01 / Qonda
Yintoni esi sakhono
Ukuqiqa ngento entsha nokukhumbula into osele uyazi
Iphazili yegridi ifuna ukuba uqonde ukuba yintoni etshintshayo kwimiqolo okanye kwiikholamu, udibanise imithetho uze ukhethe isiqwenga esingekhoyo. Oko kwahlukile ekukhumbuleni intsingiselo yegama, nangona isigama nokuqiqa zinokuba negalelo kuvavanyo olubanzi. Ubuchule obuguquguqukayo nobuzuzwa ngokufunda bunxulumene; abahluli kakuhle imisebenzi efundwayo nengafundwayo. 2
Uhlalutyo lwakudala lweengxaki zohlobo lweRaven luchaza amanyathelo afana nokuchonga unxulumano, ukugcina imithetho esetyenziswa okwethutyana engqondweni nokudibanisa imithetho emininzi. Ngoko ke, lo msebenzi usebenzisa nenkumbulo esebenzayo nengqwalasela. Ukuwubiza ngokuba “bubukrelekrele obumsulwa” kungafihla amanye amanyathelo awenziwa ngumntu. 3
Ngokwengcaciso eyenziwe lula yeenkqubo zobuchopho, uthungelwano olungaphambili nolusecaleni lobuchopho luxhasa ukusetyenzwa kolwazi okujoliswe kwinjongo, kanti iinkqubo ezibonakalayo zimele iphazili. Olu thungelwano ludibana nolusetyenziswa kulawulo nakwinkumbulo; isiphumo sovavanyo asikwazi ukubonisa ukuba ukuqiqa kwenzeka kwindawo enye kuphela yobuchopho. Izifundo zeebhetri zovavanyo lwengqondo nazo zifumana amacandelo ahlukeneyo endlela umntu asebenza ngayo, kunokuba zonke iimvavanyo zisebenzise umsebenzi omnye ncam. 4 5
IHelibrain ineephazili zeegridi ezingenamda wexesha, ibhetri ebanzi yohlobo lwe-IQ, izibalo nephazili yemihla ngemihla yokuqiqa. Zikuvumela ukuba uthelekise iintlobo ezahlukeneyo zeengxaki. Into yokuba zonke zisebenzisa ukuqiqa ayithethi ukuba amanqaku azo anokubekwa kwisikali esinye se-IQ.
Silinganisa njani
| Umlinganiselo | Oko unokukuvavanya | Okufuna ubungqina obahlukileyo |
|---|---|---|
| Ukuqiqa ngeegridi | Ukuqonda unxulumano phakathi kweemilo | Ukulungelelaniswa komlinganiselo, ubunzima bemibuzo nemigangatho yobudala |
| Imisebenzi yokufumana umthetho okanye uthotho | Ukufumanisa unxulumano nokulusebenzisa | Ukuqhelana nendlela yokubuza nemiyalelo efundwe ngaphambili |
| Ibhetri yobukrelekrele enamacandelo aliqela | Iqela elibanzi lezakhono ezinxulumeneyo | Ukulungelelaniswa kwayo nemida yokungaqiniseki |
| Iphazili yemihla ngemihla | Ukusombulula ingxaki ethile enemiqathango | Ukudluliselwa kobuchule kwezinye iintlobo zeepazili |
Ibhanki yemibuzo iluncedo kuphando kuba inika izinto ezilawulwayo. Iba luvavanyo olunemigangatho kuphela xa kusenziwe umsebenzi ongakumbi wokukhetha imibuzo, wokulawula indlela yovavanyo, wokuhlola ukuthembeka nowokufumana iqela elifanelekileyo lokuthelekisa. Iphepha leMaRs-IB liwucacisa kakuhle lo mahluko. 1
Uvavanyo lwethu lweegridi lufanele lutolikwe ngokwengcaciso yalo. Amanqaku ovavanyo lwe-IQ oluqhutywa ziingcali adla ngokuba nomndilili oyi-100 nokutenxa okumiselweyo okuyi-15, xa kuthelekiswa neqela lesalathiso elilungele ubudala. Akulindelekanga ukuba umntu omdala abe nomndilili ophantsi we-IQ elungelelaniswe nobudala ngenxa nje yokuba amanqaku akrwada kweminye imisebenzi etshintsha nobudala. 6
Xa utolika amanqaku ovavanyo oluphindiweyo, qwalasela nokuba umntu sele eyibonile kangaphi loo nto. Ukukhumbula isisombululo, ukufumana icebo eliluncedo nokungasoyiki kangako isimbo semibuzo kunokuphucula indlela asebenza ngayo umntu ngaphandle kokubonisa utshintsho ngokubanzi kubuchule bokuqiqa. 7
Ubudala nemigangatho yesiqhelo: loluphi uthelekiso olufanelekileyo?
