Fetela go diteng

Bokgoni bjo bo lego ka morago ga dintlha

Go dira diphetho le go ipea kotsing

Go dira diphetho ke go kgetha seo o tlago go se dira go ya ka maikemišetšo, tshedimošo le go se kgonthišege; go ipea kotsing ke karolo e tee feela ya sona. Nyakišišong ya lottery ya Jeremane, batho ba bagolo ba mengwaga ya 18–30 ba ile ba kgetha tšhelete ye e tiišitšwego ya palogare ya €93.6 go e na le lottery, mola ba mengwaga ya 70–85 ba ile ba kgetha €44.7. Tše ke dikgetho tša bona ge ba lebeletšane le lottery yeo, ga se tekanyo ya gore ke bomang bao ba dirago diphetho tše kaone bophelong. 1

E hlahlobilwe la mafelelo · Ditšhupetšo tše 13

Hlahloba diteko le didirišwa ↓

01 / Kwešiša

Ke eng

Potšišo ke yona e hlalošago gore sephetho se lokile

Go kgetha ge e ba o pompa balune gape, go ithuta gore ke mekgobo efe ya dikarata yeo e lefago, le go akanya tšeo dibapadi tše dingwe di tlago go di kgetha go akaretša mehuta e fapanego ya go se kgonthišege. Kotsi e ka ba ye e tsebjago, bjalo ka lottery yeo e hlalositšwego, goba ya ithutwa ka go itemogela dipoelo. Dintlha tša papadi le tšona di ithekga ka seo motho a nyakago go se fihlelela le gore o bone ditshwaelo dife. 2

Go rata go ipea kotsing ga go swane le boleng bja sephetho. Kgetho ya go ba šedi kudu e ka swanela maikemišetšo le maemo a motho yo mongwe, mola kgetho ya kotsi kudu e swanela yo mongwe. Boleng bo ka akaretša go dira dilo go ya ka maikemišetšo ao a boletšwego, go diriša tshedimošo yeo e lego gona goba go ithuta go tšwa dipoelong. Ga go kgonege go tseba seo ka palo e kgolo feela ya dipompo.

Tlhaloso ye e nolofaditšwego ya bjoko e akaretša ditshepedišo tša go emela boleng, go ithuta go tšwa dipoelong le go boloka maikemišetšo, go akaretša kamano magareng ga prefrontal cortex le striatum. 3 Dinyakišišo tša kgale tša mošomo wa dikarata di ile tša kgokaganya tshenyo e itšego ya prefrontal le diphetho tše di fapanego mabapi le ditlamorago tša ka moso; eupša seo ga se bolele gore re ka bušetša taba morago gomme ra hwetša lebaka la dintlha tša papadi tša motho yo a phetšego gabotse. 4 2

Helibrain e boloka papadi ya balune, ya dikarata, ya go akanya le dipotšišo tša melaba ya diphetho di arogane. Di go nea sebaka sa go hlahloba dikgetho tše di fapanego; ga se teko e tee ya kakaretšo ya go dira diphetho ye e netefaditšwego.

Kamoo re e lekanyago ka gona

MošomoPotšišo ye o lebeletšanago le yonaDintlha di ka bontšha le
Teko ya go ipea kotsing ka baluneNa o pompa gore o hwetše moputso o mogolo, goba o ntšha tšhelete pele balune e phatloga?Seo o ithutilego sona ka nako ya go phatloga le ditshwaelo
Mošomo wa dikarata wa mohuta wa IowaIthute gore ke mekgobo efe ye e go holagoMakga a meputso/tahlegelo, go hlahloba dikgetho tše diswa le go ithuta
Papadi ya go akanya ya kgabišoAkanya gore ba bangwe ba tla akanya engDitebelelo tša gago mabapi le sehlopha seo se bapalang
Dipotšišo tša go bea taba ka mokgwa o itšego goba tša kgethollo ya monaganoLemoga kamoo tlhaloso e amago kgetho ka gonaGo tlwaelana le taba pele le go kwešiša maemo

