01 / Ghọta
Ihe ọ bụ
Icheta okwu na ịma okwu abụghị otu ihe
Okwu nwere ike iyi ka ị marala ya n'agbanyeghị na i nweghị ike ịnweta ihe ọ pụtara. Ị nwere ike ịmata ya n'ime ahịrịokwu ma ghara inwe ike iji ya kwuo okwu. Ịma okwu nwere akụkụ dị iche iche: ụdị ya, ihe ọ pụtara, njikọ ya na okwu ndị ọzọ, na otú e si eji ya eme ihe. Nnwale na-ajụ ma okwu apụtala mbụ n'otu nnọkọ na-ajụ ihe dị iche na nnwale na-atụ ogo okwu mmadụ maara. 2 3
Ncheta ndepụta okwu a mụrụ ọhụrụ gụnyere itinye ozi n'uche, idebe ya na icheta ya ma e mechaa. Icheta ihe mere na ịmụ eziokwu ọhụrụ na-eji akụkụ ụbụrụ dị n'ime etiti, gụnyere sistemụ hippocampus, yana ihe nnọchiteanya gbasasịrị n'akụkụ ụbụrụ. Ichekwa ozi nwa oge na ihe ọmụma asụsụ a mụchara nke ọma abụghị otu usoro ncheta. 4
Asụsụ n'onwe ya na-eji netwọk gbasasịrị, gụnyere mpaghara dị n'ihu na nke oge nke a na-ejikarị arụ ọrụ asụsụ dị mgbagwoju anya. Ọrụ metụtara okwu nwekwara ike ịkpọbata nlebara anya na usoro anya ma ọ bụ ịnụ ihe nke a na-eji n'ọrụ dị iche iche. Nkọwa dị mfe kwesịrị igosi mmekọrịta dị n'etiti usoro ụbụrụ, ọ bụghị otu “ebe okwu” nke akara ya ga-ekpughe ike ya. 5
Egwuregwu ncheta okwu anyị na-ajụ ka ị mata ọdịiche dị n'etiti okwu ọhụrụ na ndị i hụburu. Nnwale okwu na-atụ ịmata okwu; ịgụ ihe na-agbakwụnye ịghọta ihe a gụrụ. Iji aha dị iche iche na-enyere aka ichekwa ihe nsonaazụ nke ọ bụla pụtara.
Otu anyị si atụ ya
| Ụdị ọrụ | Ihe a na-atụ | Ókè dị mkpa |
|---|---|---|
| Icheta ndepụta okwu | Icheta okwu a mụrụ n'enweghị azịza zuru ezu n'ihu gị | A ga-akọwa oge mmụta na oge nchere |
| Ịmata nke ochie na nke ọhụrụ | Ịmata ọdịiche dị n'etiti okwu a mụrụ na ndị a na-amụbeghị | Ma azịza ndị ziri ezi ma ndị ụgha dị mkpa |
| Ịmata okwu mmadụ maara | Ịmata okwu ma ọ bụ ihe ọ pụtara | Nke a abụghị okwu niile mmadụ nwere ike iji wepụta onwe ya |
| Ịgụ ihe nwere ajụjụ | Ịghọta ederede na ịza ajụjụ banyere ihe dị na ya | A ga-atụle ọsọ ịgụ na nghọta |
| Ogo ncheta ọnụọgụgụ | Ikwughachi usoro okwu ọnụ dị mkpirikpi | Ụzọ e si gosipụta ya na akara a na-enye na-agbanwe ogologo usoro a pụrụ icheta |
Nnwale okwu a nabatara na nke a na-emepụta n'onwe ya na-eji ajụjụ na ụkpụrụ dị iche iche. Ịtụnyere ngụkọta sitere na ngwa dị iche iche na-enweghị njikọ anaghị akwado otu oke zuru ụwa ọnụ dị n'etiti ha. 3
“Ọbụ” nwere ike ịpụta ụdị ederede, lemma, ma ọ bụ ezinụlọ okwu. Lemma na-ejikọta ụdị ụtọ asụsụ nke otu okwu; ezinụlọ okwu nwere ike ịgụnyekwa ụdị ndị ọzọ metụtara ya. Ịgbanwe ihe a na-agụ dị ka otu okwu nwere ike ime ka ogo okwu a kọọrọ gbanwee nke ukwuu n'agbanweghị ihe onye na-asụ asụsụ maara. 1 6
Egwuregwu ncheta ọnụọgụgụ anyị na-egosi mkpụrụ ọnụọgụ n'anya, ebe ọtụtụ usoro ọkọlọtọ maka ịtụ ogologo ncheta ọnụọgụgụ na-agụpụta ha n'ọnụ. Ọdịiche ahụ na-agbanwe ụzọ mmadụ nwere ike isi jiri ha rụọ ọrụ; ya mere, e kwesịghị iji otu ọnụọgụgụ a pụrụ icheta n'otu usoro dochie nke ọzọ n'ebughị ụzọ tụlee ya. 7
Afọ na ụkpụrụ: kedu ntụnyere ziri ezi?
