01 / Ghọta
Ihe ọ bụ
Ọsọ nke gịnị?
Ijikọ akara na ọnụọgụgụ chọrọ ka ị chọpụta iwu, mata akara, cheta nzaghachi ma tinye ya. Nsonaazụ nwayọ nwere ike isi n'ọtụtụ usoro pụta. Nnwale ọsọ nhazi ozi na-eji ọrụ dị mfe ka e wee nwee ike ime ọtụtụ n'ime ha, ma “dị mfe” apụtaghị na enweghị ihe ncheta, anya ma ọ bụ mmegharị aka chọrọ. 2
Usoro ụbụrụ na-arụ ọrụ gbasasịrị: usoro ọhụụ na-amata ihe; usoro dị n'ihu na n'akụkụ ụbụrụ na-echekwa iwu ma duzie nlebara anya; usoro mmegharị ahụ na-emepụta nzaghachi. Ọ ga-eduhie mmadụ ma ọ kpọọ ihe a niile otu ebe etiti ọsọ. Ihe dị mkpa na-agbanwe ma a na-ekwu okwu, ede ihe n'aka, pịnye ma ọ bụ pịa n'otu ọrụ ahụ. 3
N'ihi ya, ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ anyị bụ ụzọ kacha nso e si atụ ọsọ nhazi ozi ozugbo, ebe ịdọ ụzọ na ọsọ mgbakọ na-enye echiche ndị ọzọ bara uru. Ide ihe na ịgụ ihe bụ nka a mụtara nke chọrọ ọtụtụ ihe ọmụma. Ha bara uru ịtụ nka ndị ahụ, ma ekwesịghị iwere ha ozugbo dịka nha ọsọ echiche dị ọcha karịa ma ọ bụ sara mbara karịa. 4 5
Otu anyị si atụ ya
| Ọrụ | Ihe a na-atụ oge ya | Ihe ndị ọzọ dị mkpa ọ chọrọ |
|---|---|---|
| Ijikọ akara na ọnụọgụgụ | Jikọta akara na ọnụọgụgụ e gosiri n'igodo | Ịchọ ihe n'anya, ịmụ igodo na itinye nzaghachi |
| Ịdọ ụzọ A | Jikọta ọnụọgụgụ n'usoro | Ịchọ ihe, nhazi ihe n'anya na mmegharị aka |
| Oge nzaghachi nhọrọ | Họrọ nzaghachi dabara na mgbama | Ọnụọgụ nhọrọ na njikọ dị n'etiti ihe mkpali na nzaghachi |
| Mgbakọ e nyere oge | Dozie mgbakọ ndị a maara nke ọma | Ịma mgbakọ na mwepụ na ncheta ọrụ |
Otu onye nwere ike ịza mgbama dị mfe ngwa ngwa ma were oge karịa n'ijikọ akara na ọnụọgụgụ n'ihi na ọrụ ijikọ ahụ nwere mkpebi ndị ọzọ. Nnyocha Woods na ndị ọrụ ibe ya gbasara nzaghachi nhọrọ kewara ihe nzaghachi chọrọ n'ịhọrọ na ihe ọ chọrọ n'imepụta nzaghachi dị mfe. Ịkpọ akara ọrụ abụọ aha “millisekọnd” apụtaghị na ha bụ otu ihe. 6
Izi ezi kwesịkwara iso ọsọ. Ime ngwa ngwa ma meekwa njehie karịa nwere ike igosi na mmadụ ji usoro ọzọ arụ ọrụ. N'otu aka ahụ, ọdịiche nkezi a pụrụ ịtụkwasị obi n'etiti ọnọdụ abụọ nwere ike ịdị n'otu oge na akara ọdịiche onye ọ bụla na-agbanwe agbanwe, karịchaa ma ule ahụ dị mkpirikpi. 7
Afọ na ụkpụrụ: kedu ntụnyere ziri ezi?
