Gaa na ọdịnaya

Ikike dị n'azụ akara

Ọsọ nhazi ozi

Ọsọ nhazi ozi bụ otú ị si arụ ọrụ ndị dị mfe n'ụzọ dị irè mgbe oge dị mkpirikpi. Ọ sara mbara karịa ịpị otu ugboro: n'otu nlele ụkpụrụ ndị China, nkezi akara e haziri n'usoro n'ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ bụ 11.56 n'afọ 18–29 na 8.07 n'afọ 50–59, n'usoro akara ọmụmụ ahụ, ọ bụghị nke Helibrain. 1

Ụbọchị e nyochara ya ikpeazụ · Isi mmalite 15

Chọpụta nnwale na ngwa ↓

01 / Ghọta

Ihe ọ bụ

Ọsọ nke gịnị?

Ijikọ akara na ọnụọgụgụ chọrọ ka ị chọpụta iwu, mata akara, cheta nzaghachi ma tinye ya. Nsonaazụ nwayọ nwere ike isi n'ọtụtụ usoro pụta. Nnwale ọsọ nhazi ozi na-eji ọrụ dị mfe ka e wee nwee ike ime ọtụtụ n'ime ha, ma “dị mfe” apụtaghị na enweghị ihe ncheta, anya ma ọ bụ mmegharị aka chọrọ. 2

Usoro ụbụrụ na-arụ ọrụ gbasasịrị: usoro ọhụụ na-amata ihe; usoro dị n'ihu na n'akụkụ ụbụrụ na-echekwa iwu ma duzie nlebara anya; usoro mmegharị ahụ na-emepụta nzaghachi. Ọ ga-eduhie mmadụ ma ọ kpọọ ihe a niile otu ebe etiti ọsọ. Ihe dị mkpa na-agbanwe ma a na-ekwu okwu, ede ihe n'aka, pịnye ma ọ bụ pịa n'otu ọrụ ahụ. 3

N'ihi ya, ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ anyị bụ ụzọ kacha nso e si atụ ọsọ nhazi ozi ozugbo, ebe ịdọ ụzọ na ọsọ mgbakọ na-enye echiche ndị ọzọ bara uru. Ide ihe na ịgụ ihe bụ nka a mụtara nke chọrọ ọtụtụ ihe ọmụma. Ha bara uru ịtụ nka ndị ahụ, ma ekwesịghị iwere ha ozugbo dịka nha ọsọ echiche dị ọcha karịa ma ọ bụ sara mbara karịa. 4 5

Otu anyị si atụ ya

ỌrụIhe a na-atụ oge yaIhe ndị ọzọ dị mkpa ọ chọrọ
Ijikọ akara na ọnụọgụgụJikọta akara na ọnụọgụgụ e gosiri n'igodoỊchọ ihe n'anya, ịmụ igodo na itinye nzaghachi
Ịdọ ụzọ AJikọta ọnụọgụgụ n'usoroỊchọ ihe, nhazi ihe n'anya na mmegharị aka
Oge nzaghachi nhọrọHọrọ nzaghachi dabara na mgbamaỌnụọgụ nhọrọ na njikọ dị n'etiti ihe mkpali na nzaghachi
Mgbakọ e nyere ogeDozie mgbakọ ndị a maara nke ọmaỊma mgbakọ na mwepụ na ncheta ọrụ

Otu onye nwere ike ịza mgbama dị mfe ngwa ngwa ma were oge karịa n'ijikọ akara na ọnụọgụgụ n'ihi na ọrụ ijikọ ahụ nwere mkpebi ndị ọzọ. Nnyocha Woods na ndị ọrụ ibe ya gbasara nzaghachi nhọrọ kewara ihe nzaghachi chọrọ n'ịhọrọ na ihe ọ chọrọ n'imepụta nzaghachi dị mfe. Ịkpọ akara ọrụ abụọ aha “millisekọnd” apụtaghị na ha bụ otu ihe. 6

Izi ezi kwesịkwara iso ọsọ. Ime ngwa ngwa ma meekwa njehie karịa nwere ike igosi na mmadụ ji usoro ọzọ arụ ọrụ. N'otu aka ahụ, ọdịiche nkezi a pụrụ ịtụkwasị obi n'etiti ọnọdụ abụọ nwere ike ịdị n'otu oge na akara ọdịiche onye ọ bụla na-agbanwe agbanwe, karịchaa ma ule ahụ dị mkpirikpi. 7

Afọ na ụkpụrụ: kedu ntụnyere ziri ezi?

