togbɔ be dzɔdzɔ gbãtɔ ƒe ŋugbedodo kple dzidzeme ƒe kpɔɖeŋu aɖewo ɖe te hã. Hartshorne kple Germine kpɔ ƒe ƒe nɔnɔme vovovowo le taŋu ƒe ŋusẽ siawo me, si me vocabulary ƒe ŋusẽ ɖo eme le megbe wu ŋugbedodo kple coding. Ne èdi nya srɔ̃srɔ̃ ƒe norm si wotsɔ sɔ kple ƒe, kpɔ ŋugbedodo ƒe ɖoɖo gã la; vocabulary ƒe nyaŋuɖoɖo mekpɔa eƒe nɔnɔme o. 8
02 / Ɖo le nɔnɔme me
Nu siwo trɔa eŋuɖoɖo
Xɔse ƒe dzesiwo ɖoa biabia sia ŋu: “Ɖe tɔtrɔ aɖe va le ŋuɖoɖo sia me?” Womele ŋugbedodo be wò ŋuɖoɖo atso ɖe dzi nenema o. Ne Helibrain ƒe xɔse dzidzenu aɖe li la, amewo kple nu si wotsɔ kpɔ la gblɔe kplii. “Womekpɔ dzidzenu aɖeke o” fia be míexɔ xɔse dzidzenu aɖeke si sɔ kple nu sia o; menye be tɔtrɔ mele o. Ƒe kple dɔwɔnu ƒe nyatakakawo fia ale si míewɔa dɔwɔwowo ƒe dzidzenu, menye lãmesẽ ƒe dɔwɔwowo ƒe dzidzenu o.
Ŋɔ
Nyatakaka sueNya siwo wode ŋɔŋlɔ: ŋɔ ƒe asiɖeƒe do ŋgɔ nèva srɔ̃ → ŋugbedodo si do ŋgɔ.
Míƒe ŋugbedodo ƒe nyatakaka si sɔ la ƒe dzesi nye “Very low”. Dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme siwo wotsɔ kpɔ meɖe asi be nya srɔ̃srɔ̃ ƒe session ɖesiaɖe ƒe score nàzu te le ŋɔ nyui ɖeka megbe o. 9
Dziɖuɖu
Nyatakaka sueNya siwo wode ŋɔŋlɔ: dziɖuɖu kplui si va ɖe gbugbɔ nya ŋu → dzɔdzɔ ƒe ŋugbedodo.
Nyatakaka si sɔ kple esia ƒe dzesi nye “Very low”. ɣeyiɣi si dziɖuɖu dzɔ kple nu si woŋlɔ va vovoa le dɔwɔwɔwo me; menye nyagblɔɖi si gblɔ be dziɖuɖu na vocabulary ƒe asiɖeƒe o. 10
Dɔwɔwɔ kple lãme
Nyatakaka sueNya siwo wode ŋɔŋlɔ: taŋu ƒe lãmesẽ kple nuƒoƒo ƒe nɔnɔme gã.
Taŋu ƒe lãmesẽ ƒe nyatakaka gã ƒe dzesi nye “Very low”. Emete ŋu ɖe vocabulary ƒe gã, nya nyanya alo agbalẽme gɔmeɖeɖe ƒe tɔtrɔ si wòate ŋu akpɔ le ame ɖeka me la ŋu o. 11
Ƒe
Ƒeƒe ƒe sɔsɔVocabulary ƒe nunya kple nya yeye srɔ̃srɔ̃ nye nu siwo vovo.
Ƒe xoxo mefia be nya si ame la nya la susu te. Sɔ gbe si ame la nya, agbalẽsrɔ̃ ƒe nɔnɔme, dɔwɔwɔ kple ɣeyiɣi si va yi nu; mètsɔ “gbe ƒe ƒe” mɔ ɖeka ɖo asi o. 8
Srɔ̃srɔ̃
Nyatakaka meɖe go sueNya siwo wode ŋɔŋlɔ: gbugbɔ ŋuɖoɖo kple agbalẽxlẽ gbugbɔ → nu si nèɖo ŋku ɖo.
Ŋkuɖoɖo ƒe biabia gbugbɔ ate ŋu akpe ɖe nu si nèxlẽ la ŋu; míƒe nyatakaka si sɔ la le “Limited”. Esia nye nu srɔ̃srɔ̃ ƒe mɔ ŋu nyagbe, menye dzɔdzɔ si gblɔ be recognition game si wogbugbɔ wɔ la ɖoa ŋkɔwo ŋugbedodo katã ŋu o. 12
Dɔwɔnuwo
Kpɔɖeŋu ƒe nɔnɔmeAgbalẽme nya, ŋuɖoɖo ƒe mɔ, kple dɔwɔwɔ ƒe nɔnɔme.
