01 / Lóye
Kí ni ó jẹ́
Ṣíṣàwárí ojútùú àti mímọ̀ ọ̀rọ̀ tẹ́lẹ̀
Àdììtú àwòrán àpẹẹrẹ máa ń béèrè pé kí o mọ ohun tó ń yípadà láàárín àwọn ìlà tàbí àwọn òpó, so àwọn òfin náà pọ̀, kí o sì yan ẹyà àwòrán tó sọnù. Èyí yàtọ̀ sí rírántí ìtumọ̀ ọ̀rọ̀ kan, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ìmọ̀ ọ̀rọ̀ àti ìrònú lè kópa nínú àyẹ̀wò tó gbòòrò sí i. Ìrònú àṣàrò àti àwọn ọgbọ́n tí a ti kó jọ nígbà míìrán ní ìbátan; wọn kò pín àwọn iṣẹ́ sí méjì kedere gẹ́gẹ́ bí èyí tó nílò ìkàwé àti èyí tí kò nílò rẹ̀. 2
Àlàyé àtijọ́ lórí àwọn ìṣòro irú Raven ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ bíi ríran ìbáṣepọ̀, pípa àwọn òfin àárín mọ́ lọ́kàn àti ṣíṣe àwọn òfin púpọ̀ pọ̀. Nítorí náà, iṣẹ́ náà tún ń lo ìrántí iṣẹ́ àti àfiyèsí. Tí a bá pè é ní “òye mímọ́,” a ó bo díẹ̀ lára ohun tí ẹni náà ń ṣe mọ́lẹ̀. 3
Ní àlàyé rọrùn nípa àwọn ètò ọpọlọ, àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì iwájú àti ti òkè ẹ̀yìn orí ń ṣètìlẹ́yìn fún ṣíṣe iṣẹ́ tó ní góńgó, àwọn ètò ìran sì ń ṣàfihàn àdììtú náà. Àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì wọ̀nyí ní àwọn apá kan tó jọ ti ètò ìṣàkóso àti ìrántí; àbájáde náà kò lè fi ìrònú sí agbègbè ọpọlọ kan ṣoṣo. Àwọn ìwádìí lórí ìdánwò ìmọ̀ tún rí pé oríṣiríṣi apá iṣẹ́ ni a lè yà sọ́tọ̀, kì í ṣe ìgbésẹ̀ kan náà péré nínú gbogbo iṣẹ́. 4 5
Helibrain ní àwọn àdììtú àwòrán àpẹẹrẹ tí kò ní ààlà àkókò, ìdánwò tó gbòòrò tó jọ ti IQ, ìṣirò àti àdììtú ọgbọ́n ojoojúmọ́. Wọ́n jẹ́ kí o fi onírúurú ìbéèrè ìrònú wéra. Bí gbogbo wọn ṣe ń lo ìrònú kò túmọ̀ sí pé a lè fi gbogbo àmì àbájáde sí ìwọ̀n IQ kan náà.
Bí a ṣe ń wọ̀n ọ́
| Ìwọ̀n | Ohun tí ó lè ṣàyẹ̀wò | Ohun tó nílò ẹ̀rí ọ̀tọ̀ |
|---|---|---|
| Ìrònú àwòrán | Rí ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn ìrísí | Ìṣàtúnṣe ìwọ̀n, ìṣòro ohun ìdánwò àti ìwọ̀n ọjọ́-orí |
| Iṣẹ́ rírí òfin tàbí ọ̀wọ́ | Ṣàwárí ìbáṣepọ̀ kan kí o sì lò ó | Mímọ irú ìbéèrè náà àti ẹ̀kọ́ tí ẹni ti rí tẹ́lẹ̀ |
| Ìdánwò òye oní-apá púpọ̀ | Àkójọpọ̀ tó gbòòrò ti àwọn ọgbọ́n tó ní ìbáṣepọ̀ | Ìṣètò ìwọ̀n tirẹ̀ àti àìdánilójú |
| Àdììtú ojoojúmọ́ | Yanjú ìṣòro pàtó kan tó ní òfin | Ìlọsíwájú sí àwọn àdììtú irú mìíràn |
Àkójọpọ̀ àwọn ohun ìdánwò wúlò fún ìwádìí, nítorí pé ó pèsè ohun èlò tí a lè ṣàkóso. Kí ó tó di ìdánwò ìwọ̀n àfiwé, a gbọ́dọ̀ ṣe iṣẹ́ síwájú lórí yíyan ohun ìdánwò, bí a ṣe ń ṣe é, bí a ṣe lè gbẹ́kẹ̀ lé àbájáde àti àpẹẹrẹ ìfiwéra tó yẹ. Ìwé MaRs-IB ṣàlàyé ìyàtọ̀ yìí kedere. 1
A gbọ́dọ̀ ka ìdánwò àwòrán àpẹẹrẹ wa gẹ́gẹ́ bí àlàyé tirẹ̀. Ní ọ̀nà àṣà, àmì IQ àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ máa ń lo àárín 100 àti ìyàtọ̀ ìpele 15, ní fífi ẹni wé ẹgbẹ́ ìtọ́kasí tó bá ọjọ́-orí mu. A kò retí pé àárín IQ ẹni àgbà yóò dín kù nínú ìwọ̀n tó bá ọjọ́-orí mu nítorí pé àwọn àmì iṣẹ́ àìṣe àtúnṣe kan yàtọ̀ síra pẹ̀lú ọjọ́-orí. 6
Àbájáde ìdánwò àtúntò tún nílò ìtàn ohun tí ẹni ti ṣe tẹ́lẹ̀. Rírántí ojútùú kan, ṣíṣàwárí ọgbọ́n tó wúlò àti jíjẹ́ kí àníyàn nípa irú ìbéèrè náà dín kù lè mú iṣẹ́ dára sí i láìfi hàn pé agbára ìrònú ti yí padà lápapọ̀. 7
Ọjọ́-orí àti àtúnwọ̀n: ìfiwéra wo ló bá a mu?
