01 / Kwešiša
Ke eng
Go bona, go bona ka leihlo la monagano le go hwetša tsela
Go dikološa sebopego monaganong, go gopola gore dikwere di be di le kae le go hwetša tsela mmapeng di akaretša go nagana ka mafelo, eupša ke mešomo e fapanego. Go hwetša tsela lefelong le legolo go nyaka gape go ithuta tikologo le go kgokaganya pono ya gona bjale le tsela. Ka gona, o se ke wa nagana gore dipoelo tše dibotse tša go dikološa dibopego di ra gore o tla hwetša tsela gabotse ka mo go swanago. Dinyakišišo tša diteko tša go hwetša tsela di hlahloba kamano ye ka thoko. 2
Go bona seswantšho ka leihlo la monagano ke karolo e nngwe yeo e tswalanago le se: ke maitemogelo a go ba le seswantšho monaganong. Dinyakišišo tša go bona diswantšho monaganong di hlalosa kamoo diswantšho tša monagano le ditshepedišo tša taolo di šomanago ka gona. Ga se gore batho ka moka ba swanetše go bega gore diswantšho tša bona tša monagano di hlakile ka tekanyo e swanago gore ba kgone go nagana ka mafelo. Potšišokgopolo ya go botšiša kamoo diswantšho di bonagalago gabotse ka gona ga e lekanye go nepagala ga go dikološa dibopego. 3
Tlhaloso e nolofaditšwego ya ditshepedišo tša bjoko e akaretša ditshepedišo tša go bona le tša parietal tšeo di emelago le go fetoša tshedimošo ya mafelo, mola ditshepedišo tša temporal tša gare di thuša go ithuta le go gopola peakanyo ya mafelo. Taolo ya ka pele ga bjoko e thuša go boloka nepo monaganong le go bapiša dikgetho. Ditshepedišo tše di šoma le bokgoni bjo bongwe; ga go na ntlha e tee ya go nagana ka mafelo yeo e di lekanyago ka moka. 3 4
Phapano ye e bohlokwa kudu go Helibrain: go dikološa dibopego monaganong, kgopolo ya tše o di bonago, kgopolo ya tatelano, go hwetša tsela le go bona diswantšho monaganong ke ditiro tše di fapanego. Mehuta ya tšona e ka bontšha karolo ya mošomo yeo e go thatafalelago, eupša dipoelo ga di bolele gore o na le bolwetši.
Kamoo re e lekanyago ka gona
| Mošomo | Potšišo ye kgolo | Phapano ye bohlokwa |
|---|---|---|
| Go dikološa sebopego monaganong | Na dibopego tše pedi di a swana ge se sengwe se dikološitšwe? | Go dikološa goba go bontšha seiponeng; sekhutlo le tekanyetšo ya nako |
| Kgopolo ya dipaterone tše di bonwago | Ke mafelo afe ao a bego a swarilwe? | Go boloka dilo ka nako e tee, e sego go di fetoša |
| Tatelano ya mafelo | Mafelo a diregile ka tatelano efe? | Tatelano le lefelo ka bolona |
| Go hwetša tsela | O swanetše go ya kae, goba o šupe morago kae? | Go ithuta tikologo le go kgetha lefelo la tšhupetšo |
| Potšišokgopolo ya diswantšho tša monagano | Seswantšho seo o se naganago se bonagala gabotse gakaakaang? | Karabo ya motho ka boyena, e sego teko ya go nepagala |
Dinyakišišo tša kgale tša go dikološa dibopego di be di diriša dipara tša dibopego tšeo di bego di laolwa ka kelohloko. Go fetola diboloko tša mahlakore a mararo ka diatla goba difahlego go ka fetoša bothata bja mošomo le maano ao a šomišwago, bjalo ka ge nyakišišo ya mengwaga ye e latelago e bontšha. Selo seo se dirišwago ke karolo ya tekanyo. 5 1
Papadi ya go hwetša tsela e ka tswalana le bokgoni bja nnete bja bophelo, eupša ga se tekolo e feletšego ya kamoo o hwetšago tsela ka gona letšatši le letšatši. Teko e tee ya go hwetša tsela ka mogala yeo e netefaditšwego ka nyakišišo ga e netefatše ka boyona papadi ya rena ya go rarolla malabyrinth le go šupa tsela. 2
Dinyakišišo tša aphantasia di arola gape dintlha tša selo, peakanyo ya lefelo le diswantšho tšeo motho a di bonago monaganong. Go bega gore seswantšho sa monagano ga se bonagale gabotse ga se ra swanela go hlathollwa e le go se be le kgopolo ya mafelo ka moka. 6
Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?