Ọnụọgụ ndị a sitere n'akụkụ tebụl afọ maka ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ n'ọmụmụ ụkpụrụ nke Ye na ndị ọrụ ibe ya. E haziri akara ndị ahụ n'usoro site n'iji ndị okenye 723 niile, nkezi 10 na ọkọlọtọ mwepụ 3, tupu e jiri afọ tụnyere ìgwè ndị ahụ. Ha bụ akara e haziri n'usoro, ọ bụghị azịza ziri ezi kwa nkeji. 1
| Afọ | Nkezi ijikọ akara na ọnụọgụgụ | Ọkọlọtọ mwepụ |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.56 | 2.55 |
| 30–39 | 10.48 | 2.93 |
| 40–49 | 8.69 | 2.38 |
| 50–59 | 8.07 | 2.86 |
E mere ọmụmụ ahụ n'etiti ndị China toro eto na-agụ Mandarin. Ọ bụ ihe akaebe bara uru na afọ na ọnọdụ ndị e ji mee nlele dị mkpa; ọ naghị egosi otu usoro akara ịntanetị zuru ụwa ọnụ. Hartshorne na Germine chọpụtakwara na ikike ijikọ akara na ọnụọgụgụ ruru ogo kacha elu tupu ncheta ọrụ na okwu. Ya mere, akara nwere ike ịgbanwe n'ụzọ dị iche ka afọ na-aga karịa ihe ọmụma ma ọ bụ ntụgharị uche. 2
Ntụnyere afọ n'etiti ndị dị iche iche abụghị otu ihe na ileba mgbanwe otu onye anya ka oge na-aga. Ịma ọrụ ahụ nke ọma nwere ike zoo akụkụ mgbanwe ụfọdụ mgbe a na-emegharị ule; ya mere, ekwesịghị ịgụ ọdịda n'etiti ìgwè afọ ma ọ bụ akara ka mma n'ule e megharịrị dịka nkọwa zuru ezu. 8
02 / Tụlee ọnọdụ ya
Ihe na-emetụta ya
Akara ihe akaebe na-aza ajụjụ a: “mmetụta ọ̀ dị n'ihe a tụrụ?” Ha anaghị ekwe nkwa mmụba ụfọdụ. Ebe e nwere ọkwa ihe akaebe Helibrain, a na-edobe ndị ọ metụtara na nsonaazụ a tụrụ ọnụ. “Enweghị ọkwa” pụtara na anyị enweghị ọkwa dabara na ya; ọ pụtaghị na mmetụta adịghị. Nsonaazụ gbasara afọ na ngwaọrụ bụ ihe akaebe gbasara nha, ọ bụghị ọkwa ọgwụgwọ.
Ụra
Ihe akaebe dị mmaOgo e debanyere: enweghị ụra kpamkpam → ịnọ na nche, ọ bụghị ọrụ ọsọ niile.
Enweghị ụra nwere ike imebi ịnọ na nche. Mmetụta ọ na-enwe n'ọrụ akara oge daberekwa n'ụdị ọrụ a na-atụ; e kwesịghị iji atụmatụ oge e leghaara mgbama anya dozie akara ọsọ ijikọ akara na ọnụọgụgụ. 9
Nrụgide
E nyeghị ọrụ ijikọ akara ọkwaIhe akaebe gbasara ọrụ echiche isi na-ezo aka n'ọrụ a n'ụzọ na-apụtaghị ìhè.
Nrụgide nwere ike imebi ncheta ọrụ na ịgbanwe ọrụ. Anyị enweghị ọkwa ihe akaebe dabara adaba nke na-ebu amụma ọnụọgụ nzaghachi ijikọ akara na ọnụọgụgụ otu onye ga-atụfu. 10
Mmega ahụ
Ihe akaebe ezughị ezuOgo e debanyere: mmega ahụ sara mbara → nghọta n'ozuzu.
Ogo e nyere nghọta n'ozuzu sitere na nchịkọta mmega ahụ sara mbara dị nnọọ ala. Ekwela ka mmetụta nkezi ìgwè nwere ike inwe ghọọ nkwa na ọsọ nhazi ozi ga-abawanye. 11
Afọ
Ntụnyere afọỌrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ na ịchọ ihe; nlele na agụmakwụkwọ dị mkpa.
Jiri ụkpụrụ ọrụ ahụ n'onwe ya, ma debe usoro ntinye e ji mee ya. Usoro afọ dị na tebụl anaghị agbanwe akara ihe nchọgharị ka ọ bụrụ “afọ ụbụrụ”. 1
Imegharị ọrụ
Ihe akaebe metụtara otu ọrụMmụba akara ule a na-emegharị na nsonaazụ ọsọ a zụrụ azụ.
Ngwaọrụ
Ihe akaebe oge ngosiNgosipụta, nchịkọta nzaghachi na nka iji ntinye.
Ngwaọrụ na usoro oge na-emetụta ogologo oge nzaghachi a na-edekọ. Omume pịa ahụigodo, mmetụ ihuenyo ma ọ bụ òké nwekwara ike bụrụ ihe na-egbochi ọsọ mgbe a na-eme nzaghachi ngwa ngwa ugboro ugboro. 14
Gịnị na-ebufe uru, gịnịkwa anaghị ebufe ya?