Nalu uthelekiso lobudala olungqale kulo msebenzi, oluvela kwi MaRs-IB, kwiiTheyibhile 1 no-3. Ukuchaneka komndilili yipesenti yemibuzo ephendulwe ngokuchanekileyo ngokwenkqubo yolu phononongo; asiyomlinganiselo we-IQ okanye ipesenti yendawo yomntu phakathi kwabantu bonke. 1
| Iminyaka yobudala | Abathathi-nxaxheba | Ukuchaneka komndilili |
|---|---|---|
| 11.27–13.39 | 185 | 61% |
| 13.40–15.91 | 184 | 68% |
| 15.93–17.99 | 184 | 73% |
| 18.00–33.15 | 106 | 81% |
Eli yayiliqela lophando lokukhula, kungekhona iqela elimele abantu bayo yonke iminyaka. Amanani alo akanakusetyenziswa ukunika amanqaku kwiiseti zethu ezahlukileyo zeephazili, kwaye awathethi nto ngeminyaka engaphaya koluhlu lwabantu abadala kolu phononongo. Iqela labantu abadala nalo lachitha ixesha elide kumbuzo ngamnye kunamaqela amancinci, nto leyo ebonisa ukuba ukuchaneka akufanele kujongwe kungakhathalelwanga indlela yokuphendula. 1
Kuphononongo lukaSalthouse lwabantu abadala abaneminyaka eyi-18–60, kwafunyanwa umahluko phakathi kwamaqela obudala ekuqiqeni, kwakunye nokuphucuka okukhulu xa bephinda uvavanyo. Uthelekiso lwamaqela obudala, utshintsho olulandelwa kumntu omnye ngokuhamba kwexesha namanqaku e-IQ alungelelaniswe nobudala kuphendula imibuzo emithathu eyahlukeneyo. Asizidibanisi sivelise itheyibhile yobudala namanqaku engeyonyani. 8
02 / Beka emxholweni
Izinto ezisichaphazelayo
Iileyibhile zobungqina ziphendula umbuzo othi, ngaba kukho isiphumo kule nto ilinganiswayo? Aziqinisekisi ukuba uza kuphucuka ngomlinganiselo othile. Ukuba kukho umlinganiselo womgangatho wobungqina we-Helibrain, iqela labantu nesiphumo esilinganiswayo zihlala zikhankanyiwe kunye nawo. Ukuthi abukalinganiswa kuthetha ukuba asinamlinganiselo uhambelana nalo, akuthethi ukuba akukho siphumo. Iziphumo ezimalunga nobudala nezixhobo zibubungqina bendlela yokulinganisa, hayi imilinganiselo yonyango.
Ukulala
Akubekwanga mgangatho wovavanyo lokucinga okuguquguqukayoUbungqina bokuhlala uphaphile bunamandla kunebango elithile lokuphucuka kokuqiqa.
Ukungalali kunokuchaphazela iinkqubo ezixhasa iseshoni enomda wexesha. Umlinganiselo wokuhlala uphaphile awubonisi ukuba ukulala ngexesha elithile kuya kunciphisa okanye kunyuse amanqaku e-IQ ngenani elithile. 9
Uxinzelelo
Ubungqina obulinganiselweyoUmlinganiselo ogciniweyo: uxinzelelo olukhawulezileyo → inkumbulo esebenzayo nokuguquguquka.
