01 / Nkag siab
Nws yog dab tsi
Nco tau ib lo lus tsis zoo ib yam li paub lo lus ntawd
Tej zaum ib lo lus yuav hnov paub tiam sis nco tsis tau nws lub ntsiab. Tej zaum koj paub thaum pom lo lus ntawd hauv kab lus, tiam sis hais tsis tawm thaum tab tom tham. Kev paub lo lus muaj ntau sab: daim ntawv lo lus, lub ntsiab, kev txuas nrog lwm lo lus, thiab kev siv. Qhov kev xeem nug seb lo lus puas tshwm ua ntej hauv ib zaug xeem yog nug lwm yam dua li qhov kev xeem ntsuas tias paub pes tsawg lo lus. 2 3
Kev nco ib pab lo lus uas nyuam qhuav kawm muaj qhov muab ntaub ntawv nkag, tuav ntaub ntawv, thiab rov muab tawm tom qab. Kev nco tej xwm txheej thiab kawm qhov tseeb tshiab siv cov qauv hauv nruab nrab ntawm lub hlwb, xws li lub system hippocampus, nrog rau tej qauv sawv cev hauv ntau qhov chaw ntawm lub hlwb. Kev tuav ntaub ntawv ib nyuag pliag thiab kev paub lus uas xyaum siv tas li tsis yog tib hom kev nco. 4
Lus siv tes hauj lwm thoob plaws lub hlwb, nrog rau tej cheeb tsam hauv hauv pliaj thiab sab ntawm lub taub hau uas feem ntau koom rau kev ua lus nyuaj. Ib txoj hauj lwm siv lus kuj yuav siv kev tsom kwm, kev pom, lossis kev hnov suab uas siv tau rau ntau hom hauj lwm. Txoj kev piav yooj yim yog tias ntau lub system ua hauj lwm ua ke, tsis yog muaj ib “chaw lus” uas ib qho qhab nia qhia tau tias muaj zog npaum li cas. 5
Peb qhov kev ua si nco lus kom koj cais cov lus tshiab ntawm cov lus uas twb pom lawm. Kev xeem paub lus nug txog kev paub lo lus; kev nyeem ntawv ntxiv kev nkag siab. Muab cov npe nyias nyias pab kom txhua qhov txiaj ntsig muaj lub ntsiab tseeb.
Peb ntsuas li cas
| Pab hom hauj lwm | Yam uas ntsuas | Ciam tseem ceeb |
|---|---|---|
| Nco cov lus hauv ib daim npe | Rov muab cov lus uas kawm lawm tawm thaum tsis pom lo lus teb | Yuav tsum qhia cov zaug kawm thiab sij hawm tos |
| Paub lo lus qub thiab lo lus tshiab | Cais cov lus uas kawm lawm ntawm cov lus uas tsis tau kawm | Yuav tsum suav ob qho tib si: paub raug thiab xav yuam kev tias paub |
| Paub lo lus | Paub lo lus lossis nws lub ntsiab | Tsis yog ntsuas tau txhua lo lus uas siv tau los tsim kab lus |
| Nyeem nrog lus nug | Nyeem ntawv thiab teb txog cov ntsiab lus hauv ntawv | Yuav tsum txhais kev nyeem ceev nrog rau kev nkag siab |
| Rov hais cov lej | Rov hais ib kab lus luv uas hais ntawm ncauj | Txoj kev qhia thiab suav qhab nia hloov qhov ntev uas nco tau |
Cov kev xeem paub lus uas ntsuas kev nkag siab thiab kev siv lus nyias siv lus nug thiab cai suav nyias. Kev muab cov lej ntawm cov kev xeem sib txawv los xam ib feem piv tas li ntawm lus nkag siab thiab lus siv tsis muaj pov thawj txhawb. 3
Lo lus “lo lus” kuj muaj peev xwm txhais tias daim ntawv sau, lo lus hauv daim ntawv txhais lus, lossis ib tsev neeg lo lus. Lo lus hauv daim ntawv txhais lus muab cov qauv hloov xws li ntau thiab tsawg los koom ua ib lo lus; tsev neeg lo lus kuj koom tau lwm cov lo lus txheeb ze ntxiv. Hloov hom suav no yuav hloov tau tus naj npawb lo lus uas qhia loj heev, tsis tau txhais tias tus neeg hais lus paub txawv. 1 6
Peb qhov kev ua si nco lej tso cov lej ua duab, hos ntau txoj kev xeem rov hais lej uas siv ua qauv nthuav cov lej kom hnov. Qhov txawv no hloov cov tswv yim uas siv tau, yog li tsis txhob muab tus naj npawb lej uas nco tau ntawm ob txoj kev ntawd los piv ncaj qha. 7
Hnub nyoog thiab qhab nia qauv: yuav sib piv li cas thiaj ncaj ncees?