Ọnụọgụ ndị a sitere n'akụkụ tebụl afọ maka ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ n'ọmụmụ ụkpụrụ nke Ye na ndị ọrụ ibe ya. E haziri akara ndị ahụ n'usoro site n'iji ndị okenye 723 niile, nkezi 10 na ọkọlọtọ mwepụ 3, tupu e jiri afọ tụnyere ìgwè ndị ahụ. Ha bụ akara e haziri n'usoro, ọ bụghị azịza ziri ezi kwa nkeji. 1

AfọNkezi ijikọ akara na ọnụọgụgụỌkọlọtọ mwepụ
18–2911.562.55
30–3910.482.93
40–498.692.38
50–598.072.86

E mere ọmụmụ ahụ n'etiti ndị China toro eto na-agụ Mandarin. Ọ bụ ihe akaebe bara uru na afọ na ọnọdụ ndị e ji mee nlele dị mkpa; ọ naghị egosi otu usoro akara ịntanetị zuru ụwa ọnụ. Hartshorne na Germine chọpụtakwara na ikike ijikọ akara na ọnụọgụgụ ruru ogo kacha elu tupu ncheta ọrụ na okwu. Ya mere, akara nwere ike ịgbanwe n'ụzọ dị iche ka afọ na-aga karịa ihe ọmụma ma ọ bụ ntụgharị uche. 2

Ntụnyere afọ n'etiti ndị dị iche iche abụghị otu ihe na ileba mgbanwe otu onye anya ka oge na-aga. Ịma ọrụ ahụ nke ọma nwere ike zoo akụkụ mgbanwe ụfọdụ mgbe a na-emegharị ule; ya mere, ekwesịghị ịgụ ọdịda n'etiti ìgwè afọ ma ọ bụ akara ka mma n'ule e megharịrị dịka nkọwa zuru ezu. 8

02 / Tụlee ọnọdụ ya

Ihe na-emetụta ya

Akara ihe akaebe na-aza ajụjụ a: “mmetụta ọ̀ dị n'ihe a tụrụ?” Ha anaghị ekwe nkwa mmụba ụfọdụ. Ebe e nwere ọkwa ihe akaebe Helibrain, a na-edobe ndị ọ metụtara na nsonaazụ a tụrụ ọnụ. “Enweghị ọkwa” pụtara na anyị enweghị ọkwa dabara na ya; ọ pụtaghị na mmetụta adịghị. Nsonaazụ gbasara afọ na ngwaọrụ bụ ihe akaebe gbasara nha, ọ bụghị ọkwa ọgwụgwọ.

Ụra

Ihe akaebe dị mma

Ogo e debanyere: enweghị ụra kpamkpam → ịnọ na nche, ọ bụghị ọrụ ọsọ niile.

Enweghị ụra nwere ike imebi ịnọ na nche. Mmetụta ọ na-enwe n'ọrụ akara oge daberekwa n'ụdị ọrụ a na-atụ; e kwesịghị iji atụmatụ oge e leghaara mgbama anya dozie akara ọsọ ijikọ akara na ọnụọgụgụ. 9

Nrụgide

E nyeghị ọrụ ijikọ akara ọkwa

Ihe akaebe gbasara ọrụ echiche isi na-ezo aka n'ọrụ a n'ụzọ na-apụtaghị ìhè.

Nrụgide nwere ike imebi ncheta ọrụ na ịgbanwe ọrụ. Anyị enweghị ọkwa ihe akaebe dabara adaba nke na-ebu amụma ọnụọgụ nzaghachi ijikọ akara na ọnụọgụgụ otu onye ga-atụfu. 10

Mmega ahụ

Ihe akaebe ezughị ezu

Ogo e debanyere: mmega ahụ sara mbara → nghọta n'ozuzu.

Ogo e nyere nghọta n'ozuzu sitere na nchịkọta mmega ahụ sara mbara dị nnọọ ala. Ekwela ka mmetụta nkezi ìgwè nwere ike inwe ghọọ nkwa na ọsọ nhazi ozi ga-abawanye. 11

Afọ

Ntụnyere afọ

Ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ na ịchọ ihe; nlele na agụmakwụkwọ dị mkpa.

Jiri ụkpụrụ ọrụ ahụ n'onwe ya, ma debe usoro ntinye e ji mee ya. Usoro afọ dị na tebụl anaghị agbanwe akara ihe nchọgharị ka ọ bụrụ “afọ ụbụrụ”. 1

Imegharị ọrụ

Ihe akaebe metụtara otu ọrụ

Mmụba akara ule a na-emegharị na nsonaazụ ọsọ a zụrụ azụ.

Ime nnwale ugboro ugboro nwere ike ime ka akara ka mma. ACTIVE na-enye ihe akaebe kpọmkwem banyere ọzụzụ ọsọ n'etiti ndị okenye, ọkwa ịdị adị ya n'ihe ndekọ anyị dị n'etiti, ma nke a anaghị akwado egwuregwu anyị. 12 13

Ngwaọrụ

Ihe akaebe oge ngosi

Ngosipụta, nchịkọta nzaghachi na nka iji ntinye.

Ngwaọrụ na usoro oge na-emetụta ogologo oge nzaghachi a na-edekọ. Omume pịa ahụigodo, mmetụ ihuenyo ma ọ bụ òké nwekwara ike bụrụ ihe na-egbochi ọsọ mgbe a na-eme nzaghachi ngwa ngwa ugboro ugboro. 14

Gịnị na-ebufe uru, gịnịkwa anaghị ebufe ya?