Ntụnyere afọ dị n'okpuru bụ maka ịmata okwu, ọ bụghị ịmụ okwu ọhụrụ ma ọ bụ icheta ya ma oge gafee. Atụmatụ ndị ahụ sitere na nsonaazụ ederede zuru ezu nke Brysbaert na ndị ọrụ ibe ya maka ọmụmụ Bekee ji mkpebi okwu eme ihe; ihe ha pụtara dabere n'akwụkwọ okwu na usoro ngụkọta e jiri mee ya. 1
| Afọ | Etiti pasentị e matara | Atụmatụ lemmas a matara |
|---|---|---|
| Afọ 20 | 68.0% | Ihe dị ka 42,000 |
| Afọ 60 | 78.0% | Ihe dị ka 48,200 |
Ndị a bụ atụmatụ sitere n'ịtụnyere ndị nọ n'afọ dị iche iche n'otu oge, ọ bụghị ndụmọdụ ka mmadụ mụta otu ọnụọgụ okwu kwa ụbọchị. Ha anaghị anọchite anya asụsụ niile ma ọ bụ ọnụ ọgụgụ okwu mmadụ nwere ike ịkọwa ma ọ bụ jiri aka ya mee ihe. Agụmakwụkwọ na oge mmadụ ji nọrọ n'asụsụ ahụ dịkwa mkpa. 1
Ọmụma okwu nwere ike ịdị ike n'oge okenye ọbụna mgbe ụfọdụ nha ncheta ihe mere na ọsọ dị ala. Hartshorne na Germine hụrụ na ikike ndị a na-agbanwe n'ụzọ dị iche ka afọ na-aga, gụnyere na okwu mmadụ maara na-eru n'ọkwa kacha elu mgbe e mesịrị karịa ncheta ọrụ ma ọ bụ idepụta akara. Maka ụkpụrụ e mere ka ọ dabara n'afọ n'ihe gbasara ịmụ okwu ọnụ, lee ntuziaka dị iche gbasara ncheta ogologo oge; okwu mmadụ maara apụghị ịbụ ihe nnọchi anya nha ahụ. 8
02 / Tụlee ọnọdụ ya
Ihe na-emetụta ya
Akara ihe akaebe na-aza ajụjụ a: “mmetụta ọ̀ dị n'ihe a tụrụ?” Ha anaghị ekwe nkwa mmụba ụfọdụ. Ebe e nwere ọkwa ihe akaebe Helibrain, a na-edobe ndị ọ metụtara na nsonaazụ a tụrụ ọnụ. “Enweghị ọkwa” pụtara na anyị enweghị ọkwa dabara na ya; ọ pụtaghị na mmetụta adịghị. Nsonaazụ gbasara afọ na ngwaọrụ bụ ihe akaebe gbasara nha, ọ bụghị ọkwa ọgwụgwọ.
Ụra
Ihe akaebe ezughị ezuOgo e dekọrọ: enweghị ụra tupu mmụta → ncheta ga-esochi.
N'ime ihe akaebe kwekọrọ n'ọrụ itinye ozi n'uche, ntụkwasị obi dị nnọọ ala. Nsonaazụ nnwale anaghị akwado inye nnọkọ mmụta okwu ọ bụla ọnụọgụ mfu a kapịrị ọnụ mgbe e nwere otu abalị ụra na-adịghị mma. 9
Nrụgide
Ihe akaebe ezughị ezuOgo e dekọrọ: nrụgide mberede n'oge icheta → ncheta ihe mere.
Ogo e nyere ihe akaebe kwekọrọ na ya dị nnọọ ala. Oge nrụgide pụtara na ụdị ihe a mụrụ dị iche n'ọmụmụ; ọ bụghị nkwupụta e nyere ogo na nrụgide na-ebelata okwu mmadụ maara. 10
Mmega ahụ
Ihe akaebe ezughị ezuOgo e dekọrọ: nchịkọta nghọta n'ozuzu.
Ogo ihe akaebe sara mbara dị nnọọ ala. Ọ pụghị igosi mgbanwe a pụrụ ịtụ anya na ogo okwu mmadụ maara, ịmata okwu ma ọ bụ ịghọta ihe a gụrụ n'otu onye. 11
Afọ
Ntụnyere afọỊma okwu na ịmụ ihe mere bụ nsonaazụ dị iche.
