بازدان بۆ ناوەڕۆک

توانای پشت نمرەکە

یادگەی وشەیی و زمان

یادگەی وشەیی یارمەتیت دەدات وشە و کەرەستەی زمانی فێر ببیت و بیانهێنیتەوە؛ زمان هەروەها پشت بە زانیاریی کۆکراوەی ماوەی ساڵان دەبەستێت. Brysbaert و هاوکارانی مەزەندەیان کرد کە ناوەڕاستی وشەزانیی ناسینەوەی ئینگلیزی نزیکەی 42,000 لێم لە تەمەنی 20 ساڵ و 48,200 لێم لە تەمەنی 60 ساڵدا بوو؛ ئەمانە هاوتای وشەزانیی چالاکی قسەکردن نین. 1

دوایین پێداچوونەوە · 17 سەرچاوە

تاقیکردنەوە و ئامرازەکان بکۆڵەرەوە ↓

01 / تێبگە

چییە

بیرکەوتنەوەی وشە لە زانینی جیاوازە

وشەیەک دەتوانێت ئاشنا بێت، بەڵام واتاکەی بەردەست نەبێت. لەوانەیە لە ڕستەیەکدا بیناسیتەوە، بەڵام لە کاتی قسەکردندا نەتوانیت بیڵێیت. زانینی وشە چەند ڕوویەکی هەیە: شێوە، واتا، پەیوەندی و بەکارهێنان. تاقیکردنەوەیەک کە دەپرسێت وشەیەک پێشتر لە دانیشتنێکدا هاتووە یان نا، پرسیارێکی جیاوازە لە تاقیکردنەوەی قەبارەی وشەزانی. 2 3

یادکردنەوەی لیستی وشەی تازە فێربوو بریتییە لە تۆمارکردن، لەبیرگرتنی کەرەستەکە و دواتر هێنانەوەی. بیرکەوتنەوەی ڕووداو و فێربوونی زانیاریی نوێ بەشداریکردنی پێکهاتە ناوەندییەکانی هەرێمی کاتی مێشک لەخۆدەگرێت، لەوانە سیستەمی هیپۆکامپ، لەگەڵ نوێنەرایەتییە کۆرتیکاڵییە بڵاوکراوەکان. هەڵگرتنی کورتخایەن و زانیاریی زمانیی ڕاهێنراو هەموویان یەک سیستەمی یادگە نین. 4

زمان خۆی تۆڕێکی بڵاوکراوە بەکاردەهێنێت، لەوانە ناوچەکانی پێشەوە و کاتی کە زۆرجار لە پرۆسەی زمانیی ئاست‌باڵادا بەشداری دەکەن. ئەرکی وشەیی دەتوانێت سەرنجی گشتی و پرۆسە دیداری یان دەنگیش بخاتە کار. وێنەی سادەکراو تێکەڵبوونی سیستەمەکانە، نەک «ناوەندی وشە»یەک کە بەهێزی بە نمرەیەک ئاشکرا بێت. 5

یاریی یادگەی وشەیی ئێمە داوات لێدەکات وشەی نوێ لە وشەی پێشتر بینراو جیا بکەیتەوە. وشەزانی زانیاری لەسەر ناسینەوەی وشە دەپێوێت؛ خوێندنەوە تێگەیشتنیش زیاد دەکات. جیاکردنەوەی ناوەکان واتای هەر ئەنجامێک دەپارێزێت.

چۆن دەیپێوین

جۆری ئەرکچی دەپێوێت؟سنووری گرنگ
بیرکەوتنەوەی لیستی وشەهێنانەوەی وشە فێربووەکان بەبێ ئەوەی وەڵامی تەواو لەبەردەست بێتژمارەی هەوڵی فێربوون و ماوەی چاوەڕوانی دەبێت دیاری بکرێن
ناسینەوەی کۆن/نوێجیاکردنەوەی وشە فێربووەکان لە وشە فێرنەبووەکانهەردووکیان، ناسینەوەی ڕاست و هەڵە، گرنگن
ناسینەوەی وشەزانیناسینەوەی وشە یان واتاکەیئەمە هەموو وشەزانیی بەرهەمهێنەر ناگرێتەوە
خوێندنەوە لەگەڵ پرسیارپرۆسەکردنی دەق و وەڵامدانەوەی پرسیار لەسەر ناوەڕۆکەکەیخێرایی پێویستی بە چوارچێوەی تێگەیشتن هەیە
مەودای ژمارەدووبارەکردنەوەی زنجیرەیەکی کورت لە وشە یان ژمارەشێوازی پیشاندان و نمرەدان مەوداکە دەگۆڕن

