Gaa na ọdịnaya

Ikike dị n'azụ akara

Ntụgharị uche na ọgụgụ isi nke mmiri

Ntụgharị uche nke mmiri bụ ịchọta na iji iwu eme ihe mgbe azịza ahụ abụghị ihe ị marala. N'ọmụmụ matriks MaRs-IB, nkezi izi ezi rịrị site na 61% n'òtù ndị nọ n'afọ iri na ụma kacha nta ruo 81% n'òtù ndị okenye; ndị dere ya dọrọ aka ná ntị kpọmkwem na e mebeghịkwa ụlọ akụ ajụjụ ha ka ọ bụrụ ihe e ji atụ ọgụgụ isi n'ụkpụrụ. 1

Ụbọchị e nyochara ya ikpeazụ · Isi mmalite 15

Chọpụta nnwale na ngwa ↓

01 / Ghọta

Ihe ọ bụ

Ịchọpụta azịza na ịma azịza mbụ

Ajụjụ matriks na-achọ ka ị chọpụta ihe na-agbanwe n'ahịrị ma ọ bụ n'ogidi, jikọta iwu ndị ahụ ma họrọ akụkụ na-efu. Nke a dị iche n'icheta nkọwa okwu, n'agbanyeghị na okwu ị maara na ntụgharị uche nwere ike iso nye aka n'ihe nyocha sara mbara. Ikike ndị a na-amụ site n'ịtụgharị uche na ndị a na-enweta site n'ịmụ ihe nwere njikọ; ha anaghị ekewa ọrụ niile nke ọma ka ọ bụrụ ndị chọrọ mmụta na ndị na-achọghị. 2

Nkọwa a ma ama banyere ajụjụ ụdị Raven na-akọwa ọrụ dị ka ịchọpụta mmekọrịta, idebe iwu etiti n'uche na ijikọ ọtụtụ iwu ọnụ. Ya mere, ọrụ a na-eji ncheta ọrụ na nlebara anya. Ịkpọ ya “ọgụgụ isi dị ọcha” ga-ezochi ụfọdụ n'ime ihe onye ahụ na-eme. 3

Nkọwa dị mfe banyere sistemụ ụbụrụ gụnyere netwọk dị n'ihu na n'akụkụ elu nke ụbụrụ, nke na-akwado iche echiche na-eduga n'ebumnuche, yana sistemụ anya nke na-anọchite anya ajụjụ ahụ. Netwọk ndị a na-ejikọta na ndị e ji njikwa na ncheta; nsonaazụ ahụ enweghị ike ịkọwa ntụgharị uche dị ka ọrụ otu mpaghara ụbụrụ. Nnyocha batrị nghọta na-ahụkwa ọdịiche n'etiti akụkụ dị iche iche nke arụmọrụ, kama otu usoro ahụ kpọmkwem n'ọrụ niile. 4 5

Helibrain nwere ajụjụ matriks na-enweghị elekere, batrị dị sara mbara nke ụdị IQ, mgbakọ na mwepụ na ajụjụ mgbagha kwa ụbọchị. Ha na-eme ka i nwee ike iji ụdị nsogbu dị iche iche tụnyere ibe ha. Ebe ha niile chọrọ ntụgharị uche apụtaghị na e kwesịrị itinye akara ha niile n'otu nha IQ.

Otu anyị si atụ ya

Ụdị atụIhe ọ pụrụ ịtụIhe chọrọ ihe akaebe dị iche
Ntụgharị uche matriksỊmata mmekọrịta dị n'etiti ọdịdịNhazi nha, ogo isi ike ajụjụ na ụkpụrụ afọ
Ọrụ ịchọpụta iwu ma ọ bụ usoroChọpụta mmekọrịta ma tinye ya n'ọrụỊma ụdị ajụjụ ahụ na nkuzi mmadụ nwetara mbụ
Batrị ọgụgụ isi nwere ngalaba ọtụtụỌtụtụ ikike nwere njikọNhazi ụkpụrụ nke ya na ókè ejighị n'aka ya
Ajụjụ mgbagha kwa ụbọchịDozie nsogbu nwere otu ụdị iwuMa nkà ahụ ọ na-ebufe n'ụdị mgbagha ndị ọzọ

