01 / Te ase
Nea ɛyɛ
Nsɛmmisa na ɛkyerɛ gyinaesi pa
Sɛ obi paw sɛ ɔbɛhyɛ balloon mu mframa bio, sua nkrataa a ɛwɔ sika wom, anaa bɔ mmɔden hunu nea agodifo afoforo bɛka a, eyinom yɛ tebea ahorow a nea efi mu ba no nyɛ nokware pɔtee. Asiane betumi ada adi pefee, sɛnea lottery a wɔakyerɛkyerɛ mu te, anaa obi betumi asua afi nea asi dedaw mu. Agodie nɔma nso gyina nea obi pɛ sɛ onya ne mmuae a wahu so. 2
Asiane a obi pɛ ne gyinaesi pa nyɛ ade koro. Paw a obi yɛ ahwɛyiye wom betumi ne ne botae ne nneɛma a ɔwɔ ahyia, na paw a ɛde asiane kɛse ba nso betumi ne obi foforo de ahyia. Gyinaesi pa betumi akyerɛ sɛnea paw no ne botae a ɔkae hyia, sɛnea ɔde nsɛm a ɛwɔ hɔ dii dwuma, anaa nea osuaa fii nea efi mu bae mu. Yentumi mfa mframa a obi hyɛɛ balloon mu dodow nkutoo nhu.
Amemene ho nkyerɛkyerɛmu a wɔayɛ no tiawa ka nhyehyɛe ahorow a ɛkyerɛ mfaso, sua ade fi nea efi mu ba mu, na ɛkora botae so ho, a prefrontal ne striatum ntam nkitahodi ka ho. 3 Nhwehwɛmu a wɔyɛe wɔ nkrataa agodie kan bi ho no de prefrontal amemene fã bi haw bataa paw a ɛsakra wɔ nea efi mu ba daakye ho; nanso eyi nkyerɛ sɛ yebetumi de nea efi onipa a ɔwɔ apɔwmuden agodie nɔma mu aba no asan ahu nea ɛrekɔ so wɔ n’amemene mu. 4 2
Helibrain kura balloon agodie, nkrataa agodie, nsusuwii agodie ne gyinaesi afiri nsɛmmisa no mu biara mu. Eyinom ma wunya hokwan hwehwɛ paw ahorow mu, na ɛnyɛ gyinaesi sɔhwɛ biako a wɔagye atom sɛ ɛsɔ gyinaesi nyinaa hwɛ.
Sɛnea yesusuw ho
| Dwumadi | Nsɛmmisa a ɛde to w’anim | Nea nɔma no betumi nso akyerɛ |
|---|---|---|
| Balloon Asiane Sɔhwɛ | Wobɛhyɛ mframa mu bio anya mfaso pii, anaasɛ wobɛgye sika ansa na abɔ? | Nea woasua afa bere a balloon bɔ ho ne mmuae a woanya |
| Iowa kwan so nkrataa agodie | Sua nkrataa kuw bɛn na ɛma mfaso | Mfaso/neegu a ɛba mpɛn dodow, hwehwɛ mu ne adesua |
| Beauty contest nsusuwii agodie | Bu nea afoforo bɛka ho | Nea wususuw fa agodifo kuw pɔtee no ho |
| Nsɛm tebea anaa nnaadaa nsɛmmisa | Hu sɛnea ɔkwan a wɔfa so ka asɛm no sesa paw | Nimdeɛ a obi anya dedaw ne sɛnea ɔte tebea no ase |
Balloon agodie a wodii kan yɛe no de nneyɛe mu asiane susudua bae; nhwehwɛmu a wɔsan yɛɛ no hwɛɛ sɛnea ɛkɔɔ so yɛ pɛ, na wamfa mmɔdenbɔ biako anyɛ nipasu ho gyinaesi a ɛnsa. Ɛsɛ sɛ yɛn de no kora ne mmara ne sɛnea wobu nɔma no kyerɛkyerɛmu so. 5 6
Nkrataa agodie no nso wɔ nsonsonoe pii wɔ nnipa a wɔn ho yɛ den mu. Nhwehwɛmu a wɔyɛe wɔ wɔn a wɔn ho yɛ den dwumadi ho no bɔ yɛn kɔkɔ sɛ ɛnsɛ sɛ yɛde nkontobuo a aka abom biako gyina hɔ ma nkyekyɛmu tiawa bi a ɛkyerɛ sɛnea obi yɛ papa anaa bɔne. Hwɛ nkrataa kuw a obi pɛ ne nea osua wɔ agodie no mu no nso. 7
Nsusuwii agodie no bisa nea agodifo afoforo susuw. Nɔma a ɛba fam nyɛ mmuae pa kɛse bere nyinaa, sɛ kuw a wɔreka ho asɛm no bu no soronko a. Nhwehwɛmu a edi kan wɔ agodie yi ho no hwehwɛ sɛnea nnipa susuw akɔ akyiri ne sɛnea wosua ade wɔ agodie tebea no mu. 8
Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?