Teko ya mathomo ya balune e ile ya tsebagatša tekanyo ya boitshwaro ya go ipea kotsing; dinyakišišo tša go boeletša teko di ile tša lekola gore dipoelo di dula di swana go fihla kae, go e na le go tšea teko e tee bjalo ka tlhahlobo ya semelo ye e sa fetogego. Mokgwa wa rena o swanetše go boloka melao le tlhaloso ya dintlha tša wona. 5 6

Mošomo wa dikarata le wona o bontšha phapano e kgolo gare ga batho ba phetšego gabotse. Ditshekatsheko tša dipoelo tša bona di lemoša gore ga se gwa swanela go arolwa gabonolo ka “tše botse” le “tše mpe” go ya ka palomoka e tee feela. Lekola mekgobo yeo motho a e ratago le kamoo a ithutago ka gona thutong ka moka. 7

Papadi ya go akanya e botšiša ka dikgopolo tša dibapadi tše dingwe. Palo ya tlase ga se ka mehla karabo ye kaone yeo e ka dirišwago bophelong ge sehlopha seo go bolelwago ka sona se akanya ka tsela e fapanego. Dinyakišišo tša mathomo tša papadi ye di lekola maemo a go nea mabaka le go ithuta papading yeo. 8

Mengwaga le ditekanyetšo: ke papetšo efe ye e swanetšego?

Josef le bašomi-gotee le yena ba ile ba ithuta go rata go ipea kotsing ka dipotšišo le ditekanyo tša boitshwaro. Papetšo ye e kgethilwego ka tlase e tšwa go dipoelo tša bona tša lottery ya tšhelete, ga se tekanyo ya papadi ya balune goba ya dikarata. Lottery e be e lefa €300 goba €0 ka kgonagalo e swanago; batho ba be ba kgetha magareng ga yona le tšhelete ye e tiišitšwego yeo e bego e oketšega. 1

MengwagaPalogare ya tšhelete ye e tiišitšwego ge motho a tlogela lotteryTlhaloso ka gare ga mošomo woo
18–30€93.6Go be go nyakega tšhelete e kgolo ye e tiišitšwego gore motho a tlogele lottery
70–85€44.7Motho o be a amogela tšhelete e nyenyane ye e tiišitšwego go e na le lottery

Boleng bja lottery bjo bo letetšwego e be e le €150. Palo yeo ga e bolele gore go rata tšhelete ye e tiišitšwego ga go kwagale: dikgetho tša motho le mohola wa tšhelete ga di swane le palogare ya tšhelete yeo a ka e hwetšago. Dipoelo tša mengwaga tša nyakišišo le tšona di be di fapana go ya ka lefelo le tekanyo. 1

Ga go na tekanyo e tee ya mengwaga ya “go dira diphetho tše dibotse,” le gona dipalo tše ga di kgone go bontšha go ipea kotsing ka mo go feteletšego goba go bala dintlha tša dipapadi tša rena. Tekanyo ye e emelago batho gabotse e be e tla nyaka melao ye e swanago ya meputso, ditšhušumetšo, mokgwa wa go dira teko le sehlopha sa go bapiša. Ga re na tekanyo yeo ya dipapadi tša diphetho tša Helibrain.

02 / E bee maemong a yona

Seo se e amago

Maswao a bohlatse a araba potšišo ye e rego: “Na se se na le khuetšo go dipoelo tše?” Ga a holofetše koketšego ye itšego. Ge go na le tekanyetšo ya motheo wa bohlatse ya Helibrain, e dula e kgomaretše sehlopha sa batho le dipoelo tšeo e šomago go tšona. “Ga se ya fiwa maemo” e ra gore ga re na tekanyetšo ye e swanago; ga e re gore ga go na khuetšo. Dikutollo tša mengwaga le didirišwa ke bohlatse bja go lekanya, ga se maemo a kalafo.

Go robala

Ga go na tekanyetšo ya boleng bja diphetho

Dipoelo tša go dula o phafogile ga se tekanyetšo ya boleng bja sephetho.