Uxinzelelo olukhawulezileyo lusenokuphazamisa amanyathelo axhasayo. Sigcina inqanaba eliphantsi lokuqiniseka leziphumo ezihambelana nemisebenzi elawulayo, kunokuba sinike inqanaba elitsha kubukrelekrele obuguquguqukayo. 10
Ukuzilolonga
Ubungqina abanelangaUmlinganiselo ogciniweyo: amaqela ahlukeneyo abantu nokuqonda ngokubanzi.
Ubungqina obubanzi bokuzilolonga nokuqonda abuqinisekanga kakhulu kwiziko lethu lobungqina. Abunakuxhasa ibango lokuba ubukrelekrele obuguquguqukayo buza kunyuka ngendlela eqikelekayo. 11
Ubudala
Uthelekiso lobudalaUphando lwexesha lokukhula nolwabantu abadala; izikali zamanqaku ezahlukileyo.
Indlela umntu asebenza ngayo kumanqaku akrwada iyatshintsha ngobudala nangohlobo lomsebenzi, kanti amanqaku alungelelaniswe nobudala athelekisa umntu neqela lesalathiso lobudala bakhe. Akukho nanye kwezi ebonisa “ubudala obunye obububudala bengqondo encotsheni” kubo bonke abantu. 12
Ukuziqhelisa
Ubungqina bokuphinda uvavanyoUkuphucuka xa kuphindwa uvavanyo lwengqondo.
Ukuphucuka ngenxa yokuziqhelisa kubonakele kwiimvavanyo ezahlukeneyo zobuchule bengqondo. Indlela yokukutolika ixhomekeke kwixesha eliphakathi kovavanyo, ekubeni imibuzo iphindiwe na nakuhlobo lovavanyo; akubonisi ngokuzenzekelayo ukuphucuka kobuchule okuhlala ixesha elide. 7
Izixhobo
Ubungqina malunga nexeshaKubaluleke ngakumbi kumacandelo ebhetri anomda wexesha.
Ixesha nendlela yokufaka impendulo zinokuchaphazela icandelo elinomda wexesha. Ukususa umda wexesha kunciphisa umqobo omnye, kodwa akususi umahluko kwindlela umfanekiso oboniswa ngayo, ukufikeleleka okanye ukuqhelana nemibuzo. 13
Yintoni edluliselwa kwezinye izinto, yaye yintoni engadluliselwa?
Ukudluliselwa kobuchule kufuneka kuboniswe
Kufanelekile ukufunda indlela esebenza ngayo imithetho yeegridi nokonwabela ukuphucuka kuloo ndlela yokwenza umsebenzi. Ibango elibanzi ngakumbi—lokuba ukuziqhelisa kuphucula ubukrelekrele okanye ukusebenza kwiinkalo ezingahambelaniyo—lifuna kuvavanywe imisebenzi ongazange uziqhelanise nayo, kuze kubekho neqela elifanelekileyo lokuthelekisa. Amanqaku aphakamileyo emva kokuziqhelisa awaboneleli ngolo lawulo. 14
Uqeqesho lwenkumbulo esebenzayo lusisilumkiso esibalulekileyo: abantu banokuphucuka kwimisebenzi abaziqhelanisa nayo, kodwa uhlalutyo olukhulu alufumananga bungqina buqinisekisayo bokudluliselwa kobuchule obukude kubukrelekrele. Oku akuthethi ukuba ukuziqhelisa akunaxabiso; kucacisa nje ukuba iziphumo zako zibonisa ntoni. 15
Xa ujongene nengxaki yemihla ngemihla, sebenzisa indlela yokuqiqa ngokuthe ngqo: chaza izinto ozicingelayo, zoba unxulumano uze uphinde ujonge iimpazamo. Imephu yeengqiqo nencwadi yokubhala iimpazamo zinokukunceda ukugcina loo msebenzi. Ukuba ziyawunceda na umsebenzi ojoliswe kuwo, kunokuhlolwa ngokuwuvavanya ngokwawo; ukuba ezi zixhobo zikhankanyiwe kweli phepha akuthethi ukuba zandisa amanqaku obukrelekrele angabonakaliyo.