Josef ne ne mfɛfo yɛɛ nhwehwɛmu wɔ asiane a nnipa de wɔn ho hyɛ mu ho, wɔ nsɛmmisa ne nneyɛe sɔhwɛ ahorow so. Ntotoho a wɔapaw wɔ ase ha no fi wɔn sika lottery mu nea efi bae mu, na ɛnyɛ balloon anaa nkrataa agodie ho gyinapɛn. Lottery a wɔde yɛɛ sɔhwɛ no tuaa €300 anaa €0, na ɛyɛ pɛpɛɛpɛ sɛ obiara nya emu biara; wɔn a wɔde wɔn ho hyɛɛ mu no paw wɔ lottery no ne sika dodow a ɛkɔ soro a wɔde ama wɔn pɔtee ntam. 1
| Mfe | Sika pɔtee a wɔpaw sɛ wɔdan fi lottery no so kɔ sika a wɔagye adi so, ne mfinimfini dodow | Nea ɛkyerɛ wɔ sɔhwɛ no mu |
|---|---|---|
| 18–30 | €93.6 | Na wohia sika pɔtee a ɛdɔɔso ansa na wɔapaw sɛ wɔde si lottery no ananmu |
| 70–85 | €44.7 | Wɔgyee sika pɔtee ketewa bi toom sen lottery no |
Lottery no mu sika a wɔhwɛ kwan sɛ ɛbɛba yɛɛ €150. Saa akontabuo no nkyerɛ sɛ sɛ obi pɛ sɛ onya sika pɔtee a, ɔnyɛ ntease mu: nea obi pɛ ne sika a ɔbɛnya wɔ mfinimfini no nyɛ ade koro. Nhwehwɛmu no mfe ho nea efi mu bae nso yɛɛ soronko wɔ nneɛma a wɔhwɛɛ ne akwan a wɔfaa so susuwii no mu. 1
Mfe ho gyinapɛn biako nni hɔ a ɛkyerɛ “gyinaesi pa”, na wontumi mfa saa nɔma yi nhu asiane a obi de ne ho hyɛ mu dodo anaa mmu yɛn agodie no ho nkontaa. Sɛ wɔpɛ sɛ wɔyɛ gyinapɛn a egyina nnipa a wɔgyina hɔ ma ɔmanfoɔ nyinaa so a, ɛsɛ sɛ mfaso mmara, akatua, sɛnea wɔyɛ sɔhwɛ ne nnipa kuw a wɔde toto ho no nyinaa yɛ pɛ. Yennya mfe ho nkontobuo saa bi mma Helibrain gyinaesi agodie no.
02 / Fa tebea a ɛfata mu
Nea ɛka ho nkɛntɛnso
Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Nna
Wɔammu gyinaesi pa ho nkontobuoNna a wɔannya ho adanse nkyerɛ gyinaesi pa.
Nna a obi nnya no betumi aka ahwɛyiye, nanso ahwɛyiye ho adanse a ɛfa eyi ho no nkyerɛ sɛnea asiane a obi pɛ anaa gyinaesi a ɔyɛ wɔ asetena mu bɛsakra. 9
Ahohia
Adanse suaNkontobuo a wɔde asie: ahohia a ɛba mpofirim → gyinaesi a asiane wom.
Nkontobuo a ɛfa eyi ho yɛ Low. Nkɛntɛnso no gyina dwumadi no ne sɛnea paw a asiane wom no wɔ mfaso so; “asiane pii” nyɛ asɛmfua a ɛkyerɛ gyinaesi bɔne bere nyinaa. 10
Apɔwmuden ho dwumadi
Adanse kakraa bi dodoNkontobuo a wɔde asie: adwene dwumadi nyinaa, na ɛnyɛ asiane a obi pɛ.