Ịzụlite otu ọrụ dị warara karịa ịsị na uche niile na-agba ọsọ

Ọzụzụ ọsọ ACTIVE jiri otu mmemme nhazi ozi ọhụụ nke na-agbanwe ihe isi ike ya, n'etiti ndị okenye. Nsonaazụ gbasara nka a zụrụ azụ bara uru maka ịghọta mmemme ahụ na ìgwè ndị ahụ. Ọ bụghị ọmụmụ gbasara ijikọ akara na ọnụọgụgụ na weebụsaịtị a, ekwesịghịkwa ịkpọ ya ihe akaebe na egwuregwu nzaghachi ngwa ngwa ọ bụla ga-enwe otu uru ahụ. 13

N'ozuzu, nyocha ọzụzụ ụbụrụ na-achọ ka e tụọ nsonaazụ mmadụ na-emeghị ọzụzụ na ya. Akara ide ihe ka mma nwere ike ịbụ mmụba bara uru n'ide ihe, dịkwa ka ịgụ ihe n'ọsọ ziri ezi nwere ike ịba uru n'ịgụ. Otu n'ime ha naanị ya egosighị mmụba n'ọrụ echiche niile. 15

Maka ojiji nke gị, kpebie ihe ị chọrọ imezi tupu ịmalite ọzụzụ. Ọ bụrụ na ịchọrọ ijikọ akara na ọnụọgụgụ nke ọma karị, tụlee otu ọrụ ahụ ọzọ ma lelee ọnụ ọgụgụ njehie. Ọ bụrụ na ịchọrọ ịrụ ọrụ ọmụmụ nke ọma, tụlee ihe ọmụma ị mụtara. Ịfefe site n'otu nsonaazụ gaa na nke ọzọ chọrọ ihe akaebe; ịkpọ ha abụọ “ọsọ” ezughị.

03 / Nwaa ma tụnyere

Nwaa ya na Helibrain

Jiri ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ dịka isi ọrụ nhazi ozi, ma tụnyere ya na ọrụ dị iche dịka ịdọ ụzọ ma ọ bụ oge mmeghachi omume dị mfe. Debe nsonaazụ ha iche: ọnụ ọgụgụ, sekọnd, okwu kwa nkeji na millisekọnd nwere ihe ha pụtara dị iche.

E tinyere kaadị ide ihe na ịgụ ihe n'ihi na ha bụ nka bara uru a na-eme n'oge a kara aka. Azịza so ha na-akọwa ọrụ ụdị ntinye, izi ezi, asụsụ na nghọta. Ngwa ọzụzụ na-enyere aka imegharị ọrụ; akara ahụ ka chọrọ nkọwa dabara n'ule ahụ.

Nnwale na egwuregwu

Ngwa na imegharị ọrụ

Azịza ndị metụtara ya

Ajụjụ a na-ajụkarị

Ọsọ nhazi ozi ọ̀ bụ naanị oge mmeghachi omume?

Mba. Ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ na ịchọ ihe nwere ọtụtụ usoro, ebe oge mmeghachi omume dị mfe na-eji otu nzaghachi maka otu mgbama. 6

Nsonaazụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ nwayọ ọ̀ pụtara na ọgụgụ isi dị ala?

Ọrụ ijikọ akara na ọnụọgụgụ e nyere oge bụ naanị otu akụkụ arụmọrụ, anya, ịmụ iwu na itinye nzaghachi na-emetụtakwa ya. Ọ pụghị dochie nyocha sara mbara. 2

M̀ nwere ike iji ọsọ ide ihe tụnyere akara ijikọ akara na ọnụọgụgụ?

Debe ha dịka nsonaazụ dị iche. Ide ihe chọrọ ọtụtụ nka mmegharị aka na ihe ọmụma asụsụ a mụtara, nwekwara iwu nha nke ya. 4

Isi mmalite

Njikọ ndị a na-eduga na DOI mbụ ma ọ bụ ndekọ isi mmalite ahụ. Ntụnyere nnyocha na-akọwa ọrụ e zoro aka na ya; ha anaghị akwado ụdị ọrụ anyị dị na ihe nchọgharị.

  1. Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
  2. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  3. Diamond (2012). Executive Functions.
  4. Dhakal et al. (2018). Observations on Typing from 136 Million Keystrokes.
  5. Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.
  6. Woods et al. (2015). Age-related slowing of response selection and production in a visual choice reaction time task.
  7. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  8. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
  13. Rebok et al. (2014). Ten‐Year Effects of the Advanced Cognitive Training for Independent and Vital Elderly Cognitive Training Trial on Cognition and Everyday Functioning in Older Adults.
  14. Bridges et al. (2020). The timing mega-study: comparing a range of experiment generators, both lab-based and online.
  15. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.