Fò lọ sí àkòónú

Agbára tó wà lẹ́yìn àmì àbájáde

Ìrántí ọ̀rọ̀ àti èdè

Ìrántí ọ̀rọ̀ ń ràn wá lọ́wọ́ láti kọ́ àti rí àwọn ọ̀rọ̀ àti àwọn ohun èlò èdè míì rántí; ìmọ̀ èdè tún wá láti inú ohun tí a ti kó jọ fún ọ̀pọ̀ ọdún. Brysbaert àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ ṣírò pé iye àárín àwọn ẹ̀yà ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí a lè dá mọ̀ jẹ́ nǹkan bí 42,000 ní ọmọ ọdún 20 àti 48,200 ní ọmọ ọdún 60; èyí kò túmọ̀ sí iye ọ̀rọ̀ tí ènìyàn lè sọ lójoojúmọ́. 1

Àtúnyẹ̀wò tó kẹ́yìn · ìtọ́kasí 17

Ṣàwárí àwọn ìdánwò àti irinṣẹ́ ↓

01 / Lóye

Kí ni ó jẹ́

Rírántí ọ̀rọ̀ kì í ṣe ohun kan náà bí mímọ̀ ọ̀rọ̀

Ọ̀rọ̀ kan lè dà bí ẹni pé o mọ̀ ọ́ láìjẹ́ pé o lè rántí ìtumọ̀ rẹ̀. O lè dá a mọ̀ nínú gbólóhùn kan, síbẹ̀ o lè má lè sọ ọ́ jáde nígbà ìjíròrò. Ìmọ̀ ọ̀rọ̀ ní ọ̀pọ̀ apá: bí a ṣe ń kọ ọ́, ìtumọ̀ rẹ̀, àwọn ọ̀rọ̀ tó ní ìbátan sí i àti bí a ṣe ń lò ó. Ìdánwò tó béèrè bóyá ọ̀rọ̀ kan ti farahàn tẹ́lẹ̀ nínú ìpàdé kan ń béèrè ohun tó yàtọ̀ sí ìdánwò tó ń ṣírò iye ọ̀rọ̀ tí ènìyàn mọ̀. 2 3

Ìrántí àkójọ ọ̀rọ̀ tí a kẹ́kọ̀ọ́ láìpẹ́ ní fífi ìsọfúnni sínú ìrántí, pípa á mọ́ àti rírántí rẹ̀ lẹ́yìn náà. Rírántí ìṣẹ̀lẹ̀ àti kíkẹ́kọ̀ọ́ òtítọ́ tuntun ń lo àwọn ètò inú ọpọlọ àárín ẹ̀yìn orí, títí kan ètò hippocampus, pẹ̀lú àwọn ìfihàn tó tàn káàkiri kotesi. Ìpamọ́ kúkúrú àti ìmọ̀ èdè tí a ti ń lò fún ìgbà pípẹ́ kì í ṣe ètò ìrántí kan náà. 4

Èdè fúnra rẹ̀ ń lo nẹ́tíwọ́ọ̀kì tó tàn káàkiri, títí kan àwọn apá iwájú àti ti ẹ̀gbẹ́ orí tí a sábà máa ń so mọ́ iṣẹ́ èdè tó díjú. Iṣẹ́ tó dá lórí ọ̀rọ̀ tún lè lo àfiyèsí gbogbogbò àti ìlànà ìran tàbí ìgbọ́ran. Àwòrán tí a mú rọrùn fi hàn pé àwọn ètò ń ṣiṣẹ́ pọ̀; kò sí “ibùdó ọ̀rọ̀” kan tí àmì kan ṣoṣo lè fi agbára rẹ̀ hàn. 5

Eré ìrántí ọ̀rọ̀ wa béèrè pé kí o ya àwọn ọ̀rọ̀ tuntun sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí o ti rí tẹ́lẹ̀. Ìdánwò ọ̀rọ̀-ìwé béèrè nípa dídá ọ̀rọ̀ mọ̀; kíkà sì fi òye kún un. Pípa orúkọ wọn mọ́ lọ́tọ̀ ń dáàbò bo ìtumọ̀ àbájáde kọ̀ọ̀kan.