Èyí ni ìfiwéra ọjọ́-orí tó kan iṣẹ́ pàtó láti MaRs-IB, Tábìlì 1 àti 3. Ìpéye àárín jẹ́ ìpín ọgọ́rùn-ún àwọn ohun ìdánwò tí a dáhùn tọ́ ní ìlànà ìwádìí náà; kì í ṣe IQ tàbí ipò ọgọ́rùn-ún nínú gbogbo ènìyàn. 1
| Ìwọ̀n ọjọ́-orí ní ọdún | Àwọn tó kópa | Ìpéye àárín |
|---|---|---|
| 11.27–13.39 | 185 | 61% |
| 13.40–15.91 | 184 | 68% |
| 15.93–17.99 | 184 | 73% |
| 18.00–33.15 | 106 | 81% |
Èyí jẹ́ àpẹẹrẹ ìwádìí ìdàgbàsókè, kì í ṣe ìwọ̀n ọjọ́-orí gbogbo ayé tó dúró fún gbogbo ènìyàn láti ìgbà èwe dé ọjọ́ ogbó. A kò lè lo àwọn iye wọ̀nyí láti ṣe àmì fún àkójọpọ̀ àdììtú mìíràn tiwa, wọn kò sì sọ ohunkóhun nípa ọjọ́-orí tó ré kọjá ààlà ọjọ́-orí àgbà nínú àpẹẹrẹ náà. Àwọn àgbà tún lo àkókò tó pọ̀ sí i fún ohun ìdánwò kọ̀ọ̀kan ju àwọn ọ̀dọ́ lọ, èyí fi hàn ìdí tí kò fi yẹ kí a ya ìpéye sọ́tọ̀ kúrò nínú ọgbọ́n ìdáhùn. 1
Nípa ọjọ́ ogbó, ìwádìí Salthouse lórí àwọn àgbà ọdún 18–60 ròyìn ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹgbẹ́ ọjọ́-orí nínú ìrònú, pẹ̀lú ipa ìdánwò àtúntò tó ṣe kedere. Ìfiwéra àwọn ẹgbẹ́ ọjọ́-orí, ìyípadà tí a tọpinpin ní àkókò gígùn àti àmì IQ tó bá ọjọ́-orí mu dáhùn ìbéèrè mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. A kò da tábìlì ọjọ́-orí sí àmì àbájáde tí a hùmọ̀ pọ̀. 8
02 / Fi sí àyíká rẹ̀
Ohun tó ń nípa lórí rẹ̀
Àwọn àmì ẹ̀rí dáhùn ìbéèrè náà pé “ṣé ipa kan wà lórí àbájáde yìí?” Wọn kò ṣèlérí ìlọsíwájú pàtó. Níbi tí ìwọ̀n ẹ̀rí Helibrain bá wà, a máa so ẹgbẹ́ ènìyàn àti àbájáde tí ó kan mọ́ ọn. “A kò tíì ṣe ìwọ̀n” túmọ̀ sí pé a kò ní ìwọ̀n tó bá a mu; kò túmọ̀ sí pé kò sí ipa kankan. Àwọn àbájáde nípa ọjọ́-orí àti ẹ̀rọ jẹ́ ẹ̀rí ìwọ̀n, kì í ṣe ìwọ̀n ìtọ́jú.
Oorun
A kò fún ìrònú àṣàrò ní ìpele ẹ̀ríẸ̀rí ìṣọ́ra lágbára ju ìlérí ìlọsíwájú ìrònú pàtó lọ.
