Fò lọ sí àkòónú

Agbára tó wà lẹ́yìn àmì àbájáde

Ọgbọ́n ìrònú nípa ààyè

Ọgbọ́n ìrònú nípa ààyè ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣàpẹẹrẹ ìrísí, ibi àti bí wọ́n ṣe ní ìbáṣepọ̀. Nínú ìwádìí kan ní Ítálì, ìpéye àárín ní yíyí ìrísí ká jẹ́ 61.4% fún àwọn ọmọdé ọdún 6–9, 88.0% fún àwọn àgbàlagbà ọdún 20–28, àti 72.5% fún àwọn àgbàlagbà ọdún 60–82; àbájáde àwọn ẹgbẹ́ ìwádìí ni wọ̀nyí, kì í ṣe ìlànà ìfiwéra fún iṣẹ́-ṣiṣe mìíràn wa. 1

Àtúnyẹ̀wò tó kẹ́yìn · ìtọ́kasí 13

Ṣàwárí àwọn ìdánwò àti irinṣẹ́ ↓

01 / Lóye

Kí ni ó jẹ́

Rírí, fífojú inú wo àti wíwá ọ̀nà

Bíbá ìrísí kan yípo nínú ọkàn, rírántí ibi tí àwọn onígun mẹ́rin wà àti wíwá ọ̀nà lórí àwòrán ilẹ̀ ní gbogbo wọn nílò ìrònú nípa ààyè, ṣùgbọ́n iṣẹ́-ṣiṣe ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni wọ́n. Wíwá ọ̀nà ní agbègbè ńlá tún nílò kí a kọ́ àyíká náà, kí a sì so ohun tí a ń rí lọ́wọ́lọ́wọ́ pọ̀ mọ́ ọ̀nà tí a fẹ́ gbà. Má ṣe rò pé àbájáde rere nínú yíyí ìrísí ká túmọ̀ sí pé ọgbọ́n wíwá ọ̀nà rẹ náà dára bákan náà. Ìwádìí lórí ìdánwò wíwá ọ̀nà máa ń ṣàyẹ̀wò ìbáṣepọ̀ yìí lọ́tọ̀. 2

Fífojú inú wo àwòrán jẹ́ apá mìíràn tó ní í ṣe pẹ̀lú rẹ̀: ìrírí níní àwòrán kan nínú ọkàn. Ìwádìí lórí àwòrán inú ọkàn ṣàpèjúwe ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín àwọn àwòrán tí ọpọlọ ń dá sílẹ̀ àti àwọn ìlànà ìṣàkóso. Èrò nípa ààyè kò béèrè pé kí gbogbo ènìyàn ròyìn bí àwòrán inú ọkàn wọn ṣe ń hàn kedere tó bákan náà; ìbéèrè-ìdánwò nípa bí àwòrán ṣe hàn kedere kì í ṣe ìwọ̀n àfojúsùn fún ìpéye yíyí ìrísí ká. 3

Àlàyé tó rọrùn nípa àwọn ètò ọpọlọ kan ní àwọn ètò ìríran àti ti apá òkè ọpọlọ tó ń ṣàpẹẹrẹ àti yí ìsọfúnni nípa ààyè ká; àwọn ètò inú agbègbè àárín ti ìgbàgbọ́ ọpọlọ sì ń kópa nínú kíkẹ́kọ̀ọ́ àti rírántí ibi tí nǹkan wà. Ìṣàkóso iwájú ọpọlọ ń ran wa lọ́wọ́ láti pa ète kan mọ́ àti láti fi àwọn àṣàyàn wéra. Àwọn ètò wọ̀nyí ní àwọn apá tó jọra pẹ̀lú ọgbọ́n mìíràn; kò sí àmì ìwọ̀n ọ̀kan ṣoṣo fún ìrònú nípa ààyè tó lè wọ́n gbogbo wọn. 3 4

Ìyàtọ̀ yìí wúlò gan-an lórí Helibrain: yíyí ìrísí ká nínú ọkàn, ìrántí àwòrán, ìrántí ìtẹ̀lé, wíwá ọ̀nà àti fífojú inú wo àwòrán jẹ́ iṣẹ́ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Oríṣiríṣi ọ̀nà tí wọ́n gbà ṣe é lè fi hàn apá iṣẹ́-ṣiṣe wo ló ṣòro fún ọ, láìsọ àbájáde náà di àyẹ̀wò àìsàn.