تاقیکردنەوەی وشەزانیی وەرگیراو و بەرهەمهێنەر پرسیار و پێوەری جیاواز بەکاردەهێنن. بەراوردکردنی کۆی دڵخواز لە ئامرازە جیاوازەکاندا پشتگیریی ڕێژەیەکی گشتی بۆ وشەزانیی وەرگیراو و چالاک ناکات. 3

هەروەها، وشە دەتوانێت واتای شێوەی نووسراو، لێم یان خێزانی وشە بدات. لێم شێوە گرامەرییە جیاوازەکانی وشەیەک لەگەڵ یەک کۆدەکاتەوە؛ خێزانی وشە دەتوانێت شێوە پەیوەندیدارەکانی دیکەش لەخۆ بگرێت. گۆڕینی ئەم یەکەیە دەتوانێت قەبارەی وشەزانیی ڕاپۆرتکراو زۆر بگۆڕێت، بەبێ ئەوەی زانیاریی قسەکەر بگۆڕێت. 1 6

یاریی یادگەی ژمارەی ئێمە ژمارەکان بە شێوەی دیداری پیشان دەدات، لە کاتێکدا زۆرێک لە ڕێکارە ستانداردەکانی مەودای ژمارە بە دەنگ پیشانیان دەدەن. ئەم جیاوازییە ستراتیژییە بەردەستەکان دەگۆڕێت؛ بۆیە ژمارەیەک لە ژمارەکان نابێت بێ وردی لە یەکێکەوە بۆ ئەوی تر بگوازرێتەوە. 7

تەمەن و پێوەرەکان: بەراوردێکی دادپەروەرانە چییە؟

بەراوردی تەمەنی خوارەوە لەسەر ناسینەوەی وشەیە، نەک فێربوونی وشەی نوێ یان بیرکەوتنەوەی دواخراو. مەزەندەکان لە ئەنجامە تەواوەکانی توێژینەوەی بڕیاردانی لێکسیکاڵی ئینگلیزی لەلایەن Brysbaert و هاوکارانییەوە وەرگیراون؛ لێکدانەوەیان بە فەرهەنگ و شێوازی ژماردنەوەوە پەیوەستە. 1

تەمەنناوەندیی ڕێژەی ناسراومەزەندەی ژمارەی لێمی ناسراو
20 ساڵ68.0%نزیکەی 42,000
60 ساڵ78.0%نزیکەی 48,200

ئەمە مەزەندەی بەراوردی قۆناغییە، نەک ڕاسپاردەی فێربوونی ژمارەیەکی دیاریکراوی وشە لە هەر ڕۆژێکدا. ئەمانە نوێنەرایەتیی هەموو زمانێک ناکەن و ژمارەی وشەیەک نین کە کەسێک بتوانێت واتای پێ بڵێت یان خۆی بە ئارەزوو بەکاری بهێنێت. خوێندن و ئەزموونی زمان گرنگن. 1

وشەزانی دەتوانێت لە تەمەنی پێگەیشتوویی دواتردا بەهێز بمێنێتەوە، تەنانەت کاتێک هەندێک پێوەری بیرکەوتنەوەی ڕووداو و خێرایی نزمتر دەبن. Hartshorne و Germine ڕێڕەوی تەمەنی جیاوازیان لە نێوان ئەم توانایانەدا دۆزییەوە؛ لەوانە لووتکەی دواتری وشەزانی بەراورد بە یادگەی کار یان کۆدکردن. بۆ نۆرمی فێربوونی وشەیی کە بەپێی تەمەن ڕێکخراوە، ڕێنمایی یادگەی درێژخایەنی جیاواز ببینە؛ وشەزانیی ناسینەوە جێگرەوەی ئەو پێوانەیە نییە. 8

02 / بارودۆخەکە لەبەرچاو بگرە

چی کاریگەری لەسەری هەیە

ناونیشانەکانی بەڵگە وەڵامی ئەوە دەدەنەوە: «ئایا کاریگەری لەسەر ئەم ئەنجامە هەیە؟» بەڵێنی سوودێکی دیاریکراو نادەن. هەر کاتێک هەڵسەنگاندنێک لە بنکەی بەڵگەکانی Helibrain هەبێت، ئەو گرووپەی خەڵک و ئەنجامەی هەڵسەنگاندنەکە دەیانگرێتەوە، هەر لەگەڵیدا باس دەکرێن. «پلەبەندی نەکراوە» واتە هەڵسەنگاندنی هاوتامان نییە؛ واتای نەبوونی کاریگەری نییە. دۆزینەوەکانی تەمەن و ئامێر بەڵگەی پێوانەکردنن، نە پلەبەندیی چارەسەر.

خەو

بەڵگە کەمە

هەڵسەنگاندنی تۆمارکراو: بێخەوی پێش فێربوون ← یادگەی دواتر.