Àìsùn lè ní ipa lórí àwọn iṣẹ́ tó ń ṣètìlẹ́yìn fún ìdánwò tó ní ààlà àkókò. Ìpele ẹ̀rí ìṣọ́ra kò fi ìdínkù tàbí àfikún àmì IQ pàtó kan hàn fún ètò oorun kan. 9
Ìdààmú
Ẹ̀rí díẹ̀Ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: ìdààmú òjijì → ìrántí iṣẹ́ àti yíyípadà ọgbọ́n.
Ìdààmú òjijì lè ba àwọn iṣẹ́ ìrònú àtìlẹ́yìn jẹ́. A pa ìpele ìdánilójú Kéré ti àwọn àbájáde iṣẹ́ aláṣẹ tó bá a mu mọ́, dípò fífi ìpele tuntun fún òye àṣàrò. 10
Ìdárayá
Ẹ̀rí kò tóÌwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: oríṣiríṣi ènìyàn àti ìmọ̀ gbogbogbò.
Ẹ̀rí gbogbogbò nípa ìdárayá àti ìmọ̀ ní ìpele ìdánilójú tó kéré gan-an. Kò lè fi ìlọsíwájú òye àṣàrò tó ṣeé sọ tẹ́lẹ̀ múlẹ̀. 11
Ọjọ́-orí
Ìfiwéra ọjọ́-oríÌwádìí ìdàgbàsókè àti ti àgbà; ìwọ̀n àmì tó yàtọ̀.
Àbájáde àìṣe àtúnṣe yípadà pẹ̀lú ọjọ́-orí àti irú iṣẹ́, nígbà tí àmì tó bá ọjọ́-orí mu ń fi ẹni wé ẹgbẹ́ ìtọ́kasí tó bá ọjọ́-orí mu. Kò sí èyíkéyìí tó sọ “ọjọ́-orí ọpọlọ tó ga jù” kan ṣoṣo. 12
Ìmúraṣe
Ẹ̀rí ìdánwò àtúntòÀbájáde tó pọ̀ sí i nínú ìdánwò ìmọ̀ tí a tún ṣe.
A ti ṣàkọsílẹ̀ ipa ìmúraṣe nínú ọ̀pọ̀ ìdánwò agbára ìmọ̀. Ìtumọ̀ rẹ̀ sinmi lórí àkókò tó wà láàárín ìdánwò, bóyá a tún lo ohun ìdánwò àti irú ìdánwò náà; kò túmọ̀ sí ìlọsíwájú agbára tó máa wà pẹ́ láìsí àfikún ẹ̀rí. 7
Ẹ̀rọ
Ẹ̀rí nípa àkókòÓ ṣe pàtàkì jù lọ fún àwọn apá ìdánwò oní-àkókò.
Àkókò àti ohun èlò ìdáhùn lè ní ipa lórí apá ìdánwò oní-àkókò. Ìdánwò tí kò ní ààlà àkókò dín ìdíwọ́ kan kù, ṣùgbọ́n kò mú ìyàtọ̀ nínú ìfihàn àwòrán, ìrọ̀rùn lílò tàbí mímọ ohun ìdánwò tẹ́lẹ̀ kúrò. 13
Kí ni ìlọsíwájú ń dé, kí sì ni kò dé?
A gbọ́dọ̀ fi ìlọsíwájú sí iṣẹ́ mìíràn hàn pẹ̀lú ẹ̀rí
Ó bójú mu láti kọ́ bí àwọn òfin àwòrán àpẹẹrẹ ṣe ń ṣiṣẹ́, kí o sì gbádùn bí o ṣe ń túbọ̀ mọ irú ìbéèrè yẹn. Ṣùgbọ́n ìlérí tó lágbára sí i pé irú ìmúraṣe bẹ́ẹ̀ máa mú òye tàbí iṣẹ́ dára sí i ní àwọn agbègbè tí kò jọra nílò àbájáde iṣẹ́ tí a kò ṣe ìmúraṣe rẹ̀ àti ẹgbẹ́ ìfiwéra tó yẹ. Àmì ìmúraṣe tó ga sí i kò fúnra rẹ̀ pèsè àwọn ìṣàkóso wọ̀nyí. 14
Ìdánrawò ìrántí iṣẹ́ jẹ́ àpẹẹrẹ ìkìlọ̀ pàtàkì, nítorí pé iṣẹ́ tí a ti ṣe ìmúraṣe lè dára sí i, nígbà tí àgbéyẹ̀wò ìṣirò ńlá kan kò rí ìlọsíwájú jíjìnnà tó dájú sí òye. Èyí kò sọ pé ìmúraṣe kò wúlò; ó kan dín ohun tí àbájáde rẹ̀ lè fi hàn kù. 15
Fún ìṣòro ojoojúmọ́, lo ọgbọ́n ìrònú fúnra rẹ̀: ṣàlàyé àwọn ìrò rẹ ní kedere, ya àwọn ìbáṣepọ̀ sí àwòrán, kí o sì tún àwọn àṣìṣe yẹ̀ wò. Àwòrán èrò àti ìwé àkọsílẹ̀ àṣìṣe wa lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣètò iṣẹ́ náà. A lè ṣàyẹ̀wò bóyá wọ́n ń ran iṣẹ́ tí o fẹ́ lọ́wọ́ nípa ṣíṣe iṣẹ́ náà fúnra rẹ̀; wíwà wọn lójú-ewé yìí kò túmọ̀ sí pé wọ́n ń gbé àmì òye abẹ́lẹ̀ rẹ̀ ga.