Bí a ṣe ń wọ̀n ọ́

Iṣẹ́-ṣiṣeÌbéèrè pàtàkìÌyàtọ̀ pàtàkì kan
Yíyí ìrísí ká nínú ọkànṢé ìrísí méjèèjì jọra lẹ́yìn tí a bá yí ọ̀kan ká?Yíyípo tàbí yíyí sí òdìkejì; igun àti àkókò tí a fúnni
Ìrántí àpẹẹrẹ àwòránÀwọn ibi wo ni nǹkan wà?Fífi ohun pamọ́ lẹ́ẹ̀kan náà dípò yíyí ìrísí padà
Ìtẹ̀lé ààyèNí ìtẹ̀lé wo ni àwọn ibi náà ti farahàn?Ìtẹ̀lé àti ibi tí nǹkan wà
Wíwá ọ̀nàIbo ni kí o lọ, tàbí síbo ni kí o tọ́ka sí?Kíkẹ́kọ̀ọ́ àyíká àti yíyan ojú-ọ̀nà ìtọ́kasí
Ìbéèrè-ìdánwò àwòrán inú ọkànBáwo ni àwòrán ìṣẹ̀lẹ̀ tí o fojú inú wò ṣe hàn kedere tó?Ìròyìn ẹni fúnra rẹ dípò iṣẹ́-ṣiṣe ìwọ̀n ìpéye

Àwọn ìwádìí àtijọ́ lórí yíyí ìrísí ká máa ń lo àwọn méjì-méjì ìrísí tí a ṣàkóso dáadáa. Yíyí láti àwọn bulọ́ọ̀kì onípele mẹ́ta sí ọwọ́ tàbí ojú lè yí bí iṣẹ́-ṣiṣe náà ṣe ṣòro tó àti ọgbọ́n tí ènìyàn ń lò padà, gẹ́gẹ́ bí ìwádìí ọjọ́-orí tó wà ní ìsàlẹ̀ ṣe fi hàn. Ohun tí a lò láti fi dán ènìyàn wò jẹ́ apá kan nínú ìwọ̀n náà. 5 1

Eré wíwá ọ̀nà lè ní ìbáṣepọ̀ tó wúlò pẹ̀lú ìgbésí ayé gidi láìjẹ́ pé ó ṣe àyẹ̀wò gbogbo ọgbọ́n wíwá ọ̀nà ojoojúmọ́. Ìfọwọ́sí tí a tẹ̀ jáde fún ìdánwò wíwá ọ̀nà kan lórí fóònù kò túmọ̀ sí pé ó tún fọwọ́sí eré ọ̀nà dídí àti tọ́ka wa lórí Helibrain. 2

Ìwádìí lórí àìlè fojú inú wo àwòrán tún ya kúlẹ̀kúlẹ̀ ohun, ìṣètò ààyè àti àwòrán tí ènìyàn ń fojú inú wò sọ́tọ̀. Ìròyìn pé àwòrán inú ọkàn kò hàn kedere kò yẹ kí a túmọ̀ sí pé kò sí ìrántí ààyè rárá. 6

Ọjọ́-orí àti àtúnwọ̀n: ìfiwéra wo ló bá a mu?