Se se latelago ke papetšo ya nyakišišo, e sego tafola ya maemo a tlwaelegilego a batho ka kakaretšo. Iachini le bašomimmogo le yena ba lekile go nepagala mo go se nago tekanyetšo ya nako ka methaladi ya mahlakore a mabedi, diatla le difahlego; dipalopalo tše di kopanya mehuta ya dilo tšeo di dirišitšwego. 1
| Mengwaga ya sehlopha | Batšea-karolo | Go nepagala ga go dikološa dibopego ka palogare |
|---|---|---|
| 6–9 | 36 | 61.4% |
| 20–28 | 30 | 88.0% |
| 60–82 | 30 | 72.5% |
Ditekanyo tša mathomo tša nyakišišo e be e le 0.614, 0.880 le 0.725; diphesente tše di lego ka godimo ke ditekanyo tšeo di atišitšwego ka 100. Go nepagala go be go fapana go ya ka mohuta wa selo, le gona dihlopha di be di fapana ka thuto le mokgwa wa go hwetša batšea-karolo. Dinomoro tše di ka se dirišwe go nea dintlha tša papadi ya rena ya go dikološa dibopego tša mahlakore a mararo. 1
Go hwetša seswantšho se se nabilego sa batho ba bagolo, Salthouse o begile phapano magareng ga dihlopha tša mengwaga go nagana ka dibopego go mengwaga ya 18–60, a ba a bontšha lebaka leo ka lona go boeletša diteko go ka thatafaletšago tlhathollo ya nyakišišo ya nako e telele. Ga go le e tee ya dipoelo tšeo e hlalosago gore motho o swanetše go hwetša dintlha dife mo tekong e nngwe ya sekirini. Ga re na tekanyo ya mengwaga yeo e emelago batho ka kakaretšo ya dipapadi tša Helibrain tša go dikološa dibopego, tša mmapa goba tša keriti tše di tšweleditšwego mo. 7
02 / E bee maemong a yona
Seo se e amago
Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.
Boroko
Ga se ya lekanyetšwa mabapi le bokgoni bja mafeloDipoelo tša tlhokomelo le kgopolo di ama taba ye ka tsela e sa lebanyego.
Go hloka boroko go ka ama ditshepedišo tša thušo tša tlhokomelo le kgopolo. Bohlatse bja rena bja go dula o phafogile ga bo bontšhe gore go nepagala ga go dikološa dibopego goba bokgoni bja go hwetša tsela bo a fokotšega ka tekanyo e itšego. 8
Kgateletšego
Ga se ya lekanyetšwa mabapi le go dikološa dibopegoBohlatse bja kgopolo ya mošomo bjo bo sa tiago bo ama taba ye ka tsela e sa lebanyego.
Kgateletšego e ka fetoša dinyakwa tša taolo tša mošomo wa mafelo, eupša ga re na tekanyo ye e lekantšwego ye e swanago ya dintlha tša papadi ye ya go dikološa dibopego goba labyrinth. 9
Boitšhidullo
Bohlatse bo bonyenyane kuduTekanyo ye e bolokilwego: kgopolo ka kakaretšo, dihlopha tše di fapanego.
Tekanyo ye e akaretšago boitšhidullo ka kakaretšo ke Tlase kudu. E ka se bolelele pele kaonefatšo ya dintlha tša mafelo tša motho ka o tee, goba ya šupa tekanyo e šomago ya dipapadi tša rena. 10
Mengwaga
Dipapetšo tša mengwagaDilo tše di dirišwago, maano, thuto le sebopego sa mošomo di bohlokwa.
Tafola e bontšha diphapano tša dihlopha tša mengwaga ka mohuta o tee wa dilo tše di dirišitšwego. Mengwaga ga e fediše go swana mo gogolo ga dipoelo tša batho goba diphapano magareng ga mabokgoni a mafelo. 1
Boitlwaetšo
Ga se ya lekanyetšwa ka semmušo moTshekatsheko-kakaretšo ya tlhahlo ya mafelo; o se ke wa tšeela legato tekanyo ya tlhahlo ka kakaretšo.
Dinyakišišo tše di hlahlobjago di bontšha gore tlhahlo ya mafelo e ka kaonafatša bokgoni bja mafelo bjo bo lekantšwego. Bohlokwa bja dipoelo bo ithekgile ka mešomo yeo e rutilwego le yeo e lekago phetisetšo; ga se maemo a mengwaga. 11
Didirišwa
Maemo a tekanyoSebopego sa sekirini le mokgwa wa go araba di ka fetoša mošomo.
Go fetoša sekirini go ka fetoša bogolo bja sebopego, khutlo ya pono le dinyakwa tša go araba. Bohlatse bja nako bo bontšha gore maemo a didirišwa a swanetše go bolokwa ge go bapišwa dipoelo tša lebelo. 12
Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?