Ụlọ akụ ajụjụ bara uru n'ọmụmụ n'ihi na ọ na-enye ihe a chịkwara nke ọma. Ọ ga-abụ nnwale nwere ụkpụrụ naanị mgbe e mechara ọrụ ọzọ banyere ịhọrọ ajụjụ, usoro inye ya, ntụkwasị obi ya na otu atụnyere dabara adaba. Akwụkwọ MaRs-IB mere ka ọdịiche a doo anya. 1

A ga-agụ nsonaazụ nnwale matriks anyị dịka nkọwa nke ya si dị. A na-ejikarị nkezi 100 na SD 15 eme ihe n'ịkọwa akara IQ ọkachamara, ma a na-atụnyere ya na otu ntụaka dabara n'afọ onye ahụ. A naghị atụ anya na IQ nke okenye ga-adị ala karịa nkezi IQ e mere ka ọ dabara n'afọ naanị n'ihi na akara ọrụ ụfọdụ na-agbanwe na afọ. 6

A ga-eburịrị akụkọ ihe mmadụ nwetara n'ule n'uche mgbe a na-ele akara ule e mere ọzọ anya. Icheta azịza, ịchọta usoro bara uru na ịghara ịtụ ụjọ ụdị ajụjụ ahụ nke ukwuu nwere ike ime ka arụmọrụ bawanye n'ebughị ụzọ gosi mgbanwe n'ozuzu n'ikike ntụgharị uche. 7

Afọ na ụkpụrụ: kedu ntụnyere ziri ezi?

Nke a bụ ntụnyere afọ dabere n'otu ọrụ kpọmkwem, sitere na MaRs-IB, Tebụl 1 na 3. Izi ezi nkezi bụ pasentị ajụjụ a zara nke ọma n'okpuru usoro ọmụmụ ahụ; ọ bụghị IQ ma ọ bụ pasentị ọnọdụ n'etiti ndị mmadụ n'ozuzu ha. 1

AfọNdị sonyereIzi ezi nkezi
11.27–13.3918561%
13.40–15.9118468%
15.93–17.9918473%
18.00–33.1510681%

Nke a bụ otu e ji mee ọmụmụ mmepe, ọ bụghị ụkpụrụ afọ na-anọchite anya ndụ mmadụ niile. A pụghị iji ọnụ ọgụgụ ya tụọ ajụjụ mgbagha anyị dị iche, ọ naghịkwa ekwu ihe ọ bụla banyere afọ gafere nke otu ndị okenye ahụ. Ndị okenye ji oge dị ogologo karịa otu ndị nke nta n'ajụjụ nke ọ bụla, nke na-egosi ihe mere na e kwesịghị ikewapụ izi ezi na usoro nzaghachi. 1

Maka ndị okenye meworo agadi, ọmụmụ Salthouse gbasara ndị dị afọ 18–60 kọrọ ọdịiche n'etiti otu afọ n'ịtụgharị uche yana mmetụta ule ọzọ dị ukwuu. Ntụnyere otu afọ dị iche iche, mgbanwe e soro n'otu onye ruo ogologo oge, na akara IQ e mere ka o kwekọọ n'afọ na-aza ajụjụ atọ dị iche iche. Anyị anaghị ejikọta ha ọnụ iji mepụta tebụl afọ na akara a rụpụtara n'echiche. 8

02 / Tụlee ọnọdụ ya

Ihe na-emetụta ya

Akara ihe akaebe na-aza ajụjụ a: “mmetụta ọ̀ dị n'ihe a tụrụ?” Ha anaghị ekwe nkwa mmụba ụfọdụ. Ebe e nwere ọkwa ihe akaebe Helibrain, a na-edobe ndị ọ metụtara na nsonaazụ a tụrụ ọnụ. “Enweghị ọkwa” pụtara na anyị enweghị ọkwa dabara na ya; ọ pụtaghị na mmetụta adịghị. Nsonaazụ gbasara afọ na ngwaọrụ bụ ihe akaebe gbasara nha, ọ bụghị ọkwa ọgwụgwọ.