Èyí tó tẹ̀ lé jẹ́ ìfiwéra láàárín àwọn ẹgbẹ́ ìwádìí, kì í ṣe tábìlì ìlànà ìfiwéra tó ṣojú fún gbogbo ènìyàn. Iachini àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ wọn ìpéye láìfi ààlà àkókò sí i, wọ́n sì lo àwọn ìlà onípele méjì, ọwọ́ àti ojú; àárín àwọn àbájáde náà kó gbogbo irú ohun tí wọ́n lò pọ̀. 1

Ọjọ́-orí ẹgbẹ́Àwọn tó kópaÀárín ìpéye yíyí ìrísí ká
Ọdún 6–93661.4%
Ọdún 20–283088.0%
Ọdún 60–823072.5%

Àwọn ìpín tó wà nínú ìwádìí náà jẹ́ 0.614, 0.880 àti 0.725; a sọ wọ́n di ìdá ọgọ́rùn-ún nípa fífi 100 sọ wọ́n di púpọ̀. Ìpéye yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí irú ohun tí wọ́n lò, àwọn ẹgbẹ́ náà sì tún yàtọ̀ síra ní ẹ̀kọ́ àti bí wọ́n ṣe gba àwọn tó kópa. A kò lè lo àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí láti fún eré yíyí ìrísí onípele mẹ́ta wa ní àmì. 1

Fún àyíká gbogbogbò ti àwọn àgbàlagbà, Salthouse ròyìn ìyàtọ̀ láàárín àwọn ẹgbẹ́ ọjọ́-orí nínú ìrònú àwòrán ààyè fún ọjọ́-orí 18–60; ó tún fi hàn ìdí tí àtúndánwò ṣe lè mú kí ìtumọ̀ ìwádìí tó ń tẹ̀ lé àwọn ènìyàn kọjá àkókò ṣòro. Kò sí ọ̀kan nínú àwọn àbájáde wọ̀nyí tó sọ àmì tí ẹnìkan yẹ kí ó rí nínú iṣẹ́-ṣiṣe ojú-ìbòjú mìíràn. A kò ní ìwọ̀n ọjọ́-orí tó ṣojú fún gbogbo ènìyàn fún àwọn ìdánwò yíyí ìrísí, àwòrán ilẹ̀ tàbí àkójọpọ̀ wa tó wà níbí. 7

02 / Fi sí àyíká rẹ̀

Ohun tó ń nípa lórí rẹ̀

Àwọn àmì ẹ̀rí dáhùn ìbéèrè náà pé “ṣé ipa kan wà lórí àbájáde yìí?” Wọn kò ṣèlérí ìlọsíwájú pàtó. Níbi tí ìwọ̀n ẹ̀rí Helibrain bá wà, a máa so ẹgbẹ́ ènìyàn àti àbájáde tí ó kan mọ́ ọn. “A kò tíì ṣe ìwọ̀n” túmọ̀ sí pé a kò ní ìwọ̀n tó bá a mu; kò túmọ̀ sí pé kò sí ipa kankan. Àwọn àbájáde nípa ọjọ́-orí àti ẹ̀rọ jẹ́ ẹ̀rí ìwọ̀n, kì í ṣe ìwọ̀n ìtọ́jú.

Oorun

A kò ṣe ìpín ìgbẹ́kẹ̀lé fún ọgbọ́n ààyè

Àbájáde lórí àfiyèsí àti ìrántí jẹ́ ẹ̀rí alọ́ọ̀rẹ́, kì í ṣe tààrà.

Àìsùn lè ní ipa lórí àwọn ìlànà àtìlẹ́yìn bí àfiyèsí àti ìrántí. Ẹ̀rí wa lórí wíwà lójúfò kò fi hàn pé àìsùn kan pàtó dín ìpéye yíyí ìrísí ká tàbí ọgbọ́n wíwá ọ̀nà kù. 8

Ìdààmú

A kò ṣe ìpín ìgbẹ́kẹ̀lé fún yíyí ìrísí ká

Ẹ̀rí ìrántí-ṣiṣẹ́ tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé kékeré jẹ́ ẹ̀rí alọ́ọ̀rẹ́, kì í ṣe tààrà.

Ìdààmú lè yí bí iṣẹ́-ṣiṣe ààyè ṣe nílò ìṣàkóso padà, ṣùgbọ́n a kò ní ìṣírò ipa tó ní ìpín ìgbẹ́kẹ̀lé tó bá àmì yíyí ìrísí tàbí ọ̀nà dídí yìí mu. 9

Ìdárayá

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tí a ti fipamọ́: ìmọ̀ ọpọlọ gbogbogbò, oríṣiríṣi ẹgbẹ́ ènìyàn.