Bí a ṣe ń wọ̀n ọ́

Irú iṣẹ́ àyẹ̀wòOhun tí a ń wọ̀nÀàlà pàtàkì
Rírántí àkójọ ọ̀rọ̀Rírántí àwọn ọ̀rọ̀ tí a kẹ́kọ̀ọ́ láìfi ìdáhùn kíkún hànA gbọ́dọ̀ sọ iye ìgbà ìkẹ́kọ̀ọ́ àti àkókò ìdúró
Dídá ọ̀rọ̀ àtijọ́/tuntun mọ̀Yà àwọn ọ̀rọ̀ tí a ti kẹ́kọ̀ọ́ sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn tí a kò tíì kẹ́kọ̀ọ́Àwọn ìdáhùn rere àti àwọn ìdáhùn rere èké ṣe pàtàkì
Dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ nínú ìdánwò ọ̀rọ̀-ìwéDájú ọ̀rọ̀ kan tàbí ìtumọ̀ rẹ̀Kì í ṣe gbogbo ọ̀rọ̀ tí ènìyàn lè lò jáde
Kíkà pẹ̀lú àwọn ìbéèrèKa àkọsílẹ̀ kí o sì dáhùn nípa ohun tó sọA gbọ́dọ̀ túmọ̀ ìyára pẹ̀lú òye
Ìtẹ̀lé òǹkàTún ọ̀wọ́ ọ̀rọ̀ kúkúrú sọỌ̀nà ìfihàn àti ìṣírò lè yí iye tí a lè tún sọ padà

Ìdánwò ọ̀rọ̀ tí a gbàgbọ́ àti èyí tí a lè lò jáde máa ń lo àwọn ìbéèrè àti òfin ìṣírò tó yàtọ̀. A kò lè fi ìfiwéra àpapọ̀ àwọn iye láti inú onírúurú ìdánwò hàn pé ìbáṣepọ̀ iye kan wà láàárín wọn fún gbogbo ènìyàn. 3

Bákan náà, “ọ̀rọ̀” lè túmọ̀ sí àkọsílẹ̀ ọ̀rọ̀, lemma tàbí ẹbí ọ̀rọ̀. Lemma máa ń so àwọn ọ̀nà ìyípadà ọ̀rọ̀ pọ̀; ẹbí ọ̀rọ̀ sì lè kó àwọn ọ̀nà mìíràn tó ní ìbátan kún un. Yíyí irú ìwọ̀n yìí padà lè yí iye ọ̀rọ̀ tí a ròyìn padà gan-an láìyí ìmọ̀ ẹni tó ń sọ èdè náà padà. 1 6

Eré ìrántí nọ́ńbà wa máa ń fi àwọn nọ́ńbà hàn ní ojú, nígbà tí ọ̀pọ̀ ìlànà ìtẹ̀lé òǹkà àṣà máa ń ka wọ́n sókè. Ìyàtọ̀ yìí ń yí àwọn ọgbọ́n tí ẹni lè lò padà, nítorí náà kò yẹ kí a fi iye nọ́ńbà láti ọ̀kan wé ti èkejì láìronú nípa ìyàtọ̀ náà. 7

Ọjọ́-orí àti àtúnwọ̀n: ìfiwéra wo ló bá a mu?

Ìfiwéra ọjọ́-orí tó wà ní ìsàlẹ̀ yìí dá lórí dídá ọ̀rọ̀ mọ̀, kì í ṣe kíkẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀ tuntun tàbí rírántí rẹ̀ lẹ́yìn àkókò kan. Àwọn ìṣírò náà wá láti inú àbájáde ìwádìí ìpinnu ọ̀rọ̀ Gẹ̀ẹ́sì tí Brysbaert àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ rẹ̀ tẹ̀ jáde ní kíkún; ìtumọ̀ wọn sinmi lórí àkójọ ọ̀rọ̀ àti ọ̀nà ìṣírò. 1

Ọjọ́-oríÌpín àárín tí a dá mọ̀Iye lemma tí a ṣírò pé a dá mọ̀
Ọdún 2068.0%Nǹkan bí 42,000
Ọdún 6078.0%Nǹkan bí 48,200