Go hloka boroko go ka ama tlhokomelo, eupša bohlatse bjo bo swanago bja go dula o phafogile ga bo hlalose gore kgetho ya motho ya go ipea kotsing goba diphetho tša gagwe tša bophelong bja nnete di tla fetoga bjang. 9

Kgateletšego

Bohlatse bjo bo lekanyeditšwego

Tekanyetšo ye e bolokilwego: kgateletšego ya nakwana → diphetho tša kotsi.

Tekanyetšo ya go ba gona ye e swanago ke tlase. Ditlamorago di ithekga ka mošomo le gore kgetho ya kotsi e na le mohola; “go ipea kotsing kudu” ga se lentšu le lengwe la gore motho o dirile phetho e mpe. 10

Boitšhidullo

Bohlatse bo a hlaela

Tekanyetšo ye e bolokilwego: bokgoni bja kakaretšo bja go nagana, e sego go rata kotsi.

Tekanyetšo ya kakaretšo ya boitšhidullo le go nagana e tlase kudu. Ga e bontšhe gore kahlolo ya tša ditšhelete e tla kaonefala, dikgetho di tla boloka tšhireletšego goba dipompo tša balune di tla fetoga ka tsela e itšego. 11

Mengwaga

Dipapišo tša mengwaga

Dikgetho tša motho le dipoelo tša mošomo tše di lekanyeditšwego di swanetše go hlathollwa ka go fapana.

Ditsela tša mengwaga di a fapana go ya ka lefelo la kotsi le mokgwa wa go e lekanya. Papetšo ya lottery ga e šome bjalo ka mothaladi wa kakaretšo wa boleng bja go dira diphetho bophelong ka moka. 1 2

Go itlwaetša

Bohlatse bo a hlaela

Tekanyetšo ye e bolokilwego: thuto ya go fokotša kgethollo ya monagano → dipoelo tša mošomo wa kgethollo.

Tekanyetšo ya go ba gona ye e swanago ke tlase kudu. Go ithuta dipotšišo tše o tlwaelanego le tšona goba meputso ya mošomo go ka godiša dintlha ntle le go bontšha gore motho o dira diphetho tše kaone maemong a mangwe. 12

Didirišwa

Bohlatse bja maemo a mošomo

Maemo, meputso le ditshwaelo di bohlokwa go swana le mokgwa wa go araba.

Papadi ya sekirini ye kopana le nyakišišo yeo e neago moputso ke maemo a mabedi a go fapana. Ge o bapiša dipoelo, boloka melao ya meputso le mokgwa wa go bontšha dipoelo di hlakile. 6

Ke eng seo se fetišetšwago, gomme ke eng seo se sa fetišetšwego?

Go itlwaetša papadi ga go swane le go kaonefatša kahlolo maemong ka moka

Papading ya dikarata, go ithuta gore ke mokgobo ofe wo o lefago ke karolo ya mošomo wo o lekwago. Dintlha tše kaone ge o boeletša papadi di ka bontšha gore o ithutile maemo ao, e sego gore kahlolo ya gago ka kakaretšo e fetogile. Dipotšišo tša kgethollo ya monagano di ka ba bonolo ge o šetše o tlwaelane le melaba ya tšona. Tše ke diphetogo tša kgonthe tša mošomo, eupša di na le mellwane. 7 12

Ditshekatsheko tša tlhahlo ya kakaretšo di botšiša ge e ba dipoelo di fetela le go mešomo yeo motho a sa e tlwaelago le yeo e nago le mohola. Tabeng ya go dira diphetho, se se nyaka se sengwe go feta go atlega potšišong yeo e bonagalago e mpsha eupša e diriša molaba o tlwaelegilego. Dipolelo tša mabapi le diphetho tša ditšhelete, tša tša kalafo goba tša tšhireletšego di nyaka bohlatse bja maemo ao ka noši. 13

Ge o dira phetho ya letšatši le letšatši, go ka thuša go ngwala dikgetho, dikakanyo le mabaka pele o ka bona dipoelo, gomme ka morago wa lekola seo o ithutilego sona. Mmapa wa dikgopolo le pukutšhomo ya diphošo di ka go thuša go boloka direkhoto tšeo. Sephetho feela ga se bontšhe ge e ba kgetho ya mathomo e dirišitše bohlatse bjo bo lego gona gabotse: kgetho ye e kwagalago ge go sa kgonthišege e sa dutše e ka ba le sephetho se se sa kgahlišego.