Ìwọ̀n gbogbogbò fún ìdárayá kéré gan-an. Kò lè sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìlọsíwájú àmì ààyè ẹnìkọ̀ọ̀kan tàbí mọ ìwọ̀n ìdárayá tó máa ṣiṣẹ́ fún àwọn eré wa. 10

Ọjọ́-orí

Ìfiwéra ọjọ́-orí

Irú ohun tí a lò, ọgbọ́n, ẹ̀kọ́ àti irú iṣẹ́-ṣiṣe ṣe pàtàkì.

Tábìlì náà fi ìyàtọ̀ ẹgbẹ́ ọjọ́-orí hàn fún irú ohun kan tí wọ́n lò. Ọjọ́-orí kò yẹ kí ó bo ìfarapọ̀ tó pọ̀ láàárín àwọn ènìyàn mọ́lẹ̀, tàbí ìyàtọ̀ láàárín àwọn ọgbọ́n ààyè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. 1

Ìdánrawò

A kò ṣe ìpín ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ̀ lọ́nà ìṣàkóso níbí

Àtúnyẹ̀wò àpapọ̀ ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ààyè; má ṣe fi ìpín ìgbẹ́kẹ̀lé ìdánilẹ́kọ̀ọ́ gbogbogbò rọ́pò rẹ̀.

Ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ààyè lè mú kí ọgbọ́n ààyè tí a wọn sunwọ̀n sí i nínú àwọn ìwádìí tí a ṣàyẹ̀wò. Bí àbájáde náà ṣe bá iṣẹ́ mìíràn mu sinmi lórí iṣẹ́ tí a kọ́ àti èyí tí a fi wé e; kì í ṣe ìlànà ìfiwéra ọjọ́-orí. 11

Ẹ̀rọ

Àyíká ìwọ̀n

Ìrísí ojú-ìbòjú àti ọ̀nà ìfèsì lè yí iṣẹ́-ṣiṣe náà padà.

Yíyí ojú-ìbòjú padà lè yí ìwọ̀n ìrísí, igun tí a fi ń rí i àti ohun tí ìfèsì béèrè padà. Ẹ̀rí lórí àkókò ṣe àtìlẹ́yìn fún fífi àyíká ẹ̀rọ pamọ́ mọ́ ìfiwéra tó ní ààlà àkókò. 12

Kí ni ìlọsíwájú ń dé, kí sì ni kò dé?

A lè kọ́ ọgbọ́n ààyè, ṣùgbọ́n ààlà ohun tí a lè sọ ṣì ṣe pàtàkì

Àtúnyẹ̀wò àpapọ̀ Uttal àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ jẹ́ ẹ̀rí pé a kò yẹ kí a ka ọgbọ́n ààyè sí ohun tí kò lè yí padà rárá. Ó ṣàyẹ̀wò ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àti bí àbájáde ṣe ń gbé lọ sí àwọn iṣẹ́ ààyè mìíràn. Èyí ṣe àtìlẹ́yìn fún ìparí tó ní ààlà ju ìlérí pé dídá eré ààyè èyíkéyìí lórí yóò mú gbogbo ọgbọ́n ojoojúmọ́ tàbí àbájáde ẹ̀kọ́ sunwọ̀n sí i lọ. 11

Ní àkókò kan náà, àwọn àtúnyẹ̀wò tó gbòòrò lórí ìdánrawò ọpọlọ kìlọ̀ pé a kò gbọdọ̀ ka ìlọsíwájú nínú iṣẹ́ tí a ti kọ́ sí ẹ̀rí pé gbogbo agbára ìmọ̀ ọpọlọ ti pọ̀ sí i. Ìdánrawò tó wúlò yẹ kí ó sọ àbájáde tí a fẹ́ ní kedere: yí àwọn ohun àjèjì ká, rántí ìṣètò ibi kan, ya àwòrán ní ìpéye tàbí kọ́ ọ̀nà kan. Ọgbọ́n wọ̀nyí ní ìtumọ̀, kódà bí a kò bá lè sọ pé gbogbo wọn yóò gbé lọ sí gbogbo iṣẹ́ mìíràn. 13