Ime agadi apụtaghị na mmadụ maara okwu ole na ole. Tụlee asụsụ, ọnọdụ agụmakwụkwọ, ụdị ọrụ na oge ncheta metụtara, kama iji otu usoro afọ na okwu metụta ihe niile. 8
Omume ugboro ugboro
Ihe akaebe dị ntaOgo e dekọrọ: ịnwale icheta megide ịgụgharị ihe → idebe ihe n'uche.
Inyocha onwe gị nwere ike inyere aka icheta ihe a mụrụ; ihe akaebe kwekọrọ n'ọrụ anyị dị nta. Nke a bụ nkwupụta banyere ụzọ mmụta, ọ bụghị ihe akaebe na imegharị egwuregwu ịmata okwu ga-eme ka ụdị ncheta okwu niile bawanye. 12
Ngwaọrụ
Ọnọdụ nhaEderede, ngosi na ụdị nzaghachi.
Ịgụ ihe dabere n'ọrụ a na-arụ, ederede na mmegharị anya. Nhazi ihuenyo na ụzọ ntinye bụ ihe mere a ga-eji debe ọnọdụ nnwale n'uche, kama iji oge a na-atụghị imezigharị tụnyere nnọkọ na-adịghị ka ibe ya. 13
Gịnị na-ebufe uru, gịnịkwa anaghị ebufe ya?
Mụta ihe ị chọrọ iji mee ihe
Ebumnuche mmụta kacha doo anya bụ icheta otu ihe i mụrụ ma oge gafee. E nwere ọtụtụ nnyocha banyere ịnwale ihe a mụrụ na ịmụ ihe n'ọtụtụ oge dị iche iche, ma mmetụta ha dabere n'ogologo oge ncheta a chọrọ, ihe a mụtara na usoro ntụnyere. N'ime ntọala anyị, ogo e nyere ịnwale icheta dị ala, nke e nyere usoro ikesa mmụta n'oge dịkwa nnọọ ala; anyị anaghị akpọ usoro ọmụmụ ihe ọgwụgwọ na-eme ka ikike ncheta n'ozuzu bawanye. 14 15
Ọ bụrụ na ebumnuche gị bụ ịkpọpụta okwu n'oge mkparịta ụka, tinye ọrụ chọrọ ka ị wepụta okwu, kama ịdabere naanị n'ịmata ya. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịghọta ederede, nyochaa nghọta gị. Ịma okwu ndị dị n'akwụkwọ na ịghọta ihe ọ na-ekwu nwere njikọ, ma ha abụghị otu nsonaazụ. 16
A ga-ejikọta ọsọ ịgụ na ihe mere mmadụ ji agụ. Nyocha gbasara ọnụego ịgụ ihe na-ekewa ịgụ n'ime obi, ịgụ n'olu, ụdị ederede na otu ndị mmadụ. Ịmụ ọsọ n'ebughị ụzọ lelee nghọta nwere ike ime ka ọnụego bawanye mgbe a ka na-aza ajụjụ na-ezighị ezi. 17
03 / Nwaa ma tụnyere
Nwaa ya na Helibrain
Gbalịa ncheta okwu maka ịmata okwu n'ime otu nnọkọ, nnwale okwu maka ịmata okwu mmadụ maara, na ọsọ ịgụ maka ọrụ ịgụ ihe nwere oge na ajụjụ. Ọ dịghị nke ọ bụla n'ime ha bụ nyocha asụsụ zuru ezu. Ịma Bekee na-agbanwe otú a ga-esi akọwa nsonaazụ ha niile.
Ngwa ọmụmụ dị n'okpuru na-enyere gị aka icheta, nyochaa, gee ntị ma hazie ihe ị họọrọ ịmụ. Ime kaadị mmụta ma ọ bụ ịhazi oge ọmụmụ abụghị ihe akaebe na a ga-echeta ihe niile; ịnwale icheta ya ma e mesịa dị nso na ebumnuche ahụ. Debe oge ọmụmụ na ụdị ajụjụ otu ihe mgbe ị na-atụnyere ọganihu nke gị.
Nnwale na egwuregwu
Nnwale ncheta ọnụọgụgụ
Nyochaa icheta usoro ọnụọgụgụ anya dị mkpirikpi.
Nnwale IQ
Tụnyere ọrụ okwu na ngalaba ndị ọzọ n'ime batrị sara mbara.
Ngwa na imegharị ọrụ
Kaadị mmụta
Mee omume icheta ihe i ji amụ ihe.