03 / Gbìyànjú kí o sì fi wé
Gbìyànjú rẹ̀ lórí Helibrain
Gbìyànjú iṣẹ́ àwòrán àpẹẹrẹ láti ṣàyẹ̀wò bí a ṣe ń rí òfin, tàbí lo ìdánwò tó gbòòrò sí i bí o bá fẹ́ ṣe onírúurú iṣẹ́ ní ìpàdé kan. Máa rántí àìdánilójú àti ààlà tí a sọ fún àbájáde náà. Àdììtú nọ́ńbà ojoojúmọ́ jẹ́ irú ìṣòro míì láti yanjú, kì í ṣe ìwọ̀n IQ mìíràn.
Tí o bá tún ìdánwò ṣe, kọ àwọn ìgbìyànjú àtijọ́ sílẹ̀ dípò fífi àbájáde tó dára jù lẹ́yìn ìmúraṣe wé ìgbìyànjú àkọ́kọ́ ẹlòmíràn. Lo àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn láti mọ ìyàtọ̀ láàárín ìpín IQ, ìrònú àwòrán àti ipa ìdánwò àtúntò.
Àwọn ìdánwò àti eré
Ìdánwò ìrònú àwòrán
Wá ẹyà tó sọnù nípa rírí àwọn òfin àwòrán.
Ìdánwò IQ
Ìṣírò apá púpọ̀ tó ní ààlà àti àlàyé àmì tirẹ̀.
Àdììtú ìrònú ojoojúmọ́
Lo àwọn òfin láti parí àkójọpọ̀ nọ́ńbà tuntun ti òní.
Ìdánwò ìṣirò kíákíá
Ronú kí o sì ṣe ìṣirò lábẹ́ ààlà àkókò; ìmọ̀ tún ní ipa.
Ìdánwò Ilé Gíga ti London
Gbero ọ̀wọ́ ìgbésẹ̀ tó bófin mu sí ibi àfojúsùn.
Àwọn irinṣẹ́ àti ìdánrawò
Àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn
Àwọn ìbéèrè tí a sábà béèrè
Ṣé ìrònú àwòrán bá IQ mu?
Ó jẹ́ irú iṣẹ́ ìrònú pàtàkì kan. Àyẹ̀wò IQ tó gbòòrò ń so ọ̀pọ̀ ọgbọ́n pọ̀, ó sì nílò ìṣètò ìwọ̀n tirẹ̀. 2
Ṣé àárín IQ yẹ kí ó dín kù bí ènìyàn ṣe ń dàgbà?
IQ tó bá ọjọ́-orí mu ń fi ẹni wé ẹgbẹ́ ìtọ́kasí tó bá ọjọ́-orí mu. A kò gbọ́dọ̀ da ìyàtọ̀ nínú iṣẹ́ àìṣe àtúnṣe pọ̀ mọ́ ìdínkù nínú àárín IQ tó bá ọjọ́-orí mu. 6
Ṣé ìmúraṣe lórí àdììtú léraléra lè mú àmì mi pọ̀ sí i?
Bẹ́ẹ̀ ni, ipa ìdánwò àtúntò lè mú àmì pọ̀ sí i. Àbájáde yẹn nìkan kò fi hàn pé iṣẹ́ rẹ ti dára sí i lórí iṣẹ́ tuntun tí o kò mọ̀ tẹ́lẹ̀, tàbí pé agbára gbogbogbò kan ti yí padà pẹ́ títí. 7
Àwọn ìtọ́kasí
Àwọn ìjápọ̀ lọ sí DOI ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ orísun. Ìfiwéra ìwádìí ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí; kò jẹ́ ìmúdájú àwọn ẹ̀dà wa lórí ẹ̀rọ aṣàwákiri.
- Chierchia et al. (2019). The matrix reasoning item bank (MaRs-IB): novel, open-access abstract reasoning items for adolescents and adults.
- Neisser et al. (1996). Intelligence: Knowns and unknowns..
- Carpenter et al. (1990). What one intelligence test measures: A theoretical account of the processing in the Raven Progressive Matrices Test..
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Hampshire et al. (2012). Fractionating Human Intelligence.
- Pearson (2020). WISC-V Interpretive Report: About Scores.
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.