Fò lọ sí àkòónú

Agbára tó wà lẹ́yìn àmì àbájáde

Ìwòye: gbigbọ́, àwọ̀ àti àkókò

Ìwòye máa ń sọ àmì ìmọ̀lára di ìsọfúnni tí o lè lò; ìṣírò àkókò náà tún sinmi lórí àfiyèsí, ìrántí àti ìṣe. Ìwádìí ìyàtọ̀ àwọ̀ kan tó ní ènìyàn 216, tí ọjọ́-orí wọn jẹ́ 15–79, rí ìyàtọ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú ọjọ́-orí lábẹ́ ìdánwò tó ń ṣàkóso ipò, ṣùgbọ́n àwọn ìwọ̀n wọ̀nyẹn kò lè ṣe àtúnṣe àwọ̀ tó wà lójú-ìbojú lasan. 1

Àtúnyẹ̀wò tó kẹ́yìn · ìtọ́kasí 14

Ṣàwárí àwọn ìdánwò àti irinṣẹ́ ↓

01 / Lóye

Kí ni ó jẹ́

Rí àmì, yà wọ́n sọ́tọ̀ àti túmọ̀ wọn

Gbigbọ́ pé ohùn kan wà, yíyan èyí tó ga jù láàárín ohùn méjì àti òye ọ̀rọ̀ tí ariwo bo jẹ́ iṣẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ọkọọkan ń lo agbára ìmọ̀lára, àfiyèsí, ẹ̀ka tí a ti kọ́ àti ìrántí lọ́nà ọ̀tọ̀. Ẹnì kan lè ní ìṣòro pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ gíga ohùn láìfi hàn pé gbogbo ohùn kò ṣeé gbọ́ fún un dáadáa. Ìwádìí nípa amusia láti ìbímọ̀ yà ìṣètò orin sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ààlà ìgbọ́ràn gbogbogbò. 2 3

Ìyàtọ̀ àwọ̀ ní í ṣe pẹ̀lú bí a ṣe lè mọ ìyàtọ̀ láàárín àwọ̀; ṣùgbọ́n sísọ ààlà tó wà láàárín ewé àti búlúù tún kan ẹ̀ka èdè. Iṣẹ́ ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọ̀ wa àti iṣẹ́ ìdá ààlà béèrè ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àbájáde wọn sinmi lórí àwọ̀ tí ojú-ìbojú fi hàn gan-an; a kò lè fi ìwọ̀n ìwòsàn lórí ẹ̀rọ àwọ̀ tí a ti ṣe àtúnṣe rẹ̀ díwọ̀n iṣẹ́ ojú-ìwákiri láìsí ìdí. 1

Àlàyé ọpọlọ tó rọrùn ní àwọn ọ̀nà ìmọ̀lára pàtó àti àwòrán tó wà nínú kotesi ọpọlọ, tí wọ́n ń bá àfiyèsí àti ìrántí ṣiṣẹ́ pọ̀. Ìṣírò àkókò tún ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú àwọn ètò tó ní í ṣe pẹ̀lú àsọtẹ́lẹ̀ àti ìṣọ̀kan ìṣẹ̀lẹ̀ àti ìrìn. Ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín gbigbọ́ ìlù àti títẹ̀lé e nípa títẹ̀ bọ́tìnì jẹ́ iṣẹ́ ìṣọ̀kan ìmọ̀lára àti ìrìn, kì í ṣe ìwọ̀n aago inú ara kan ṣoṣo tààrà. 4 5

Àwọn iṣẹ́ gbigbọ́, etí orin, àwọ̀ àti àkókò Helibrain ya àwọn àbájáde wọ̀nyí sọ́tọ̀ mọ̀ọ́mọ̀. Kò sí “IQ ìwòye” kan ṣoṣo tí a lè ṣírò láti inú àwọn ẹ̀ka ìwọ̀n wọn.