هەڵسەنگاندنی هاوتای تۆمارکراوی تۆمارکردنی یادگە لە بنکەی بەڵگەکانماندا «زۆر نزم»ە. دۆزینەوە تاقیگەییەکان پشتگیریی دانانی بڕێکی جێگیر بۆ لەدەستدانی توانای فێربوونی هەر وشەیەک لە دوای شەوێکی خراپی خەو ناکەن. 9

فشار

بەڵگە کەمە

هەڵسەنگاندنی تۆمارکراو: فشاری کاتی هێنانەوە ← یادگەی ڕووداو.

هەڵسەنگاندنی بوونی کاریگەریی هاوتا «زۆر نزم»ە. کاتی فشار و کەرەستەکان لە توێژینەوەکاندا جیاوازن؛ ئەمە بانگەشەیەکی پێوەرکراو نییە کە فشار وشەزانی کەم دەکاتەوە. 10

وەرزش

بەڵگە کەمە

هەڵسەنگاندنی تۆمارکراو: زەینی گشتیی کۆکراوە.

هەڵسەنگاندنی بنکەی بەڵگەی گشتی «زۆر نزم»ە. ئەمە ناتوانێت گۆڕانێکی پێشبینی‌کراو لە قەبارەی وشەزانی، ناسینەوەی وشە یان تێگەیشتنی خوێندنەوەدا بۆ تاکێک بسەلمێنێت. 11

تەمەن

بەراوردی تەمەن

زانینی وشە و فێربوونی ڕووداوی زەینی دوو ئەنجامی جیاوازن.

تەمەنی بەتەمەنبوون مانای کەمبوونی ژمارەی وشە زانراوەکان نییە. لەبری بەکارهێنانی یەک ڕێڕەوی گشتی بۆ تەمەن، زمان و بارودۆخی پەروەردەیی و ئەرک و ماوەی نێوان فێربوون و بیرکەوتنەوە بەراورد بکە. 8

ڕاهێنان

بەڵگەی سنووردار

هەڵسەنگاندنی تۆمارکراو: خۆتاقیکردنەوە لە بەراورد بە دووبارەخوێندنەوە ← پاراستنی زانیاری.

خۆتاقیکردنەوە لەوانەیە پاراستنی کەرەستەی فێربوو یارمەتی بدات؛ بەڵگەی هاوتامان سنووردارە. ئەمە بانگەشەیەکە لەبارەی شێوازی فێربوون، نەک بەڵگەی ئەوەی یاریی ناسینەوەی دووبارەکراوە هەموو جۆرەکانی یادگەی وشەیی زیاد دەکات. 12

ئامێرەکان

چوارچێوەی پێوانە

دەق، شێوازی پیشاندان و جۆری وەڵامدانەوە.

خوێندنەوە بە ئەرک، دەق و جووڵەی چاوەوە پەیوەستە. ڕێکخستنی شاشە و شێوازی وەرگرتنی وەڵام هۆکارن بۆ پاراستنی چوارچێوەی تاقیکردنەوە، نەک بەراوردکردنی کاتە خامەکان لە دانیشتنە جیاوازەکاندا. 13

چی دەگوازرێتەوە و چی نا؟

ئەو کەرەستەیە فێر ببە کە دەتەوێت بەکاری بهێنیت

ڕاستەوخۆترین ئامانجی فێربوون ئەوەیە کەرەستەی دیاریکراو دواتر لەبیرت بێت. خۆتاقیکردنەوە و ڕاهێنانی بڵاوکراوەوە لە کاتی جیاوازدا توێژینەوەی زۆریان لەبارەوە هەیە، بەڵام کاریگەرییان بە ماوەی پاراستن، کەرەستە و شێوازی بەراوردکردنەوە پەیوەستە. هەڵسەنگاندنە تۆمارکراوەکانمان هەروا بۆ خۆتاقیکردنەوە «نزم» و بۆ ڕاهێنانی بڵاوکراوەوەی گشتی «زۆر نزم» دەمێننەوە؛ شێوازی خوێندنەوە ناونانەوە بە چارەسەری گشتیی قەبارەی یادگە ناکەین. 14 15

ئەگەر ئامانجت بەکارهێنانی وشەیەک لە گفتوگۆدایە، داواکاریی بەرهەمهێنان زیاد بکە، نەک تەنها ناسینەوەی. ئەگەر ئامانجت تێگەیشتن لە دەقێکە، تێگەیشتنەکە بپشکنە. ئاشنابوون بە وشەکانی دەق و تێگەیشتن لێی پەیوەندییان هەیە، بەڵام ئەنجامی یەکسان نین. 16

خێرایی خوێندنەوەش دەبێت لەگەڵ ئامانجەکەی بێت. پێداچوونەوەیەک لەبارەی ڕێژەی خوێندنەوە، خوێندنەوەی بێدەنگ و بەدەنگی بەرز، جۆری دەق و گروپەکان جیا دەکاتەوە. ڕاهێنان لە خێرایی بەبێ پشکنینی تێگەیشتن دەتوانێت ڕێژەکە زیاد بکات، بەڵام پرسیارێکی کرداریی هەڵە وەڵام بداتەوە. 17