Ìbéèrè-ìdánwò àwòrán inú ọkàn wa kì í ṣe ohun tí gbogbo ènìyàn gbọ́dọ̀ gbìyànjú láti mú kí ó pọ̀ sí i. Ìbáṣepọ̀ tó wà láàárín àwòrán inú ọkàn tí ènìyàn fúnra rẹ̀ ròyìn àti iṣẹ́ rẹ̀ díjú ju “àwòrán tó hàn kedere túmọ̀ sí ìrònú ààyè tó dára” lọ. Yan ète tó ṣe pàtàkì fún ọ, kí o sì lo ìwọ̀n tó ń dán ète náà wò gan-an. 3

03 / Gbìyànjú kí o sì fi wé

Gbìyànjú rẹ̀ lórí Helibrain

Fi iṣẹ́-ṣiṣe yíyí ohun ká wé iṣẹ́-ṣiṣe ìrántí, àti bí ó bá wúlò, dán iṣẹ́-ṣiṣe wíwá ọ̀nà wò pẹ̀lú. Ka òfin ìfèsì dáadáa: àwọn àwòrán dígí àti àwọn àwòrán kan náà tí a yí ká lè jọra ní ìbẹ̀rẹ̀. Má ṣe da àmì iṣẹ́-ṣiṣe tó ní ààlà àkókò pọ̀ mọ́ èyí tí kò ní ààlà àkókò.

Eré yíyà àwòrán wà níbí gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ tó jọ ọgbọ́n ààyè àti ìṣàkóso ọwọ́: ó nílò ìṣàkóso ọwọ́ àti àfojúsùn àwòrán. Àwọn irinṣẹ́ ìrántí jẹ́ kí o lè dán ọgbọ́n tí o yàn wò; wọn kò fi ìpín ọgọ́rùn-ún ìfiwéra kan náà hàn fún gbogbo iṣẹ́ ààyè.

Àwọn ìdánwò àti eré

Àwọn irinṣẹ́ àti ìdánrawò

Àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn

Àwọn ìbéèrè tí a sábà béèrè

Ṣé ó pọndandan kí àwòrán inú ọkàn hàn kedere fún ọgbọ́n ààyè?

Àwòrán tí ènìyàn fúnra rẹ̀ ròyìn àti iṣẹ́ ààyè jẹ́ ìwọ̀n ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ìwádìí lórí àìlè fojú inú wo àwòrán rí i pé díẹ̀ lára iṣẹ́ ìrántí ààyè lè wà pẹ̀lú àwòrán inú ọkàn tí kò hàn kedere. 6

Ṣé yíyí ìrísí ká nínú ọkàn àti wíwá ọ̀nà jẹ́ ohun kan náà?

Rárá. Wọ́n jọ nílò díẹ̀ lára ọgbọ́n ààyè, ṣùgbọ́n wíwá ọ̀nà tún nílò kíkẹ́kọ̀ọ́ àyíká àti yíyan ọ̀nà tàbí ojú-ọ̀nà ìtọ́kasí. 2

Ṣé mo lè sunwọ̀n sí i bí mo bá ń dán an wò?

Ìwádìí lórí ìdánilẹ́kọ̀ọ́ ààyè ṣe àtìlẹ́yìn fún ìlọsíwájú nínú ọgbọ́n ààyè tí a wọn, bí àbájáde ṣe gbòòrò sí i sinmi lórí iṣẹ́-ṣiṣe náà. Kò ṣe ìlérí pé eré kọ̀ọ̀kan yóò mú gbogbo ọgbọ́n sunwọ̀n sí i. 11

Àwọn ìtọ́kasí

Àwọn ìjápọ̀ lọ sí DOI ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ orísun. Ìfiwéra ìwádìí ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí; kò jẹ́ ìmúdájú àwọn ẹ̀dà wa lórí ẹ̀rọ aṣàwákiri.

  1. Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
  2. Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
  3. Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
  6. Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
  7. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.