Bí a ṣe ń wọ̀n ọ́

Irú iṣẹ́Ohun tí àbájáde rẹ̀ ní í ṣe pẹ̀lúÌdí tí àyíká ayélujára fi ṣe pàtàkì
Dídá ohùn mọ̀Bóyá a lè gbọ́ ohùn nínú ètò náàÀgbọrọsọ etí, ìpele ohùn, ariwo àti àtúnṣe ìwọ̀n
Ṣíṣe ìyàtọ̀ gíga ohùnÈwo lára ohùn méjì ló ga sí iÀàlà ìgbàlódì ohùn, àárín àfiwé àti òfin iṣẹ́
Ọ̀rọ̀ nínú ariwoDídá ọ̀rọ̀ mọ̀ nígbà tí ohùn mìíràn ń dá sí iOhun èlò ọ̀rọ̀, èdè àti ìwọ̀n ohùn sí ariwo
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ àwọ̀Fífi àwọn àwọ̀ tó jọra sí ìtẹ̀léÀkójọpọ̀ àwọ̀ ojú-ìbojú, ìmọ́lẹ̀ àti ipò wíwo
Ṣíṣe tàbí tún ṣíṣe àkókòSísàmì sí tàbí tún ṣíṣe àkókò kanKíkà, àfiyèsí, ìrántí àti ìdáhùn ìrìn
Ìṣọ̀kan pẹ̀lú ìlùṢíṣe ìtẹ̀ bọ́tìnì bá ìlù muÌyàtọ̀ àkókò, ìfojúsọ́nà àti ìdádúró ẹ̀rọ

Ìwádìí UK Biobank nípa ọ̀rọ̀ nínú ariwo wúlò nítorí pé ó ya ìgbọ́ràn sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ipa ìmọ̀. Kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀ pé iṣẹ́ àgbọrọsọ etí tí a kò ṣe àtúnṣe rẹ̀ jẹ́ àwòrán ìgbọ́ràn. A kò gbọ́dọ̀ fi ààlà tí a ròyìn ní ẹ̀ka ìwọ̀n ohùn sí ariwo rẹ̀ wé ìpele ohùn kọ̀ǹpútà rẹ. 6

Nínú ìwádìí ìṣọ̀kan, títẹ̀ bọ́tìnì lè ṣáájú ìlù metronome díẹ̀. Èyí kò túmọ̀ sí pé ènìyàn dáhùn sí ìṣẹ̀lẹ̀ ọjọ́ iwájú; ìfojúsọ́nà àti dídá ìrìn mú bá ìlù mu yàtọ̀ sí dídáhùn sí àmì àìròtẹ́lẹ̀. A tún gbọ́dọ̀ ronú nípa ipa ẹ̀rọ. 7 8

Ìyára ìtẹ̀ bọ́tìnì àdánidá jẹ́ ìwọ̀n ọ̀tọ̀ sí i: ó ń wo ìyára tó rọrùn tí ènìyàn yàn, kì í ṣe bí ó ṣe péye tó nígbà tí ó bá tún àkókò òde ṣe. 9

Ọjọ́-orí àti àtúnwọ̀n: ìfiwéra wo ló bá a mu?

Tábìlì ìwọ̀n ọjọ́-orí kan ṣoṣo kò lè so gbigbọ́, àwọ̀ àti àkókò pọ̀. Dípò bẹ́ẹ̀, tábìlì náà ṣàkọsílẹ̀ ohun tí àwọn ìwádìí ọjọ́-orí tí a tọ́ka sí fìdí múlẹ̀ gan-an, ó sì pa ààlà iṣẹ́ àti àwùjọ olùkópa kọ̀ọ̀kan mọ́.