Kev sib piv hnub nyoog hauv qab no ntsuas kev paub lo lus thaum pom, tsis yog kawm lo lus tshiab lossis rov nco tom qab tos. Cov kev kwv yees yog los ntawm cov txiaj ntsig hauv daim ntawv puv ntawm Brysbaert thiab cov npoj yaig rau ib txoj kev tshawb fawb paub lo lus Askiv; yuav tsum txhais raws li pab lo lus thiab txoj kev suav uas siv. 1
| Hnub nyoog | Feem pua lo lus uas paub, tus nqi nruab nrab | Kwv yees tus naj npawb lo lus hauv daim ntawv txhais lus uas paub |
|---|---|---|
| 20 xyoo | 68.0% | Kwv yees 42,000 |
| 60 xyoo | 78.0% | Kwv yees 48,200 |
Cov no yog kev kwv yees los ntawm kev sib piv ntau tus neeg tib lub sij hawm, tsis yog lus qhia kom kawm ib hnub pes tsawg lo lus. Tsis sawv cev rau txhua hom lus lossis tus naj npawb lo lus uas ib tug neeg txhais tau lossis siv tau tam sim ntawd. Kev kawm ntawv thiab kev tau siv lus kuj tseem ceeb. 1
Kev paub lus yuav nyob ruaj lossis muaj zog tom qab laus, txawm qee yam kev ntsuas nco tej xwm txheej thiab kev ceev qis dua. Hartshorne thiab Germine pom tias peev xwm sib txawv muaj kev hloov raws hnub nyoog sib txawv, nrog rau kev txawj lus uas nce siab tom qab kev nco ua hauj lwm lossis kev sau cim. Yog xav paub tus qauv kawm lus uas kho raws hnub nyoog, saib phau qhia kev nco ntev nyias; kev paub lus tsis hloov tau qhov kev ntsuas ntawd. 8
02 / Muab tso rau hauv ntsiab lus
Yam cuam tshuam rau nws
Cov cim qhia pov thawj teb lo lus nug tias “qhov tshwm sim no puas muaj kev hloov?” Lawv tsis cog lus tias yuav nce tau ib npaum twg. Yog Helibrain muaj qib ntsuas pov thawj, yuav qhia nrog rau cov neeg uas qib ntawd siv tau thiab qhov tshwm sim uas ntsuas. “Tsis tau muab qib” txhais tias peb tsis muaj qib ntsuas uas phim; tsis txhais tias tsis muaj kev hloov. Kev tshawb pom txog hnub nyoog thiab cuab yeej yog pov thawj txog kev ntsuas, tsis yog qib ntsuas kev kho mob.
Kev pw tsaug zog
Pov thawj tsawg dhauQhov ntsuas uas khaws cia: pw tsis txaus ua ntej kawm → kev nco tom qab.
Qhov ntsuas uas phim rau kev khaws lus cia hauv kev nco muaj qib Tsawg heev. Cov txiaj ntsig sim tsis txhawb kom muab ib tug nqi ploj tas li rau txhua zaug kawm lus tom qab ib hmos pw tsis zoo. 9
Kev ntxhov siab
Pov thawj tsawg dhauQhov ntsuas uas khaws cia: kev ntxhov siab ceev nrooj thaum rov nco → kev nco tej xwm txheej.
Qib pov thawj rau qhov ntsuas uas phim no yog Tsawg heev. Lub caij uas muaj kev ntxhov siab thiab hom ntaub ntawv sib txawv ntawm ib txoj kev tshawb fawb mus rau lwm txoj; qhov no tsis yog lus hais tias kev ntxhov siab ua rau paub lus tsawg. 10
Kev tawm dag zog
Pov thawj tsawg dhauQhov ntsuas uas khaws cia: kev xav dav dav suav ua ke.
Qib pov thawj dav dav yog Tsawg heev. Qhov no tsis tau qhia tias ib tug neeg yuav hloov tau tus naj npawb lo lus uas paub, kev paub lo lus thaum pom, lossis kev nkag siab ntawv raws siab xav. 11
Hnub nyoog
Kev sib piv raws hnub nyoogKev paub lus thiab kev kawm nco tej xwm txheej yog ob hom txiaj ntsig txawv.