Ịzụlite otu ọrụ dị warara karịa ịsị na uche niile na-agba ọsọ
Ọzụzụ ọsọ ACTIVE jiri otu mmemme nhazi ozi ọhụụ nke na-agbanwe ihe isi ike ya, n'etiti ndị okenye. Nsonaazụ gbasara nka a zụrụ azụ bara uru maka ịghọta mmemme ahụ na ìgwè ndị ahụ. Ọ bụghị ọmụmụ gbasara ijikọ akara na ọnụọgụgụ na weebụsaịtị a, ekwesịghịkwa ịkpọ ya ihe akaebe na egwuregwu nzaghachi ngwa ngwa ọ bụla ga-enwe otu uru ahụ. 13
N'ozuzu, nyocha ọzụzụ ụbụrụ na-achọ ka e tụọ nsonaazụ mmadụ na-emeghị ọzụzụ na ya. Akara ide ihe ka mma nwere ike ịbụ mmụba bara uru n'ide ihe, dịkwa ka ịgụ ihe n'ọsọ ziri ezi nwere ike ịba uru n'ịgụ. Otu n'ime ha naanị ya egosighị mmụba n'ọrụ echiche niile. 15
Maka ojiji nke gị, kpebie ihe ị chọrọ imezi tupu ịmalite ọzụzụ. Ọ bụrụ na ịchọrọ ijikọ akara na ọnụọgụgụ nke ọma karị, tụlee otu ọrụ ahụ ọzọ ma lelee ọnụ ọgụgụ njehie. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịrụ ọrụ ọmụmụ nke ọma, tụlee ihe ọmụma ị mụtara. Ịfefe site n'otu nsonaazụ gaa na nke ọzọ chọrọ ihe akaebe; ịkpọ ha abụọ “ọsọ” ezughị.
03 / Nwaa ma tụnyere
Nwaa ya na Helibrain
Jiri ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ dịka isi ọrụ nhazi ozi, ma tụnyere ya na ọrụ dị iche dịka ịdọ ụzọ ma ọ bụ oge mmeghachi omume dị mfe. Debe nsonaazụ ha iche: ọnụ ọgụgụ, sekọnd, okwu kwa nkeji na millisekọnd nwere ihe ha pụtara dị iche.
E tinyere kaadị ide ihe na ịgụ ihe n'ihi na ha bụ nka bara uru a na-eme n'oge a kara aka. Azịza so ha na-akọwa ọrụ ụdị ntinye, izi ezi, asụsụ na nghọta. Ngwa ọzụzụ na-enyere aka imegharị ọrụ; akara ahụ ka chọrọ nkọwa dabara n'ule ahụ.
Nnwale na egwuregwu
Nnwale ọsọ nhazi ozi
Jikọta akara na ọnụọgụgụ site n'iji igodo.
Nnwale ịdọ ụzọ
Tụọ oge ịchọ ihe n'anya n'usoro na usoro ndị na-agbanwe.
Nnwale ọsọ mgbakọ na mwepụ
Ịma mgbakọ ngwa ngwa n'okpuru nrụgide oge.
Nnwale oge mmeghachi omume
Tụnyere ọrụ dị mfe karị nke jikọtara mgbama na nzaghachi.
Nnwale ịgbanwe ọrụ
Tụnyere iwu ọrụ a na-eme ugboro ugboro na nke gbanwere.
Nnwale ọsọ ịpị
Mmegharị ahụ a na-eme ugboro ugboro; ọ bụghị nnwale ọsọ echiche n'ozuzu.
Ọzụzụ ịkụ ihe n'ụzọ ziri ezi
Nka ijikọ ịhọrọ ihe mgbaru ọsọ na ịkụ ya.
Nnwale IQ
Nyochaa ọsọ n'akụkụ ngalaba ndị ọzọ n'ime nnwale sara mbara.
Ngwa na imegharị ọrụ
Ọzụzụ ide ihe
Mụta itinye ederede n'ụzọ ziri ezi.
Ọzụzụ mgbakọ n'uche
Mụta ụdị mgbakọ ị họọrọ.
Omume ịgụ ihe
Mụta ịgụ n'ọsọ ka ị na-eleba anya na nghọta.
Ọzụzụ ịkụ ihe n'ụzọ ziri ezi
Mụta ịhọrọ ihe mgbaru ọsọ na imegharị aka n'otu usoro ntinye.