Ẹ̀ka àti ọjọ́-orí tí a kẹ́kọ̀ọ́Àbájáde ọjọ́-oríÌdí tí kì í ṣe ìwọ̀n Helibrain
Ìyàtọ̀ ìyàtọ̀ àwọ̀, olùkópa 216 tó wà ní ọdún 15–79Àwùjọ ọdún 20–24 ṣe dáadáa ju àwọn àwùjọ àgbà lọ ní gbogbogbò; ipa ọjọ́-orí yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ètò coneẸ̀rọ ìwọ̀n ìyàtọ̀ àwọ̀ tó ṣe àtúnṣe àti ipò rẹ̀ yàtọ̀ sí ojú-ìwákiri
Ọ̀rọ̀ nínú ariwo, àgbàlagbà ọdún 40–69Iṣẹ́ dín kù bí ọjọ́-orí ṣe ń pọ̀, ìyípadà náà sì yára sí i láti nǹkan bí ọdún 50Ohun èlò ọ̀rọ̀, ìwọ̀n ariwo àti ètò ìgbọ́ràn pàtó ni a lò fún ìwádìí yẹn
Ìtẹ̀ bọ́tìnì àdánidá, ìwé ìwádìí gbogbo àkókò ìgbésí ayéÌyára tí ènìyàn fẹ́ yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ọjọ́-orí àti ọ̀nà ìwádìíÀkókò tí ènìyàn fẹ́ kì í ṣe ààlà ìṣírò àkókò

Ìlà àkọ́kọ́ wá láti inú tábìlì olùkópa àti àbájáde ìwádìí àwọ̀ náà; èkejì wá láti inú ìtúpalẹ̀ ọjọ́-orí nípa ọ̀rọ̀ nínú ariwo; ẹ̀kẹta sì wá láti inú àtúnyẹ̀wò ètò. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ àbájáde ọjọ́-orí, kì í ṣe àkójọpọ̀ àwọn àmì Hz, àṣìṣe àwọ̀ tàbí àkókò déédéé tí a dá sílẹ̀ fún gbogbo ọjọ́-ìbí. 1 6 9

Kí ìtumọ̀ ìwọ̀n tó péye lè ṣeé ṣe, ìfiwéra gbọ́dọ̀ lo ìlànà gidi àti àwọn àbùdá ènìyàn tó yẹ. Fún ìfiwéra ara ẹni lórí ojú-ìwákiri, pa ẹ̀rọ àti ètò kan náà mọ́. A kò ṣe àtẹ̀jáde ìyípadà sí ìpín ogorun ọjọ́-orí fún àwọn ẹ̀dà iṣẹ́ wọ̀nyí tó dá lórí àwùjọ aṣojú.

02 / Fi sí àyíká rẹ̀

Ohun tó ń nípa lórí rẹ̀

Àwọn àmì ẹ̀rí dáhùn ìbéèrè náà pé “ṣé ipa kan wà lórí àbájáde yìí?” Wọn kò ṣèlérí ìlọsíwájú pàtó. Níbi tí ìwọ̀n ẹ̀rí Helibrain bá wà, a máa so ẹgbẹ́ ènìyàn àti àbájáde tí ó kan mọ́ ọn. “A kò tíì ṣe ìwọ̀n” túmọ̀ sí pé a kò ní ìwọ̀n tó bá a mu; kò túmọ̀ sí pé kò sí ipa kankan. Àwọn àbájáde nípa ọjọ́-orí àti ẹ̀rọ jẹ́ ẹ̀rí ìwọ̀n, kì í ṣe ìwọ̀n ìtọ́jú.

Orun

A kò fún ààlà ìmọ̀lára ní àmì ìwọ̀n

Ẹ̀rí ìfiyèsí kàn án lọ́nà àárín.

Àìsùn lè ní ipa lórí ìmúrasílẹ̀ nígbà iṣẹ́ ìwòye kan. Àmì ẹ̀rí ìfiyèsí kò fi ìyípadà nínú agbára gbigbọ́, ìyàtọ̀ àwọ̀ tàbí àṣìṣe àkókò pàtó hàn. 10

Ìdààmú ọkàn

A kò fún àwọn àbájáde wọ̀nyí ní àmì ìwọ̀n

Ẹ̀rí ìrántí iṣẹ́ àti yíyípadà ètò kàn án lọ́nà àárín.

A kò lè sọ àbájáde ìdààmú ọkàn òjijì di àmì gbogbogbò fún ààlà ìmọ̀lára. Iṣẹ́ ìwòye lè lo agbára ìṣàkóso, ṣùgbọ́n kò díwọ̀n agbára ìṣàkóso nìkan. 11

Ìdánrawò ara

Ẹ̀rí kò tó

Àmì ìwọ̀n tí a fipamọ́: ìmọ̀ gbogbogbò ara.