Hnub nyoog laus tsis txhais tias paub lo lus tsawg dua. Sib piv kom phim hom lus, kev kawm ntawv, txoj hauj lwm, thiab sij hawm tos thaum xeem nco, tsis txhob siv ib txoj kab hnub nyoog txog kev hais lus rau txhua yam. 8
Kev xyaum
Pov thawj muaj tsawgQhov ntsuas uas khaws cia: xeem rov nco piv rau rov kawm dua → khaws ntaub ntawv cia.
Kev xeem koj tus kheej tej zaum pab khaws cov ntaub ntawv uas kawm lawm; peb cov pov thawj phim rau qhov no muaj tsawg. Qhov no yog hais txog txoj kev kawm, tsis yog pov thawj tias kev ua si paub lo lus rov ua dua yuav txhim kho txhua hom kev nco lus. 12
Cuab yeej
Lub ntsiab lus ntawm kev ntsuasNtawv, txoj kev qhia ntaub ntawv, thiab hom lus teb.
Kev nyeem ntawv nyob ntawm txoj hauj lwm, hom ntawv, thiab qhov muag txav li cas. Kev teeb lus rau vijtsam thiab txoj kev teb yog laj thawj kom khaws lub ntsiab lus ntawm txoj kev xeem tseg, tsis txhob sib piv sij hawm nyoos ntawm cov zaug uas tsis zoo ib yam. 13
Dab tsi hloov mus rau lwm yam, thiab dab tsi tsis hloov?
Kawm tej ntaub ntawv uas koj xav siv
Lub hom phiaj kawm uas ncaj tshaj yog nco tau tej ntaub ntawv tshwj xeeb tom qab. Kev xeem rov nco thiab kev faib kev kawm ua nyias caij nyias zaug muaj ntau txoj kev tshawb fawb, tiam sis cov txiaj ntsig nyob ntawm sij hawm tos, ntaub ntawv, thiab txoj kev xaiv los sib piv. Peb cov qib pov thawj uas khaws cia tseem yog Tsawg rau kev xeem rov nco thiab Tsawg heev rau qhov ntsuas dav txog kev faib sij hawm kawm; peb tsis muab ib txoj kev kawm hu ua kev kho kom muaj peev xwm nco dav dav. 14 15
Yog koj lub hom phiaj yog hais tau ib lo lus thaum tham, ntxiv ib txoj hauj lwm uas kom koj hais lo lus tawm, tsis txhob siv kev xaiv lo lus paub xwb. Yog xav nkag siab ib zaj ntawv, sim saib seb koj nkag siab npaum li cas. Kev paub lo lus hauv ib zaj thiab kev nkag siab zaj ntawd muaj feem sib raug, tiam sis tsis yog tib yam. 16
Kev nyeem ceev kuj yuav tsum paub lub hom phiaj. Ib qho kev tshuaj xyuas txog kev nyeem ceev cais kev nyeem ntsiag to, nyeem nrov, hom ntawv, thiab pab neeg. Xyaum nyeem ceev yam tsis xyuas kev nkag siab yuav ua rau tus nqi nyeem nce, tiam sis teb tsis raug lo lus nug siv tau tiag. 17
03 / Sim thiab sib piv
Sim hauv Helibrain
Sim kev nco lus yog xav ntsuas kev paub lo lus uas twb pom hauv tib zaug xeem, kev xeem paub lus yog xav ntsuas kev paub lo lus thaum pom, thiab kev xeem nyeem ceev yog xav nyeem ntawv nrog lus nug raws sij hawm. Tsis muaj ib qho twg ntsuas tau txhua sab ntawm lus. Kev paub lus Askiv cuam tshuam rau kev txhais tag nrho peb qhov txiaj ntsig.
Cov cuab yeej kawm hauv qab no pab rov nco, rov saib, mloog, thiab npaj tej ntaub ntawv uas koj xaiv. Ua tiav ib daim npav lo lus lossis npaj caij rov saib tsis yog pov thawj tias koj yuav nco tau txhua yam; rov xeem nco tom qab ntawd yog ze dua rau lub hom phiaj ntawd. Khaws tib lub sij hawm kawm thiab tib hom lus nug thaum sib piv koj tus kheej txoj kev vam meej.
Kev xeem thiab kev ua si
Kev xeem nco lej
Sim rov nco ib kab lej pom kev luv.
Kev xeem IQ
Muab cov hauj lwm siv lus piv rau lwm ntu hauv ib pob kev xeem dav.
Cuab yeej thiab kev xyaum
Daim npav lo lus
Xyaum rov nco cov ntaub ntawv uas koj kawm.