03 / Zama uze uthelekise
Zama kwi-Helibrain
Zama umsebenzi weegridi ukuze uphonononge indlela yokufumana imithetho, okanye usebenzise ibhetri ebanzi ukuba ufuna iintlobo ezininzi zemisebenzi kwiseshoni enye. Gcina engqondweni ukungaqiniseki nemida echaziweyo yeziphumo. Iphazili yemihla ngemihla yamanani yenye indlela yokusombulula iingxaki, ayiyondlela yimbi yokulinganisa i-IQ.
Xa uphinda uvavanyo, bhala phantsi amalinge angaphambili kunokuba uthelekise awona manqaku akho aphezulu emva kokuziqhelisa namanqaku okuqala omnye umntu. Funda iimpendulo ezinxulumene noku ukuze uqonde umahluko phakathi kweepesenti zamanqaku e-IQ, ukuqiqa ngeegridi nokuphucuka xa kuphindwa uvavanyo.
Iimvavanyo nemidlalo
Uvavanyo lokuqiqa ngeematriksi
Fumana isiqwenga esingekhoyo ngokufumanisa imithetho ebonakalayo.
Uvavanyo lwe-IQ
Uqikelelo lwamacandelo aliqela olunemida nengcaciso yamanqaku yalo.
Iphazili yemihla ngemihla yokuqiqa
Sebenzisa imiqathango kwigridi yamanani entsha yemihla ngemihla.
Uvavanyo lwesantya sokubala
Cinga uze ubale ngexesha elilinganiselweyo; ulwazi nalo lubalulekile.
Uvavanyo lweNqaba yaseLondon
Cwangcisa ulandelelwano lweentshukumo ezivumelekileyo ukuze ufikelele kwinjongo.
Izixhobo nokuziqhelanisa
Imephu yeengqiqo
Beka phandle izinto ozicingelayo nonxulumano lwazo.
Incwadi yokubhala iimpazamo
Rekhoda impazamo kwisisombululo nesizathu sokulungisa indlela yokuqiqa.
Umdlalo wokuziqhelanisa nezibalo zengqondo
Ziqhelanise nodidi oluthile lwezibalo.
Inkangeleko yengqondo yakho
Phonononga imisebenzi kwiinkalo ezahlukeneyo ngaphandle kokuyithatha njengezikali ezithelekisekayo.
Iimpendulo ezinxulumeneyo
- Uyintoni umndilili we-IQ ngokweminyaka? →
- Luchaneke kangakanani uvavanyo lwe-IQ olwenziwa kwi-intanethi? →
- Athini iipesentayili zamanqaku e-IQ angama-115, 130 nama-145? →
- Ngaba ukuphinda wenze uvavanyo lwe-IQ kungalinyusa inqaku lakho? →
- Yintoni inqaku elihle le-IQ? →
- Lilinganisa ntoni uvavanyo lokuqiqa ngeematriksi? →
Imibuzo edla ngokubuzwa
Ngaba ukuqiqa ngeegridi kuyafana ne-IQ?
Luhlobo olunye olubalulekileyo lomsebenzi wokuqiqa. Uvavanyo olubanzi lwe-IQ ludibanisa izakhono ezininzi kwaye lufuna imigangatho yalo. 2
Ngaba umndilili we-IQ ufanele wehle njengokuba abantu bekhula?
I-IQ elungelelaniswe nobudala ithelekisa umntu neqela lesalathiso elilungele ubudala bakhe. Umahluko kumanqaku akrwada emisebenzi awufanele ubhidaniswe nomndilili ophantsi we-IQ olungelelaniswe nobudala. 6
Ngaba ukuziqhelanisa nephazili ngokuphindaphindiweyo kungawanyusa amanqaku am?
Ewe, ukuphinda uvavanyo kunokunyusa amanqaku. Loo nto iyodwa ayibonisi ukuphucuka kwimisebenzi emitsha okanye utshintsho oluhlala ixesha elide kubuchule ngokubanzi. 7
Iimbekiselo
Amakhonkco akusa kwi-DOI yoqobo okanye kwirekhodi yomthombo. Uthelekiso lophando luchaza imisebenzi ekhankanyiweyo; aluqinisekisi ukuba iinguqulelo zethu ezikwisikhangeli ziyalingana nayo.
- Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.