Ìwọ̀n gbogbogbò nípa ìdánrawò ara jẹ́ Very low. Kò fi ìran àwọ̀ tó mú lágbára, ààlà ìgbọ́ràn tó péye tàbí ṣíṣe àkókò déédéé láti inú àwọn iṣẹ́ wa hàn. 12

Ọjọ́-orí

Ìfiwéra ọjọ́-orí

Àwọn ẹ̀ka ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ àti ọ̀nà ìwọ̀n tí a ṣe àtúnṣe sí.

Àwọn ìwádìí fi àpẹẹrẹ pàtó fún ẹ̀ka kọ̀ọ̀kan hàn. Ìyàtọ̀ àwọ̀, ìgbọ́ràn sí ọ̀rọ̀ nínú ariwo àti ìyára títẹ̀ bọ́tìnì kò yẹ kí a sọ wọ́n di àmì ọjọ́-orí ìmọ̀lára kan ṣoṣo. 1 6

Ìdánrawò

A kò ṣe ìwọ̀n ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ níbí

Kíkọ́ ìwòye; pàtó ohun ìmúlò àti iṣẹ́ ṣe pàtàkì.

Ìdánrawò ìwòye lè mú kí a kọ́, ṣùgbọ́n bí ẹ̀kọ́ náà ṣe ń dé sí ohun mìíràn sinmi lórí ohun ìmúlò, iṣẹ́ àti ipò ìdánrawò. Kò fi ìmúdára gbogbogbò hàn fún gbogbo ìwòye. 13

Ẹ̀rọ

Ẹ̀rí ìwọ̀n

Ààlà pàtàkì fún ìwọ̀n ìmọ̀lára àti àkókò.

Ojú-ìbojú, ìjáde ohùn àti ìdádúró ìtẹ̀wọlé jẹ́ apá kan nínú ọ̀nà ìwọ̀n. Lo ìpele ohùn tó rọrùn; yíyí ohùn tàbí ẹ̀rọ padà kò jẹ́ kí ìfiwéra ààlà mọ́. 8 1

Kí ni ìlọsíwájú ń dé, kí sì ni kò dé?

Dídá ìyàtọ̀ tí a kọ́ mọ̀ kì í ṣe ìmúdára gbogbo agbára ìmọ̀lára

Ìwádìí nípa kíkọ́ ìwòye ń wo ìgbà tí ìdánrawò máa ń dé sí àwọn ohun ìmúlò, iṣẹ́ tàbí ipò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Pàtó iṣẹ́ náà jẹ́ apá kan nínú àbájáde, kì í ṣe ohun tí a yẹ kí a fi sílẹ̀. Dídán etí wò lè ran ọ́ lọ́wọ́ láti dá ìyàtọ̀ kan pàtó mọ̀ láìfi hàn pé gbogbo ìgbọ́ràn ti lágbára sí i. 13

Bákan náà, dídánrawo sí ìlù léraléra lè mú ọgbọ́n ìṣọ̀kan ìlù dára sí i, nígbà tí ìṣírò àkókò tàbí ìyàtọ̀ gíga ohùn ṣì jẹ́ àbájáde ọ̀tọ̀. A yẹ kí a ṣàpèjúwe àbájáde etí orin tó dára sí i gẹ́gẹ́ bí ohun tí a dán wò, láìsọ ọ́ di ẹ̀tọ́ ọ̀rọ̀ nípa ọgbọ́n gbogbogbò tàbí ìlera. 5

Ìyàtọ̀ tó wà láàárín ìdánrawò ọpọlọ àti àwọn àbájáde míì tún kan ibí: ẹ̀rí pé ìṣe lórí iṣẹ́ ìdánrawò ti dára sí i kò lágbára tó ẹ̀rí àǹfààní lórí àbájáde tuntun tó ṣe pàtàkì. Kò sí ọ̀kan nínú àwọn eré wọ̀nyí tó ń ṣe àyẹ̀wò àìgbọ́ràn, àìsàn ìran àwọ̀ tàbí àìsàn tó ní í ṣe pẹ̀lú àkókò. 14