03 / تاقی بکەرەوە و بەراورد بکە

لە Helibrain تاقی بکەرەوە

بۆ ناسینەوەی وشە لە ماوەی دانیشتنێکدا، یادگەی وشەیی تاقی بکەرەوە؛ بۆ زانینی ناسینەوەی وشە، وشەزانی؛ و بۆ ئەرکێکی کاتداری خوێندنەوە لەگەڵ پرسیار، خێرایی خوێندنەوە. هیچ کام لەمانە هەڵسەنگاندنێکی تەواوی زمان نین. ئاستی توانای ئینگلیزیت لێکدانەوەی هەرسێکیان دەگۆڕێت.

ئامرازەکانی فێربوونی خوارەوە یارمەتیت دەدەن کەرەستەی هەڵبژێردراو هێنانەوە، پێداچوونەوە، گوێلێگرتن و ڕێک بخەیت. تەواوکردنی کارتی یادەوەری یان دانانی پلانی پێداچوونەوە بەڵگەی بیرکەوتنەوەی هەموو شتێک نییە؛ پشکنینی دواتری هێنانەوەی زانیاری نزیکترە لەو ئامانجە. کاتی فێربوون و جۆری پرسیارەکە جێگیر بهێڵە کاتێک پێشکەوتنی خۆت بەراورد دەکەیت.

تاقیکردنەوە و یارییەکان

ئامراز و ڕاهێنان

وەڵامە پەیوەندیدارەکان

پرسیارە باوەکان

ئایا ناسینەوەی وشە توانای قسەکردن دەپێوێت؟

ئەوە دەپێوێت کە پرسیاری ناسینەوەکە داوای دەکات. قسەکردن پێویستی بە هێنانەوە و بەکارهێنانی وشە لە چوارچێوەدا هەیە؛ وشەزانیی وەرگیراو و بەرهەمهێنەر ڕێژەیەکی گشتیی جێگیریان نییە. 3

ئایا دەتوانێت وشەزانیم باشتر بێت، لە کاتێکدا یادگە هێواشتر ببێت؟

ئەرکە جیاوازەکانی وشە و یادگە ڕێڕەوی تەمەنی جیاوازیان هەیە. زیادبوونی زانیاری و فێربوونی ڕووداوێکی نوێ دەبێت بە جیا هەڵبسەنگێندرێن. 8

ئایا خوێندنەوەی خێراتر هەمیشە باشترە؟

ڕێژەی بەسوودی خوێندنەوە بە دەق، ئامانج و تێگەیشتنەوە پەیوەستە. ناوەندیی خێرایی خوێندنەوە ڕاسپاردە نییە بۆ زۆرکردنی خێرایی بە زیانی تێگەیشتن. 17

سەرچاوەکان

بەستەرەکان بۆ DOIی ڕەسەن یان تۆماری سەرچاوەکە دەچن. بەراوردەکانی توێژینەوەکان ئەو ئەرکانە باس دەکەن کە ئاماژەیان پێ کراوە؛ پشتڕاستکردنەوەی دروستیی وەشانە وێبگەڕییەکانی ئێمە نین.

  1. Brysbaert et al. (2016). How Many Words Do We Know? Practical Estimates of Vocabulary Size Dependent on Word Definition, the Degree of Language Input and the Participant’s Age.
  2. Laufer et al. (2004). Testing Vocabulary Knowledge: Size, Strength, and Computer Adaptiveness.
  3. Webb (2008). RECEPTIVE AND PRODUCTIVE VOCABULARY SIZES OF L2 LEARNERS.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Fedorenko et al. (2011). Functional specificity for high-level linguistic processing in the human brain.
  6. Nation (2006). How Large a Vocabulary is Needed For Reading and Listening?.
  7. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  8. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  9. Newbury et al. (2021). Sleep deprivation and memory: Meta-analytic reviews of studies on sleep deprivation before and after learning..
  10. Shields et al. (2017). The effects of acute stress on episodic memory: A meta-analysis and integrative review..
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Rowland (2014). The effect of testing versus restudy on retention: A meta-analytic review of the testing effect..
  13. CLIFTON et al. (2015). Eye movements in reading and information processing: Keith Rayner’s 40 year legacy.
  14. Dunlosky et al. (2013). Improving Students’ Learning With Effective Learning Techniques.
  15. Cepeda et al. (2006). Distributed practice in verbal recall tasks: A review and quantitative synthesis..
  16. SCHMITT et al. (2011). The Percentage of Words Known in a Text and Reading Comprehension.
  17. Brysbaert (2019). How many words do we read per minute? A review and meta-analysis of reading rate.