Ìwọ̀nyí jẹ́ ìṣírò àfiwéra láàárín àwọn ènìyàn ní àkókò kan, kì í ṣe àṣẹ pé kí ènìyàn kọ́ iye ọ̀rọ̀ kan pàtó lójoojúmọ́. Wọn kò dúró fún gbogbo èdè, bẹ́ẹ̀ ni wọn kò sọ iye ọ̀rọ̀ tí ẹnìkan lè ṣàlàyé tàbí lò láìronú. Ẹ̀kọ́ àti àǹfààní lílo èdè ṣe pàtàkì. 1

Ìmọ̀ ọ̀rọ̀ lè lágbára ní ọjọ́ ogbó, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ìwọ̀n ìrántí ìṣẹ̀lẹ̀ àti ìyára kan dín kù. Hartshorne àti Germine rí pé onírúurú ọgbọ́n ní ìtẹ̀sí ọjọ́-orí tó yàtọ̀, títí kan pé ìpele gíga ọ̀rọ̀-ìwé máa ń dé lẹ́yìn ìrántí iṣẹ́ tàbí ìṣírò àmì. Fún ìwọ̀n àfiwé tó bá ọjọ́-orí mu ti kíkẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀, wo ìtọ́sọ́nà ìrántí pípẹ́ tó yàtọ̀; dídá ọ̀rọ̀-ìwé mọ̀ kò lè díwọ̀n yẹn rọ́pò. 8

02 / Fi sí àyíká rẹ̀

Ohun tó ń nípa lórí rẹ̀

Àwọn àmì ẹ̀rí dáhùn ìbéèrè náà pé “ṣé ipa kan wà lórí àbájáde yìí?” Wọn kò ṣèlérí ìlọsíwájú pàtó. Níbi tí ìwọ̀n ẹ̀rí Helibrain bá wà, a máa so ẹgbẹ́ ènìyàn àti àbájáde tí ó kan mọ́ ọn. “A kò tíì ṣe ìwọ̀n” túmọ̀ sí pé a kò ní ìwọ̀n tó bá a mu; kò túmọ̀ sí pé kò sí ipa kankan. Àwọn àbájáde nípa ọjọ́-orí àti ẹ̀rọ jẹ́ ẹ̀rí ìwọ̀n, kì í ṣe ìwọ̀n ìtọ́jú.

Oorun

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: àìsùn ṣáájú kíkẹ́kọ̀ọ́ → ìrántí tó tẹ̀ lé e.

Ìwọ̀n ẹ̀rí tó bá ìfipamọ́ ìrántí mu kéré gan-an. Àbájáde ìdánwò kò ṣètìlẹ́yìn fún fífi ìdínkù kan pàtó lé gbogbo ìgbà kíkẹ́kọ̀ọ́ ọ̀rọ̀ lẹ́yìn òru tí a kò sun dáadáa. 9

Ìdààmú

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: ìdààmú òjijì ní àkókò rírántí → ìrántí ìṣẹ̀lẹ̀.

Ìpele ẹ̀rí tó bá ìbéèrè náà mu kéré gan-an. Àkókò tí ìdààmú ṣẹlẹ̀ àti irú ohun ìrántí yàtọ̀ láti ìwádìí kan sí òmíràn; èyí kì í ṣe ìsọ pé ìdààmú ń dín ọ̀rọ̀-ìwé kù. 10

Ìdárayá

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: ìmọ̀ gbogbogbò tí a kó jọ láti ọ̀pọ̀ ìwádìí.