Ụra

Enwebeghị ogo maka ntụgharị uche nke mmiri

Ihe akaebe banyere ịnọ na nche siri ike karịa nkwupụta uru kpọmkwem n'ịtụgharị uche.

Ụkọ ụra nwere ike imetụta usoro ndị na-akwado nnọkọ e nwere oge. Ogo e nyere ihe akaebe banyere ịnọ na nche egosighị na otu usoro ụra ga-ewepụ ma ọ bụ tinye otu ọnụọgụ IQ. 9

Nrụgide

Ihe akaebe dị nta

Ogo e dekọrọ: nrụgide mberede → ncheta ọrụ na mgbanwe n'etiti ọrụ.

Nrụgide mberede nwere ike imebi ụfọdụ usoro na-akwado ọrụ ahụ. Anyị debere ogo ntụkwasị obi dị ala e nyere nsonaazụ kwekọrọ n'ọrụ nchịkwa ụbụrụ, kama inye ọgụgụ isi nke mmiri ogo ọhụrụ. 10

Mmega ahụ

Ihe akaebe ezughị ezu

Ogo e dekọrọ: ndị mmadụ dị iche iche na nghọta n'ozuzu.

N'ime ntọala ihe akaebe anyị, ntụkwasị obi n'ihe akaebe sara mbara gbasara mmega ahụ na nghọta dị nnọọ ala. Ọ pụghị igosi mmụba a pụrụ ịtụ anya na ọgụgụ isi nke mmiri. 11

Afọ

Ntụnyere afọ

Ọmụmụ mmepe na nke ndị okenye; ụdị akara dị iche iche.

Arụmọrụ a na-atụghị imezigharị na-agbanwe dabere n'afọ na ụdị ọrụ, ebe akara e mere ka ọ kwekọọ n'afọ na-atụnyere mmadụ na otu ntụaka afọ ya. Ọ dịghị nke ọ bụla n'ime ha na-enye otu “afọ ụbụrụ kacha elu.” 12

Omume ugboro ugboro

Ihe akaebe nnwale ọzọ

Mmụba n'ule nghọta e mere ugboro ugboro.

E dekọọla mmetụta imegharị ule n'ọtụtụ nnwale ikike nghọta. Ihe ọ pụtara dabere n'ogologo oge dị n'etiti ule, ajụjụ e jiri ọzọ na ụdị nnwale; ọ bụghị ozugbo ihe akaebe na ikike mmadụ ga-anọgide na-abawanye. 7

Ngwaọrụ

Ihe akaebe gbasara oge

Ọ kachasị mkpa n'akụkụ batrị ule nwere oge.

Oge na ụzọ ntinye nwere ike imetụta ngalaba ule nwere oge. Ụdị na-enweghị elekere na-ewepụ otu mmachi, ma ọ naghị ewepụ ọdịiche dị n'igosi ihe anya, nnweta maka ndị nwere mkpa pụrụ iche, ma ọ bụ ịma ajụjụ ahụ mbụ. 13

Gịnị na-ebufe uru, gịnịkwa anaghị ebufe ya?

A ghaghị igosi nnyefe mmụta

Ọ bụ ihe ezi uche dị na ya ịmụta otú iwu matriks si arụ ọrụ na inwe obi ụtọ mgbe ị na-emekwu nke ọma n'ụdị ajụjụ ahụ. Nkwupụta ka ukwuu—na omume dị otú ahụ na-eme ka ọgụgụ isi ma ọ bụ arụmọrụ n'ọrụ ndị na-enweghị njikọ bawanye—chọrọ ịtụ ihe ndị a na-amụbeghị na inwe otu ntụnyere kwesịrị ekwesị. Akara dị elu mgbe a mụchara ajụjụ ahụ anaghị enye ụdị nchịkwa ndị ahụ. 14