Apɔwmuden ho dwumadi ne adwene ho nkontobuo a wɔaka abom no yɛ Very low. Ɛnkyerɛ sɛ obi bɛbu sika ho gyinaesi yiye, apaw nneɛma a ahobammɔ wom, anaa ɔbɛsesa mframa dodow a ɔde hyɛ balloon no mu. 11
Mfe
Mfe ho ntotohoƐsɛ sɛ wɔkyerɛkyerɛ nea obi pɛ ne sɔhwɛ no mu dwumadi ase wɔ akwan soronko so.
Nteteɛ
Adanse kakraa bi dodoNkontobuo a wɔde asie: adesua kwan a wɔfa so te nnaadaa ase → nnaadaa sɔhwɛ mu dwumadi.
Nkontobuo a ɛfa eyi ho yɛ Very low. Sɛ obi sua nsɛmmisa anaa mfaso mmara bi a onim dedaw a, ne nɔma betumi akɔ soro a ɛnkyerɛ sɛ ne gyinaesi bɛyɛ papa wɔ tebea foforo a ɛnyɛ saa bi mu. 12
Mfiri
Sɔhwɛ tebea ho adanseNsɛm tebea, akatua ne mmuae ho nsɛm ho hia sɛnea input ho hia ara pɛ.
Agodie tiawa a ɛwɔ screen so ne nhwehwɛmu a wɔde akatua hyɛ mu yɛ tebea ahorow. Fa mfaso mmara ne sɛnea wɔda nea efi mu ba no adi bata ntotoho biara ho. 6
Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?
Agodie bi a wɔde nteteɛ ne sɛnea obi bu gyinaesi wɔ baabiara ntam yɛ soronko
Nkrataa agodie mu no, sɛ obi sua nkrataa kuw bɛn na ɛma mfaso a, ɛyɛ dwumadi no fã pɔtee. Sɛ nɔma kɔ soro bere a obi san bɔ agoru no a, ebetumi akyerɛ sɛ wasua tebea no yiye, na ɛnyɛ sɛ ne gyinaesi nyinaa asesa. Nnaadaa nsɛmmisa betumi ayɛ mmerɛw sɛ onipa no ahu wɔn mpɛn pii. Eyi yɛ nsakrae ankasa wɔ dwumadi no mu, nanso ɛwɔ ɔhye. 7 12
Nteteɛ ho nhwehwɛmu a ɛfa nneɛma nyinaa ho no bisa sɛ nkɔso no kɔ dwumadi foforo a wɔannyɛ nteteɛ wom ne nea ɛho hia mu anaa. Gyinaesi ho no hwehwɛ pii sen sɛ obi bedi nsɛmmisa foforo a ɛte sɛ nea onnim ho dwuma, bere a nnaadaa koro no ara na ɛwom. Sɛ yɛka sɛ nkɔso wɔ sika, ayaresa anaa ahobammɔ ho gyinaesi mu a, ɛsɛ sɛ adanse fi saa tebea no ankasa mu ba. 13
Sɛ woreyɛ paw bi wɔ da biara asetena mu a, ebetumi aboa sɛ wokyerɛw nneɛma a wubetumi apaw, nea wugye di ne nea enti a wopaw no ansa na woahu nea efi mu bɛba. Afei san hwɛ nea wuasua. Yɛn nsusuwii mfonini ne mfomso nhoma no betumi aboa ma woakora saa nsɛm no so. Nea efi paw bi mu ba nkutoo nkyerɛ sɛ nea enti a woyɛɛ paw no gyinaa adanse a na ɛwɔ hɔ so yiye: paw a ɛwɔ ntease mu wɔ tebea a nea efi mu ba no nyɛ nokware pɔtee mu betumi akɔ awiei a ɛnyɛ anigye.
03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho
Sɔ wɔ Helibrain
Bɔ agodie ahorow no a wode botae a ɛwɔ emu biara mu di dwuma. Kenkan sɛ nɔma no kyerɛ mframa dodow, sika, adesua anaa sɛnea wo ne agodifo afoforo hyia. Mfa nea efii agodie ahorow no mu bae no nyɛ asiane ho gyinabea biako a ɛfa wo ho.