Nyocha mmega ahụ na ọrụ
Lelee nnọkọ tupu na mgbe mmega ahụ gasịrị; nke a abụghị nnwale e kenyere ndị mmadụ n'amaghị ama.
Azịza ndị metụtara ya
- N'afọ ole ka ụbụrụ gị na-erute ọkwa kachasị elu? →
- Oge mmeghachi omume nke ntị ọ̀ na-adị ngwa karịa nke anya? →
- Gịnị bụ nkezi IQ dabere n'afọ ndụ? →
- Gịnị bụ ọsọ ịgụ ihe nkezi? →
- Gịnị bụ nkezi ọsọ ide ihe na ekwentị ama? →
- Gịnị bụ nkezi ọsọ ide ihe? →
- Caffeine ọ na-eme ka oge mmeghachi omume dịkwuo mma? →
- Ndị mmadụ ọ pụrụ ịrụ ọtụtụ ọrụ n'otu oge n'ezie? →
- Ọ dị mkpa iji mkpịsị aka iri dee ihe ngwa ngwa? →
- Kedu otú nnwale IQ dị n'ịntanetị si zie ezi? →
- Olee oge ọ na-ewe iji gụọ mkpụrụ okwu 1,000? →
- Ọ na-ewe n'ezie nkeji 23 iji nweghachi nlebara anya mgbe agbaghasịrị gị n'ọrụ? →
- Kedu ka e si agbakọ ọsọ ide ihe n'okwu kwa nkeji? →
- Pasentịlị ole ka akara IQ 115, 130 na 145 bụ? →
- Ịme nnwale IQ ọzọ ọ nwere ike ibuli akara gị? →
- Gịnị mere oge mmeghachi omume m ji adị ogologo na ekwentị karịa na kọmputa? →
- Kedu ka oge mmeghachi omume si agbanwe ka mmadụ na-aka nká? →
- Ugboro ole nke nnwale na-eme ka nnwale oge mmeghachi omume bụrụ nke a pụrụ ịtụkwasị obi? →
- Oge mmeghachi omume nke mmadụ ọ nwere ike ịdị n'okpuru 100 ms? →
- Gịnị kpatara na ịgụ ihe n'ime mmụọ na-adị ngwa karịa ịgụ n'olu? →
- Olee otú ịgụ ihe n'asụsụ nke abụọ si adị nwayọọ karịa? →
- Gịnị bụ ọdịiche dị n'etiti oge mmeghachi omume dị mfe na nke nhọrọ? →
- Olee ókè ụkọ ụra si eme ka oge mmeghachi omume dịkwuo ogologo? →
- Ị nwere ike ịgụ ngwa ngwa na-emebighị nghọta? →
- Ọ dị mkpa ka ị kwụsị ịgụ n'ime olu ka i wee gụọ ngwa ngwa? →
- M kwesịrị ilekwasị anya n'ọsọ ide ihe ka ọ bụ n'izi ezi? →
- Kedu akara IQ dị mma? →
- Kedu oge mmeghachi omume dị mma? →
- Gịnị bụ ọsọ ide ihe dị mma? →
Ajụjụ a na-ajụkarị
Ọsọ nhazi ozi ọ̀ bụ naanị oge mmeghachi omume?
Mba. Ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ na ịchọ ihe nwere ọtụtụ usoro, ebe oge mmeghachi omume dị mfe na-eji otu nzaghachi maka otu mgbama. 6
Nsonaazụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ nwayọ ọ̀ pụtara na ọgụgụ isi dị ala?
Ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ e nyere oge bụ naanị otu akụkụ arụmọrụ, anya, ịmụ iwu na itinye nzaghachi na-emetụtakwa ya. Ọ pụghị dochie nyocha sara mbara. 2
M̀ nwere ike iji ọsọ ide ihe tụnyere akara ijikọ akara na ọnụọgụgụ?
Debe ha dịka nsonaazụ dị iche. Ide ihe chọrọ ọtụtụ nka mmegharị aka na ihe ọmụma asụsụ a mụtara, nwekwara iwu nha nke ya. 4
Isi mmalite
Njikọ ndị a na-eduga na DOI mbụ ma ọ bụ ndekọ isi mmalite ahụ. Ntụnyere nnyocha na-akọwa ọrụ e zoro aka na ya; ha anaghị akwado ụdị ọrụ anyị dị na ihe nchọgharị.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Dhakal et al. (2018). Observations on Typing from 136 Million Keystrokes.
- Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
- Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Rebok et al. (2014). Ten‐Year Effects of the Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly Cognitive Training Trial on Cognition and Everyday Functioning in Older Adults.
- Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.