03 / E leke gomme o bapetše

E leke go Helibrain

Leka dipapadi o ela hloko maikemišetšo a tšona. Bala gore dintlha di bontšha dipompo, tšhelete, go ithuta goba go swana le dikakanyo tša dibapadi tše dingwe. O se ke wa kopanya dipoelo tše di fapanego go di dira maemo a gago a go ipea kotsing.

Dipotšišo tša melaba ya diphetho di go kgothaletša go naganišiša ka kamoo dilo di hlaloswago ka gona le dikarabo tša mathomo. Papadi ya go rulaganya e akaretšwa bjalo ka mošomo wa kgauswi wo o bonagatšago tatelano ya ditiro. Ga go le e tee ya tšona yeo e tšeago sebaka sa keletšo mabapi le phetho ya bohlokwa ya motho; didirišwa tše di go thuša go lekola dikakanyo le dipoelo tša mešomo.

Diteko le dipapadi

Didirišwa le go itlwaetša

Dikarabo tše di tswalanago

Bokgobapuku bja rena bja dikarabo ga bo na potšišo ye e kgethegilego ya bokgoni bjo ga bjale. Tlhahlo ye le methopo ya yona ke mo o ka thomago gona.

Dipotšišo tše di botšišwago gantši

Na go pompa kudu go bolela gore ke dira diphetho tše mpe?

Aowa. Palo ya dipompo e ithekga ka meputso ya papadi, dilo tše o ithutilego go di letela le kamoo o ratago go ipea kotsing ka gona. Palo ya dipompo ga se tekanyo ya kakaretšo ya boleng bja diphetho. 5

Na batho ba bagolo ka mehla ba šetša kudu?

Ditsela tša palogare di ithekga ka lefelo la kotsi le mokgwa wa go le lekanya. Dipoelo tša lottery ga di hlalose motho yo mongwe le yo mongwe yo mogolo goba phetho e nngwe le e nngwe. 1

Na go ithuta melaba ya dipotšišo go tla tloša dikgethollo tša ka tša monagano?

Go tlwaelana le dipotšišo tšeo go ka kaonefatša dipoelo tša tšona. Tekanyetšo ya rena ya bohlatse bja thuto ya go fokotša dikgethollo tša monagano maemong a mangwe e tlase kudu; gore mokgwa o šome mafelong a mangwe go nyaka bohlatse bjo bo aroganego. 12

Ditšhupetšo

Dikgokagano di išwa go DOI ya mathomo goba rekoto ya mothopo. Dipapetšo tša nyakišišo di hlalosa mešomo yeo go boletšwego ka yona, ga di netefatše gore diphetolelo tša rena tša go šomiša ka sephephediši di a lekana.

  1. Josef et al. (2016). Stability and change in risk-taking propensity across the adult life span..
  2. Tisdall et al. (2016). Risk taking across the life span: A comparison of self-report and behavioral measures of risk taking..
  3. Rangel et al. (2008). A framework for studying the neurobiology of value-based decision making.
  4. Bechara et al. (1994). Insensitivity to future consequences following damage to human prefrontal cortex.
  5. Lejuez et al. (2002). Evaluation of a behavioral measure of risk taking: The Balloon Analogue Risk Task (BART)..
  6. White et al. (2008). Test-retest characteristics of the Balloon Analogue Risk Task (BART)..
  7. Steingroever et al. (2012). Performance of healthy participants on the Iowa Gambling Task..
  8. Nagel (1995). Unraveling in Guessing Games: An Experimental Study.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Starcke & Brand (2016). Effects of stress on decisions under uncertainty: A meta-analysis..
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Swaryandini et al. (2025). Systematic review and meta-analysis of educational approaches to reduce cognitive biases among students.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.