Ìpele ẹ̀rí gbogbogbò tó wà ní àkọsílẹ̀ kéré gan-an. Kò fi ìyípadà tó ṣeé sọ tẹ́lẹ̀ múlẹ̀ fún iye ọ̀rọ̀ tí ẹnìkan mọ̀, dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ tàbí òye kíkà. 11

Ọjọ́-orí

Ìfiwéra ọjọ́-orí

Ìmọ̀ ọ̀rọ̀-ìwé àti kíkẹ́kọ̀ọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ jẹ́ àbájáde méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

Ọjọ́ ogbó kò túmọ̀ sí pé ènìyàn mọ ọ̀rọ̀ díẹ̀ sí i. Fi èdè tó yẹ, ipò ẹ̀kọ́, irú iṣẹ́ àti àkókò ìdúró ìrántí wéra dípò lílo ìtẹ̀sí ọjọ́-orí kan ṣoṣo fún ọ̀rọ̀ àti ìrántí. 8

Ìmúraṣe

Ẹ̀rí díẹ̀

Ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀: dídán ara wò láti rántí, ní ìfiwéra pẹ̀lú kíkẹ́kọ̀ọ́ ohun kan náà lẹ́ẹ̀kansi → pípa ìrántí mọ́.

Dídán ara wò lè ran ìfipamọ́ ohun tí a kẹ́kọ̀ọ́ lọ́wọ́; ẹ̀rí tó bá ìbéèrè wa mu ṣì ní ààlà. Èyí jẹ́ ìsọ nípa ọ̀nà kíkẹ́kọ̀ọ́, kì í ṣe ẹ̀rí pé eré dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ tí a tún ṣe ń mú gbogbo irú ìrántí ọ̀rọ̀ dára sí i. 12

Ẹ̀rọ

Àyíká ìwọ̀n

Ọ̀rọ̀, ọ̀nà ìfihàn àti irú ìdáhùn.

Kíkà sinmi lórí iṣẹ́ àyẹ̀wò, àkọsílẹ̀ àti ìṣípò ojú. Ìṣètò ojú ìbòjú àti ohun èlò ìdáhùn jẹ́ ìdí láti pa àyíká ìdánwò mọ́ dípò fífi àkókò àìṣe àtúnṣe wéra láàárín àwọn ìpàdé tí kò jọra. 13

Kí ni ìlọsíwájú ń dé, kí sì ni kò dé?

Kọ ohun tí o fẹ́ lò ní ọ̀nà tó máa jẹ́ kó rántí

Góńgó kíkẹ́kọ̀ọ́ tó sún mọ́ ọn jù lọ ni láti rántí ohun pàtó kan lẹ́yìn àkókò kan. Dídán ara wò àti kíkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àkókò tó wà láàárín àwọn ìgbà kíkẹ́kọ̀ọ́ ní ọ̀pọ̀ ìwádìí, ṣùgbọ́n ipa wọn sinmi lórí àkókò ìrántí, ohun èlò àti ọ̀nà ìfiwéra. Àwọn ìwọ̀n tó wà ní àkọsílẹ̀ wa ṣì jẹ́ Kéré fún dídán ara wò, ó sì kéré gan-an fún ìwọ̀n gbogbogbò ti kíkẹ́kọ̀ọ́ pẹ̀lú àkókò àlàfo; a kò pe ọ̀nà ìkẹ́kọ̀ọ́ ní ìtọ́jú agbára ìrántí gbogbogbò. 14 15

Tí góńgó rẹ̀ bá jẹ́ láti lè sọ ọ̀rọ̀ kan jáde nínú ìjíròrò, fi ìbéèrè tó nílò ṣíṣe ọ̀rọ̀ jáde kún un dípò fífi dídá a mọ̀ nìkan gbẹ́kẹ̀ lé. Tí góńgó rẹ̀ bá jẹ́ láti lóye àkọsílẹ̀ kan, ṣàyẹ̀wò òye náà. Mímọ ọ̀rọ̀ inú àkọsílẹ̀ kan àti òye rẹ̀ ní ìbátan, ṣùgbọ́n wọn kì í ṣe àbájáde kan náà. 16

Ìyára kíkà tún nílò láti mọ ohun tí a fi ń lò ó. Àgbéyẹ̀wò ìyára kíkà yà ìkàwé dákẹ́, kíkà sókè, irú àkọsílẹ̀ àti ẹgbẹ́ ènìyàn sọ́tọ̀. Ṣíṣe ìmúraṣe fún ìyára láìṣàyẹ̀wò òye lè mú kí ìwọ̀n ìyára pọ̀ sí i, ṣùgbọ́n kí ìbéèrè tó ṣe pàtàkì fún ìgbésí ayé rẹ má gba ìdáhùn. 17