Ọzụzụ ncheta ọrụ bụ ihe atụ ịdọ aka ná ntị: ndị mmadụ nwere ike ịka mma n'ọrụ a zụrụ ha, ma nnukwu nyocha ọtụtụ ọmụmụ achọtaghị nnyefe dị anya doro anya nke ga-egosi mmụba IQ. Nke a apụtaghị na omume ahụ abaghị uru; ọ na-akọwa ókè ihe nsonaazụ ya na-egosi. 15

Maka nsogbu kwa ụbọchị, jiri usoro ntụgharị uche n'onwe ya: kọwaa echiche i ji malite, sere mmekọrịta dị n'etiti ihe ma nyochaa mmejọ. Maapụ echiche anyị na akwụkwọ ndekọ mmejọ nwere ike inye aka debe ọrụ a. Ị pụrụ ịtụle ma ha nyere aka n'ọrụ i bu n'obi n'onwe ya; itinye ha na ibe a apụtaghị na ha na-eme ka akara ọgụgụ isi mmadụ bawanye.

03 / Nwaa ma tụnyere

Nwaa ya na Helibrain

Gbalịa ọrụ matriks iji nyochaa otú e si achọpụta iwu, ma ọ bụ jiri batrị sara mbara ma ọ bụrụ na ịchọrọ ọtụtụ ụdị ọrụ n'otu nnọkọ. Buru n'uche ókè na ihe ejighị n'aka e kwuru banyere nsonaazụ ahụ. Ajụjụ mgbagha ọnụọgụgụ kwa ụbọchị bụ ụdị ọzọ nke idozi nsogbu, ọ bụghị ụzọ ọzọ e si atụ IQ.

Ọ bụrụ na ị na-eme nnwale ọzọ, detuo nnwale ndị i mere mbụ kama iji akara kacha mma i nwetara mgbe ị mụchara ya tụnyere nke onye ọzọ nwetara na nke mbụ. Gụọ azịza ndị metụtara ya iji ghọta ọdịiche dị n'etiti pasentị IQ, ntụgharị uche matriks na mmetụta imegharị ule.

Nnwale na egwuregwu

Ngwa na imegharị ọrụ

Azịza ndị metụtara ya

Ajụjụ a na-ajụkarị

Ntụgharị uche matriks na IQ hà bụ otu ihe?

Ọ bụ otu ụdị ọrụ ntụgharị uche dị mkpa. Ntụle IQ sara mbara na-ejikọta ọtụtụ ikike, ọ chọkwara nhazi ụkpụrụ nke ya. 2

IQ nkezi ò kwesịrị ịda ka mmadụ na-eme agadi?

IQ e mere ka ọ kwekọọ n'afọ na-atụnyere mmadụ na otu ntụaka dabara n'afọ ya. E kwesịghị ịgwakọta ọdịiche dị n'ọrụ a na-atụghị imezigharị na IQ nkezi e mere ka ọ kwekọọ n'afọ nke dị ala. 6

Imegharị ajụjụ mgbagha ugboro ugboro ò nwere ike ime ka akara m bawanye?

Ee, mmetụta imegharị ule nwere ike ime ka akara bawanye. Nsonaazụ ahụ n'onwe ya egosighị na ị ga-aka mma n'ọrụ ndị ị na-amaghị ma ọ bụ na ikike gị n'ozuzu agbanweela ruo ogologo oge. 7

Isi mmalite

Njikọ ndị a na-eduga na DOI mbụ ma ọ bụ ndekọ isi mmalite ahụ. Ntụnyere nnyocha na-akọwa ọrụ e zoro aka na ya; ha anaghị akwado ụdị ọrụ anyị dị na ihe nchọgharị.

  1. Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
  2. Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
  3. Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
  4. Diamond (2012). Executive Functions.
  5. Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
  6. Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
  7. Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
  8. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  13. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  14. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  15. Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.