Icheta n'akwụkwọ efu
Dee ihe i nwere ike icheta tupu i leghachi anya n'ihe ahụ.
Onye nhazi imegharị ihe a mụrụ
Hazie oge ị ga-alaghachi n'ihe ị mụrụ n'ime oge.
Ihe ọkpụkpọ maka omume ige ntị
Tinyegharịa ma ọ bụ jiri nwayọọ gee otu ọdịyo ị họọrọ ka ị mụọ.
Onye nduzi anya n'ịgụ ihe
Hazie ihe enyemaka anya n'ịgụ ihe ka o kwekọọ n'ihe masịrị gị.
Omume ịgụ ihe
Nyochaa ọsọ ma lelee nghọta.
Maapụ echiche
Hazie njikọ dị n'etiti echiche na okwu.
Azịza ndị metụtara ya
- Ọ bụ na ogologo ncheta ọnụọgụgụ a na-anụ bụ otu ihe na ncheta ọnụọgụgụ a na-ahụ? →
- Gịnị bụ nkezi IQ dabere n'afọ ndụ? →
- Gịnị bụ ọsọ ịgụ ihe nkezi? →
- Kedu ka ịchịkọta ihe n'ìgwè si enyere gị aka icheta ọtụtụ ọnụọgụgụ? →
- Okwu ọ na-abawanye ka mmadụ na-aka nká? →
- Gịnị mere ogologo ncheta ọnụọgụgụ n'azụ ji adịkarị mkpụmkpụ karịa nke n'ihu? →
- Kedu otú nnwale IQ dị n'ịntanetị si zie ezi? →
- Olee oge ọ na-ewe iji gụọ mkpụrụ okwu 1,000? →
- Olee ọnụọgụgụ ole mmadụ nkịtị nwere ike icheta? →
- Okwu ole ka onye nkiti maara? →
- Okwu ole ka ị kwesịrị ịma iji gụọ akwụkwọ n'asụsụ Bekee? →
- Pasentịlị ole ka akara IQ 115, 130 na 145 bụ? →
- Ịme nnwale IQ ọzọ ọ nwere ike ibuli akara gị? →
- Gịnị kpatara na ịgụ ihe n'ime mmụọ na-adị ngwa karịa ịgụ n'olu? →
- Olee otú ịgụ ihe n'asụsụ nke abụọ si adị nwayọọ karịa? →
- Gịnị mere m ji amata okwu ndị m na-enweghị ike iji mgbe m na-ekwu okwu? →
- Ị nwere ike ịgụ ngwa ngwa na-emebighị nghọta? →
- Ọ dị mkpa ka ị kwụsị ịgụ n'ime olu ka i wee gụọ ngwa ngwa? →
- Kedu akara IQ dị mma? →
Ajụjụ a na-ajụkarị
Ịmata okwu ò na-atụ ikike ikwu okwu?
Ọ na-atụ ihe ajụjụ ịmata okwu chọrọ. Ikwu okwu chọrọ icheta okwu na iji ya n'ọnọdụ kwesịrị ekwesị; enweghị otu oke zuru ụwa ọnụ n'etiti okwu a nabatara na nke a na-emepụta n'onwe ya. 3
Okwu mmadụ maara ò nwere ike ịba ụba ebe ncheta na-adị nwayọọ?
Ụdị okwu dị iche iche na ọrụ ncheta na-agbaso usoro afọ dị iche iche. A ga-atụle ihe ọmụma mmadụ chịkọtara na ịmụ ihe ọhụrụ iche iche. 8
Ịgụ ngwa ngwa ò ka mma mgbe niile?
Ọsọ ịgụ bara uru dabere n'ederede, ebumnuche na nghọta. Nkezi ọsọ ịgụ abụghị iwu ka e bulie ọsọ elu ma a hapụ nghọta. 17
Isi mmalite
Njikọ ndị a na-eduga na DOI mbụ ma ọ bụ ndekọ isi mmalite ahụ. Ntụnyere nnyocha na-akọwa ọrụ e zoro aka na ya; ha anaghị akwado ụdị ọrụ anyị dị na ihe nchọgharị.
- Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
- Laufer et al. (2004). Testing Vocabulary Knowledge: Size, Strength, and Computer Adaptiveness.
- Webb (2008). RECEPTIVE AND PRODUCTIVE VOCABULARY SIZES OF L2 LEARNERS.
- Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
- Fedorenko et al. (2011). Functional specificity for high-level linguistic processing in the human brain.
- Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
- Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
- CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
- Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
- Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
- SCHMITT et al. (2011). The Percentage of Words Known in a Text and Reading Comprehension.
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.