03 / Gbìyànjú kí o sì fi wé

Gbìyànjú rẹ̀ lórí Helibrain

Yan ẹ̀ka tí o fẹ́ ṣàwárí. Ya dídá ohùn mọ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ìyàtọ̀ gíga ohùn, sísọ orúkọ àwọ̀ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ fífi àwọ̀ sí ìtẹ̀lé, kí o sì ya ìṣírò àkókò sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ìṣọ̀kan ìlù. Ka bí a ṣe ṣètò iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan àti ààlà rẹ̀.

Tí o bá tún fẹ́ fi àbájáde wé ara rẹ, kọ àwọn àgbọrọsọ etí tàbí àgbọrọsọ, ìpele ohùn, ojú-ìbojú àti ọ̀nà ìtẹ̀wọlé tí o lò sílẹ̀. Irinṣẹ́ ohùn ìfọkànsìn ní í ṣe pẹ̀lú bí o ṣe ní ìmọ̀lára lábẹ́ àwọn ipò ohùn ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, kì í ṣe ààlà ìgbọ́ràn. Àwọn iṣẹ́ ojú àti ìrísí àjọṣepọ̀ tó wà ní ìsàlẹ̀ jẹ́ iṣẹ́ ìtumọ̀ tó jọra, ó yẹ kí a sì ya wọn sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ìwọ̀n ìmọ̀lára ìpilẹ̀.

Àwọn ìdánwò àti eré

Àwọn irinṣẹ́ àti ìdánrawò

Àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn

Àwọn ìbéèrè tí a sábà béèrè

Ṣé iṣẹ́ etí orin ń ṣe àyẹ̀wò àìgbọ́ràn?

Rárá. Àwọn iṣẹ́ gíga ohùn àti ìlù yàtọ̀ sí àyẹ̀wò ìgbọ́ràn tí a ti ṣe àtúnṣe rẹ̀. A gbọ́dọ̀ ya ẹ̀rọ àti ohun pàtó tí a ń díwọ̀n sọ́tọ̀. 3

Ṣé mo lè fi àmì àwọ̀ láti ojú-ìbojú méjì wé ara wọn?

Ojú-ìbojú méjèèjì lè fi àwọ̀ gidi tó yàtọ̀ hàn. Fífi wọ́n wé ara wọn láìsí ìyípadà míì nílò ipò wíwo tó ṣàkóso; àmì ojú-ìwákiri kò ṣe àtúnṣe ojú-ìbojú. 1

Ṣé títẹ̀ bọ́tìnì kí ìlù tó dé túmọ̀ sí àsọtẹ́lẹ̀ ọjọ́ iwájú?

Rárá. Ìṣọ̀kan ìlù lo ìfojúsọ́nà láti mú ìrìn bá ìtẹ̀lé déédéé mu. Èyí yàtọ̀ sí àkókò ìdáhùn sí àmì àìròtẹ́lẹ̀. 7

Àwọn ìtọ́kasí

Àwọn ìjápọ̀ lọ sí DOI ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ orísun. Ìfiwéra ìwádìí ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí; kò jẹ́ ìmúdájú àwọn ẹ̀dà wa lórí ẹ̀rọ aṣàwákiri.

  1. Almustanyir et al. (2025). Age-Related Effects on the Color Discrimination Threshold.
  2. Peretz et al. (2017). Prevalence of congenital amusia.
  3. Peretz et al. (2003). Varieties of Musical Disorders.
  4. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  5. Repp et al. (2013). Sensorimotor synchronization: A review of recent research (2006–2012).
  6. Moore et al. (2014). Relation between Speech-in-Noise Threshold, Hearing Loss and Cognition from 40–69 Years of Age.
  7. Repp (2005). Sensorimotor synchronization: A review of the tapping literature.
  8. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  9. Desbernats et al. (2023). Which factors modulate spontaneous motor tempo? A systematic review of the literature.
  10. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  11. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  12. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  13. Sagi (2010). Perceptual learning in Vision Research.
  14. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.