Gyinaesi afiri nsɛmmisa no ma wususuw sɛnea wɔka asɛm bi ne mmuae a ɛba w’adwenem kan no ho. Nhyehyɛe agodie no ka ho sɛ dwumadi foforo a ɛkyerɛ sɛnea wɔhyehyɛ adeyɛ ntoatoaso. Emu biara nsi afotu a ɛfa gyinaesi a ɛho hia wɔ w’ankasa asetena mu ananmu; nnwinnade yi boa ma wohwɛ nsusuwii a wode di dwuma ne sɛnea woyɛ dwumadi ahorow no mu.
Sɔhwɛ ne agodie
Mframa bɔɔl asiane agodie
Hwehwɛ mfaso, nea wonnim ne bere a wobɛgye sika no mu.
Nkrataa akuw anan agodie
Sua mfaso ne adehwere ho ade bere a mfaso mmara ahintaw.
Susuw sɛnea nkyɛmu no mu 2/3 te
Susuw nea agodifo afoforo betumi aka ho.
Gyinaesi mu afidie
Dwene nsɛm a wɔde to hɔ, sika a wɔde ahyɛ mu dedaw ne mmuae a ɛdaadaa obi ho.
London aban sɔhwɛ
Hyehyɛ adeyɛ ntoatoaso a ɛbɛma woadu botae a emu da hɔ ho.
Da biara da nteaseɛ mu ahodwiriwde
Fa mmara a wɔakyerɛ mu siesie ɔhaw bi.
Nnwinnade ne ntetee
Mmuae a ɛfa ho
Yɛn mmuae ahorow a ɛwɔ hɔnni asɛmmisa pɔtee bi a ɛfa tumi yi ho seesei. Akwankyerɛ yi ne nhwehwɛmu fibea ahorow a ɛwom no na ɛyɛ mfiase.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Sɛ mehyɛ balloon no mu mframa pii a, ɛkyerɛ sɛ meyɛ gyinaesi bɔne?
Dabi. Mframa dodow a wɔhyɛ mu no gyina agodie no akatua, nea woasua afa bere a ɛbɔ ho ne asiane a wopɛ so. Mframa dodow nyɛ gyinaesi pa ho nɔma a ɛfa nneɛma nyinaa ho. 5
So mpanyimfo nyinaa de wɔn ho hyɛ asiane mu kakraa bi?
Mfinimfini nsusuwii gyina asiane no tebea ne ɔkwan a wɔfa so susuw no so. Nea wohui wɔ lottery bi mu no nkyerɛ mpanyimfo nyinaa anaa gyinaesi biara. 1
Sɛ misua quiz no nnaadaa no a, ɛbɛma nnaadaa no nyinaa ayera afi me mu?
Sɛ woyɛ wɔn ho nimdeɛ a, wubetumi ayɛ nsɛmmisa no yiye. Yɛn adanse ho nkontobuo a ɛfa adesua a ɛtrɛw a wɔde nnaadaa so te ho no yɛ Very low; ɛsɛ sɛ wɔnya adanse foforo ansa na wɔakyerɛ sɛ ɛboa wɔ baabi foforo. 12
Nhwehwɛmu fibea ahorow
Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.
- Josef et al. (2016). Stability and change in risk-taking propensity across the adult life span..
- Tisdall et al. (2016). Risk taking across the life span: A comparison of self-report and behavioral measures of risk taking..
- Rangel et al. (2008). A framework for studying the neurobiology of value-based decision making.
- Bechara et al. (1994). Insensitivity to future consequences following damage to human prefrontal cortex.
- Lejuez et al. (2002). Evaluation of a behavioral measure of risk taking: The Balloon Analogue Risk Task (BART)..
- White et al. (2008). Test-retest characteristics of the Balloon Analogue Risk Task (BART)..
- Steingroever et al. (2012). Performance of healthy participants on the Iowa Gambling Task..
- Nagel (1995). Unraveling in Guessing Games: An Experimental Study.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Starcke & Brand (2016). Effects of stress on decisions under uncertainty: A meta-analysis..
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Swaryandini et al. (2025). Systematic review and meta-analysis of educational approaches to reduce cognitive biases among students.
- Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.