Bokgoni bja mafelo bo ka kaonafala, eupša mohuta wa bokgoni o sa le bohlokwa
Tshekatsheko-kakaretšo ya Uttal le bašomimmogo le yena e bontšha gore ga se nnete gore bokgoni bja mafelo bo dula bo swana ka mehla. E hlahloba tlhahlo le phetisetšo magareng ga mešomo ya mafelo. Se se thekga phetho e lekanyeditšwego, e sego tshepišo ya gore go itlwaetša papadi efe goba efe ya mafelo go kaonafatša bokgoni ka moka bja letšatši le letšatši goba dipoelo tša sekolo. 11
Ka nako e swanago, ditshekatsheko tše di nabilego tša tlhahlo ya bjoko di lemoša gore go ka se tšewe ka gore go kaonafala ga mošomo wo o itlwaeditšwego go ra gore bokgoni ka moka bja monagano bo a kaonafala. Ge o itlwaetša ka morero, bolela gore o nyaka go kaonafatša eng: go dikološa dilo tšeo o sa di tlwaelago, go gopola peakanyo ya mafelo, go thala ka nepagalo goba go ithuta tsela. Tše ke bokgoni bja bohlokwa le ge go sa swanele go tshepišwa gore di tla kaonafala ka moka. 13
Potšišokgopolo ya rena ya diswantšho tša monagano ga se selo seo motho yo mongwe le yo mongwe a swanetšego go leka go se oketša kudu. Kamano magareng ga diswantšho tša monagano tša motho ka boyena le dipoelo e raragane go feta gore “seswantšho se se hlakilego se ra gore o nagana gabotse ka mafelo.” Kgetha nepo yeo e lego bohlokwa go wena gomme o diriše dipoelo tšeo di e lekago ka nnete. 3
03 / E leke gomme o bapetše
E leke go Helibrain
Bapiša mošomo wa go fetoša sebopego le wa go gopola; ge go nyakega, leka le wa go hwetša tsela. Bala ditaelo tša go araba ka kelohloko: diswantšho tša seiponeng le dikopi tšeo di dikološitšwego di ka swana ge o di lebelela la mathomo. Dintlha tša diteko tša nako le tše di se nago tekanyetšo ya nako di boloke di fapane.
Papadi ya go thala e akaretšwa bjalo ka mošomo wa kgauswi wa go šomiša pono le diatla: e akaretša taolo ya seatla le go latela seo o se bonago. Didirišwa tša kgopolo di go thuša go itlwaetša maano ao o a kgethilego; ga di bee maemo a tee a diphesente a bokgoni bja mafelo go ralala le mediro ye.
Diteko le dipapadi
Teko ya go dikološa dilo monaganong
Bapiša sebopego seo se dikološitšwego le seswantšho sa sona sa seiponeng seo se ka bago gona.
Teko ya go gopola tšeo o di bonago
Gopola mafelo a paterone yeo e tšwelelago ka nako e tee.
Teko ya go gopola tatelano
Gopola mafelo ka tatelano ya ona.
Teko ya tšhwene
Gopola mafelo ao a nago le dinomoro le tatelano ya ona.
Teko ya go tseba tsela
Ithute mmapa gomme o šupe morago moo o thomilego gona.
Teko ya go bona diswantšho monaganong
Bega kamoo diswantšho tša gago tša monagano di bonagalago gabotse ka gona; ye ga se teko ya go dikološa dibopego.
Thala sediko se se phethagetšego
Hlahloba ka moo pono e go hlahlago ka gona le taolo ya seatla.
Teko ya Tora ya London
Rulaganya diphetogo tša peakanyo ya mafelo.
Teko ya IQ
Hlahloba karolo ya mafelo go bapile le mehuta e mengwe ya mešomo.
Didirišwa le go itlwaetša
Dikarabo tše di tswalanago
- Palogare ya IQ ke efe go ya ka mengwaga? →
- Na o ka kaonefatša go dikološa dilo monaganong ka go itlwaetša? →
- Diteko tša IQ tša inthaneteng di nepagetše gakaaka'ng? →
- Aphantasia e tlwaelegile gakaaka’ng? →
- Ke dilo tše kae tšeo kgopolo ya nakwana e ka di bolokago? →
- Dikelo tša IQ tša 115, 130 le 145 di wela diperesenteleng dife? →
- Na go dira teko ya IQ gape go ka godiša dintlha tša gago? →
- Na kgopolo ya go gopola bjalo ka senepe e gona? →
- Na banna ba kgona go dikološa dilo monaganong go feta basadi? →
- Dintlha tše dibotse tša IQ ke dife? →
Dipotšišo tše di botšišwago gantši
Na o swanetše go kgona go bona diswantšho gabotse monaganong gore o be le bokgoni bja mafelo?
Go bonagala gabotse ga seswantšho sa monagano le bokgoni bja go nagana ka mafelo ke dilo tše di lekanywago ka ditsela tše di fapanego. Dinyakišišo tša aphantasia di bontšha gore batho ba bangwe ba ka boloka bokgoni bja kgopolo ya mafelo le ge ba sa bone diswantšho gabotse monaganong. 6
Na go dikološa dibopego monaganong le go hwetša tsela ke bokgoni bjo bo swanago?
Aowa. Di na le dinyakwa tše itšego tša mafelo tše di swanago, eupša go hwetša tsela go akaretša go ithuta tikologo le go kgetha tsela goba lefelo la tšhupetšo. 2
Na nka kaonafala ge ke itlwaetša?
Dinyakišišo tša tlhahlo ya mafelo di bontšha gore bokgoni bja mafelo bjo bo lekantšwego bo ka kaonafala, gomme tekanyo ya seo e ithekgile ka mošomo. Ga go na tiišetšo ya gore papadi e nngwe le e nngwe e tla tliša mohola o nabilego. 11
Ditšhupetšo
Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.
- Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
- Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
- Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
- Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
- Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
- Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
- Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.