Agbalẽxlẽ zale dɔwɔwɔ, agbalẽme nya kple ŋku ƒe zɔzɔ. Ekran ƒe ɖoɖo kple ŋuɖoɖo ƒe mɔ nye ta aɖewo si na míele dɔwɔwɔ la ƒe nɔnɔme ɖo, eye míesɔa ŋuɖoɖo siwo wotsɔ le session vovovowo me o. 13
Nu kae zɔa yi dɔ bubuwo me, eye kae meyi o?
Srɔ̃ nya siwo nèdi be nàzã
Srɔ̃srɔ̃ ƒe taɖodzinu si dze ŋgɔ la nye be nàɖo nya siwo nèdi la ɖe ŋku me le ɣeyiɣi bubu me. Testiŋ kple dɔwɔwɔ siwo wotsɔa nu vovovo ɖo ɖo la ŋu dɔwɔwɔ ƒe nyatakaka geɖe le, gake woƒe ŋusẽ zale ɣeyiɣi si va yi, nu si wotsɔ srɔ̃, kple mɔ si woƒe sɔsɔ la. Míelé “Low” ƒe kaɖoɖo ɖe retrieval practice ŋu, eye “Very low” ɖe spacing ƒe nyatakaka gã la ŋu; míetrɔa nu srɔ̃srɔ̃ ƒe mɔ zu ŋugbedodo ƒe ŋusẽ blibo ƒe dɔléle la o. 14 15
Ne wò taɖodzinu nye be nàgblɔ nya aɖe le nuƒoƒo me, kpe be nàgblɔe le dɔwɔwɔ la me, menye nya nyanya ko o. Ne wò taɖodzinu nye be nànya agbalẽme nya gɔme la, kpɔ gɔmeɖeɖe la. Nya siwo le agbalẽme nɔƒe nèkpɔ xoxo kple gɔmeɖeɖe kadodo le wo dome, gake menye nu ɖeka o. 16
Agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme hã hia taɖodzinu. Agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme ŋu kpɔɖeŋu ƒe nyatakaka la ɖe agbalẽxlẽ le susu me, agbalẽxlẽ le gbe me, agbalẽ ƒe ha, kple amewo ƒe nɔnɔme vovovo gɔme. Ne èsrɔ̃ agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme gake mèkpɔ gɔmeɖeɖe o la, dzidzeme ate ŋu aɖo edzi, gake èle biabia si sɔ na wò taɖodzinu la ŋuɖom o. 17
03 / Wɔ kpɔ, eye tsɔe sɔ
Ɖo eŋu kpɔ le Helibrain
Wɔ verbal memory be nàkpɔ nya siwo nèkpɔ xoxo le session sia me, vocabulary be nàkpɔ nyaŋuɖoɖo, eye reading speed be nàwɔ agbalẽxlẽ kple biabiawo le ɣeyiɣi se te. Wo dometɔ ɖeka hã menye gbe ƒe kpɔɖeŋu blibo o. English ƒe dzidzeme trɔna gɔmeɖeɖe le wo katã me.
Nufiafiƒe dɔwɔnu siwo le te la na wò mɔ be nàgbugbɔ ɖo ŋku ɖe nyatakaka siwo nètia ŋu, agbugbɔe kpɔ, ase eye nàdzra ɖo. Flashcard ɖeka si nèwu alo review ɖoɖo ɖeka mefia be nàɖo nu katã ŋu o; ŋkuɖoɖo gbugbɔkpɔ si wòwɔ le megbe ƒe ɣeyiɣi me la le eƒe taɖodzinu gbɔ. Ne èsɔa wò ŋutɔ ƒe ŋgɔyiyi, lé srɔ̃ ƒe ɣeyiɣi kple prompt ƒe nɔnɔme ma ke ɖe asi.
Dodokpɔwo kple agamewo
Nɔmba ŋugbedodo kpɔɖeŋu
Kpɔ nɔmba siwo wòɖo ɖe ŋku me le visual dzidzime kpui me.
Nunyala ƒe dzesi kpɔɖeŋu
Sɔ gbe ƒe dɔwɔwɔ kple akpa bubuwo le taŋu ƒe kpɔɖeŋu gã me.
Dɔwɔnuwo kple srɔ̃ɖeɖe
Flashcards
Srɔ̃ nya siwo nèdi la gbugbɔ va susu me.
Agbalẽŋlɔɖoƒe si klã
Ŋlɔ nu siwo nàte ŋu aɖo ŋku ɖo hafi nàgbugbɔ kpɔ.
Gbugbɔ srɔ̃srɔ̃ ƒe ɖoɖo
Ɖo agbalẽsrɔ̃ gbugbɔ va le ɣeyiɣi bubuwo me.
To gbegblẽ nufiafi
Gbugbɔ audio si nètia kpɔ alo wòana dzidzeme sesẽ sue.
Agbalẽxlẽ ƒe afɔlã
Trɔ visual agbalẽxlẽ ƒe kpekpeɖeŋu la ɖe wò ŋutɔ ƒe lɔlɔ̃ nu.