Rov nco sau rau daim ntawv khoob
Sau tej uas koj nco tau ua ntej rov saib ntaub ntawv.
Cuab yeej npaj rov xyaum raws ncua sij hawm
Npaj rov qab kawm ntaub ntawv raws sij hawm.
Cuab yeej mloog thiab xyaum suab
Mloog dua lossis txo suab qeeb ntawm cov suab uas xaiv los xyaum.
Cuab yeej pab kab nyeem
Kho ib qho cuab yeej pab nyeem kom haum koj.
Kev xyaum nyeem
Xyuas kev nyeem ceev nrog rau kev nkag siab.
Daim duab qhia kev xav
Npaj kev sib raug ntawm cov tswv yim thiab cov lus.
Cov lus teb uas cuam tshuam
- Puas yog kev nco tau cov lej uas hnov zoo ib yam li kev nco cov lej uas pom? →
- IQ nruab nrab txawv li cas raws hnub nyoog? →
- Qhov ceev nyeem ntawv nruab nrab yog li cas? →
- Kev faib lej ua tej pab pab pab koj nco tau lej ntau dua li cas? →
- Thaum laus zuj zus, puas paub lus ntau zuj zus? →
- Vim li cas qhov nco lej rov qab feem ntau luv dua qhov nco lej mus tom ntej? →
- Kev xeem IQ hauv internet ntsuas tau raug npaum li cas? →
- Nyeem 1,000 lo lus yuav siv sij hawm ntev npaum li cas? →
- Tus neeg nruab nrab nco tau pes tsawg tus lej? →
- Tus neeg nruab nrab paub pes tsawg lo lus? →
- Koj yuav tsum paub pes tsawg lo lus thiaj nyeem tau ib phau ntawv ua lus Askiv? →
- Cov qhab nia IQ 115, 130 thiab 145 nyob ntawm feem pua qeb twg? →
- Puas rov xeem IQ dua yuav ua kom koj tau qhab nia siab dua? →
- Vim li cas nyeem ntsiag to thiaj ceev dua nyeem nrov? →
- Kev nyeem ntawv qeeb npaum li cas thaum nyeem ua hom lus thib ob? →
- Vim li cas kuv paub cov lus thaum pom, tiam sis hais tsis tawm thaum tham? →
- Koj puas nyeem tau ceev dua yam tsis poob kev nkag siab? →
- Koj puas yuav tsum tso tseg kev hais lus ntsiag to hauv siab kom nyeem tau ceev dua? →
- Qhov qhab nia IQ zoo yog li cas? →
Cov lus nquag nug
Kev paub lo lus thaum pom puas ntsuas tau peev xwm hais lus?
Nws ntsuas raws li hom lus nug uas yuav tsum xaiv lo lus paub. Kev hais lus yuav tsum rov nco thiab siv lus kom phim lub ntsiab; kev nkag siab lus thiab kev siv lus tsis muaj ib qho feem piv tas li rau txhua tus. 3
Kev paub lus puas nce tau thaum kev nco qeeb dua?
Ntau hom hauj lwm siv lus thiab kev nco muaj qauv hloov raws hnub nyoog sib txawv. Kev sau kev paub ntxiv thiab kev kawm nco ib qho xwm txheej tshiab yuav tsum ntsuas nyias. 8
Nyeem ceev dua puas ib txwm zoo dua?
Kev nyeem ceev uas muaj nqis nyob ntawm hom ntawv, lub hom phiaj, thiab kev nkag siab. Qhov nruab nrab ntawm kev nyeem ceev tsis yog lus qhia kom nce ceev kom ntau tshaj qhov uas koj tseem nkag siab. 17
Cov chaw siv
Cov txuas coj mus rau DOI qub lossis cov ntaub ntawv teev qhov chaw qub. Kev sib piv hauv kev tshawb fawb piav txog cov dej num uas tau hais hauv qhov chaw siv; tsis yog pov thawj tias peb cov qauv siv hauv vas sab tau raug txheeb xyuas lawm.
- Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
- Laufer et al. (2004). Testing Vocabulary Knowledge: Size, Strength, and Computer Adaptiveness.
- Webb (2008). RECEPTIVE AND PRODUCTIVE VOCABULARY SIZES OF L2 LEARNERS.
- Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
- Fedorenko et al. (2011). Functional specificity for high-level linguistic processing in the human brain.
- Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
- Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
- CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
- Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
- Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
- SCHMITT et al. (2011). The Percentage of Words Known in a Text and Reading Comprehension.
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.