03 / Gbìyànjú kí o sì fi wé

Gbìyànjú rẹ̀ lórí Helibrain

Gbìyànjú ìrántí ọ̀rọ̀ láti dán dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ nínú ìpàdé kan wò, ìdánwò ọ̀rọ̀-ìwé fún ìmọ̀ dídá ọ̀rọ̀ mọ̀, àti ìdánwò ìyára kíkà fún iṣẹ́ kíkà oní-àkókò tó ní àwọn ìbéèrè. Kò sí èyíkéyìí nínú wọn tó jẹ́ àyẹ̀wò èdè tó péye. Bí o ṣe mọ èdè Gẹ̀ẹ́sì dáadáa ń ní ipa lórí bí a ṣe túmọ̀ gbogbo àwọn àbájáde mẹ́tẹ̀ẹ̀ta.

Àwọn irinṣẹ́ ìkẹ́kọ̀ọ́ tó wà ní ìsàlẹ̀ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rántí, tún wo, gbọ́ àti ṣètò ohun èlò tí o yàn. Kíákáádì tí o parí tàbí àtúnyẹ̀wò tí o ṣètò kò fi hàn pé wàá rántí ohun gbogbo; dídán ara wò láti rántí rẹ̀ lẹ́yìn àkókò kan sún mọ́ góńgó yẹn sí i. Pa àkókò ìkẹ́kọ̀ọ́ àti irú ìbéèrè mọ́ bákan náà nígbà tí o bá ń fi ìlọsíwájú tìrẹ wéra.

Àwọn ìdánwò àti eré

Àwọn irinṣẹ́ àti ìdánrawò

Àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn

Àwọn ìbéèrè tí a sábà béèrè

Ṣé dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ fi agbára ìsọ̀rọ̀ hàn?

Ó wọ̀n ohun tí ìbéèrè dídá ọ̀rọ̀ mọ̀ béèrè. Sísọ̀rọ̀ nílò rírántí ọ̀rọ̀ àti lílò ó ní àyíká tó yẹ; kò sí ìpín iye gbogbo ayé tó dúró láàárín ọ̀rọ̀ tí a gbàgbọ́ àti èyí tí a lè lò jáde. 3

Ṣé ìmọ̀ ọ̀rọ̀-ìwé lè pọ̀ sí i nígbà tí ìrántí ń lọra?

Oríṣiríṣi iṣẹ́ ọ̀rọ̀ àti ìrántí ní ìtẹ̀sí ọjọ́-orí tó yàtọ̀. A gbọ́dọ̀ ṣàyẹ̀wò ìkójọ ìmọ̀ àti kíkẹ́kọ̀ọ́ ìṣẹ̀lẹ̀ tuntun lọ́tọ̀. 8

Ṣé kíkà kíákíá dára ní gbogbo ìgbà?

Ìyára kíkà tó wúlò sinmi lórí àkọsílẹ̀, góńgó àti òye. Àárín ìwọ̀n ìyára kíkà kì í ṣe àṣẹ láti máa mú ìyára pọ̀ sí i ní ìnáwó òye. 17

Àwọn ìtọ́kasí

Àwọn ìjápọ̀ lọ sí DOI ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ orísun. Ìfiwéra ìwádìí ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí; kò jẹ́ ìmúdájú àwọn ẹ̀dà wa lórí ẹ̀rọ aṣàwákiri.

  1. Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
  2. Laufer et al. (2004). Testing Vocabulary Knowledge: Size, Strength, and Computer Adaptiveness.
  3. Webb (2008). RECEPTIVE AND PRODUCTIVE VOCABULARY SIZES OF L2 LEARNERS.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Fedorenko et al. (2011). Functional specificity for high-level linguistic processing in the human brain.
  6. Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
  7. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  8. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  9. Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
  10. Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
  13. CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
  14. Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
  15. Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
  16. SCHMITT et al. (2011). The Percentage of Words Known in a Text and Reading Comprehension.
  17. Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.