Agbalẽxlẽ ƒe nufiafialã
Kpɔ agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme, eye nàkpɔ gɔmeɖeɖe hã.
Nya ƒe kadodo nɔnɔmetata
Ɖo nya kple susuwo ƒe kadodo ɖe nɔnɔmetata me.
Biabia bubuwo ƒe ŋuɖoɖowo
- Ɖe gbeɖiɖi ƒe nɔmba ŋugbedodo kple nɔmba nukpɔŋu ŋugbedodo le ɖeka me? →
- IQ ƒe dzidzime ƒe nɔŋlɔdzesi ƒe nyawo le ƒeɖoɖo sia kple sia me nye nuka? →
- Nu kae nye xlẽɖeɖe ƒe dzidzeme? →
- Aleke akpaɖeɖe kpena wò be nàŋlɔ nɔmba geɖe ɖe susu me? →
- Nyagbe siwo ame nya la ɖea asi le ame ƒe agbe ƒe ɣeyiɣi nu? →
- Nu ka ta wò ŋugbedodo le nɔmba siwo wòbu le megbe me la zãa edzi wu nɔmba siwo wòbu le ţgɔ? →
- Aleke internet dzi IQ kpɔɖeŋuwo ƒe ŋuɖoɖo nyo? →
- Wòawɔ ɣeyiɣi nenie atsɔ axlẽ nyagbe 1,000? →
- Nɔmba geɖe kae ame geɖeateƒe ate ŋu aɖo ŋku edzi? →
- Nyagbe geɖe kae ame si le xexeme la nya? →
- Nyagbe geɖe kae nànya be nàxle agbalẽ ɖe English me? →
- Percentile ka IQ ƒe nɔŋlɔvi 115, 130 kple 145 le? →
- Ðe IQ kpɔɖeŋu wòagagbugbɔ wɔ la ate ŋu atsɔ wò nɔŋume ƒe dzesi ƒu edzi? →
- Nu ka taɖeɖe le dzi me le dɔwɔwɔ ƒe taɖeɖe dzi? →
- Aleke ŋutɔe ɖeɖe le gbegbɔgblɔ evelia me ƒe dzidzeme le eŋu? →
- Nu ka ta meɖo nyagbe siwo ŋuɖoɖo le nye ta me gake mate ŋu azã wo ne mele nu ƒom o? →
- Ðe àte ŋu axlẽ kaba wu, eye wòase nu si nèxlẽ la? →
- Elehia be nàgblẽ gbe si nèse le wò ta me, ne nàxlẽ kabakaba? →
- Nunyala ƒe dzesi nyui nye ka? →
Biabia siwo ame bia zi geɖe
Ɖe nya nyanya kpɔa nuƒoƒo ƒe ŋusẽ a?
Ekpɔa nu si biabia ƒe mɔ bia. Nuƒoƒo hia be nàgbugbɔ nya ɖe susu me eye nàzãe le nɔnɔme si me nèle; nya si wòsea kple nya si wòate ŋu agblɔ ƒe kadodo ƒe nɔmba ɖeka si sɔna ɖe amewo katã ŋu mele o. 3
Vocabulary ate ŋu aɖo edzi le ŋugbedodo ƒe dzidzeme le zɔzɔm bɔbɔe a?
Gbe ƒe dɔwɔwɔ vovovowo kple ŋugbedodo ƒe nɔnɔme trɔna le ƒe nu vovovo. Nunya si nèƒu ƒu kple dzɔdzɔ yeye si nè srɔ̃ la ele be woakpɔe ɖesiaɖe. 8
Ɖe agbalẽxlẽ kaba wu ɖesiaɖe nyo a?
Agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme si vi le la zale agbalẽ ƒe ha, taɖodzinu kple gɔmeɖeɖe. Agbalẽxlẽ ƒe dzidzeme titina ƒe nɔnɔme menye se si gblɔ be nàɖo dzidzeme dzi ne gɔmeɖeɖe va te o. 17
Nyatakakadzroɖeɖewo
Kadodoawo yi DOI alo nyatakakaŋlɔɖoƒe gbãtɔ dzi. Nyatakakadzroɖeɖe ƒe sɔsɔe ku ɖe dɔwɔwowo si woŋlɔ le eme ŋu; meɖee fia be míeɖo míaƒe browser dɔwɔwowo ƒe dzidzenu ŋu o.
- Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
- Laufer et al. (2004). Testing Vocabulary Knowledge: Size, Strength, and Computer Adaptiveness.
- Webb (2008). RECEPTIVE AND PRODUCTIVE VOCABULARY SIZES OF L2 LEARNERS.
- Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
- Fedorenko et al. (2011). Functional specificity for high-level linguistic processing in the human brain.
- Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
- Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
- CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
- Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
- Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
- SCHMITT et al. (2011). The Percentage of Words Known in a Text and Reading Comprehension.
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.