Pitani ku zomwe zili patsambali

Luso limene layesedwa

Kusankha zochita ndi chiopsezo

Kusankha zochita kumatanthauza kusankha zoti muchite potengera zolinga, chidziwitso ndi kusatsimikizika; kutenga chiopsezo ndi mbali imodzi yokha ya zimenezi. Pa kafukufuku wina wa lotale ku Germany, akuluakulu azaka 18–30 anasankha ndalama zotsimikizika zokwana pafupifupi €93.6 m’malo mwa lotaleyo, poyerekeza ndi €44.7 mwa azaka 70–85. Izi zikusonyeza zomwe anthu amakonda pa lotale imeneyo, osati muyezo wosonyeza amene amasankha bwino pa moyo. 1

Tsiku lomaliza lowunikiridwa · magwero 13

Onani mayeso ndi zida ↓

01 / Mvetsetsani

Mmene luso limeneli lilili

Funso limene likufunsidwa ndi limene limafotokoza chisankho chabwino

Kusankha ngati mupompe baluni kachiwiri, kuphunzira kuti ndi makadi ati amene amapindulitsa komanso kuyerekezera zimene osewera ena angayankhe kumaphatikizapo kusatsimikizika kwamitundu yosiyanasiyana. Nthawi zina chiopsezo chimafotokozedwa momveka, monga pa lotale imene malamulo ake ananenedwa; nthawi zina munthu amachiphunzira pa zimene zamuchitikira. Zotsatira za masewera zimadaliranso zimene munthu akufuna kukwaniritsa komanso ndemanga zimene waona. 2

Kukonda kutenga chiopsezo sikufanana ndi kusankha bwino. Kusankha mosamala kungagwirizane ndi zolinga ndi zinthu zimene munthu mmodzi ali nazo, pamene munthu wina angasankhe kutenga chiopsezo chochuluka. Ubwino wa chisankho ungatanthauze kuti chikugwirizana ndi zolinga zimene zanenedwa, kuti chagwiritsa ntchito chidziwitso chomwe chilipo kapena kuti munthu waphunzira pa zotsatira zake. Sizingadziwike pongoyang’ana kuchuluka kwa mapampu.

Kufotokoza ubongo m’njira yosavuta kumaphatikizapo machitidwe oyimira phindu, kuphunzira pa zotsatira ndi kusunga zolinga m’maganizo, kuphatikizapo kugwirizana kwa prefrontal cortex ndi striatum. 3 Kafukufuku wakale wa ntchito ya makadi anagwirizanitsa kuwonongeka kwa mbali zina za prefrontal cortex ndi kusintha kwa zisankho zokhudza zotsatira za m’tsogolo. Komabe, zimenezi sizitanthauza kuti tingadziwe mbali ya ubongo wa munthu wathanzi pongoyang’ana zotsatira za masewera ake. 4 2

Helibrain imasiyanitsa masewera ake a baluni, makadi, kulosera ndi mafunso okhudza misampha posankha. Zimakupatsani mwayi wofufuza mitundu yosiyanasiyana ya zisankho, koma si mayeso amodzi ovomerezeka oyesa luso lonse losankha zochita.

Mmene timaliziyesera

NtchitoFunso limene imafunsaZimene zotsatira zingasonyezenso
Masewera a chiopsezo cha baluniKodi mupompe kuti mupeze phindu lina kapena mutenge zimene mwapeza baluni isanaphulike?Zimene mwaphunzira zokhudza kuphulika ndi ndemanga zimene mwalandira
Ntchito ya makadi ya mtundu wa IowaPhunzirani kuti ndi magulu ati a makadi amene amapindulitsaKuchuluka kwa mapindu ndi zotayika, kufufuza njira zina ndi kuphunzira
Masewera olosera pa mpikisano wa kukongolaGanizirani zimene ena angayankheZimene mukuyembekezera pa gulu la osewera amenewo
Mafunso okhudza mmene nkhani yafotokozedwera kapena kukonderaZindikirani mmene mawu ofotokozera amakhudzira chisankhoKuzolowera nkhani yofunsidwayo ndi kuimvetsa

Masewera oyambirira a baluni anayambitsa njira yoyezera khalidwe lokhudza chiopsezo. Kafukufuku woyeseranso mayesowo anayesa kukhazikika kwa zotsatira, osati kuona zotsatira za nthawi imodzi ngati matenda a umunthu osasintha. Masewera athu ayenera kusunga malamulo ake ndi kufotokoza mmene zotsatira zimawerengedwera. 5 6

Anthu athanzi amasiyananso kwambiri pa ntchito ya makadi. Kafukufuku wa zotsatira za anthu athanzi akuchenjeza kuti si bwino kutanthauzira chiwerengero chimodzi chonse ngati chikusonyeza kuti munthu wachita bwino kapena molakwika. Ganiziraninso za makadi amene munthu amakonda komanso zimene waphunzira pa nthawi yonse ya masewerawo. 7

Masewera olosera amafunsa za zimene osewera ena amakhulupirira. Nambala yotsika si yankho labwino nthawi zonse ngati gulu lofunika likulosera mosiyana. Kafukufuku woyambirira wa masewerawa amafufuza kuchuluka kwa magawo oganizira ndi kuphunzira pa masewera omwe akuseweredwa. 8

Zaka ndi miyezo: kodi kufananitsa koyenera n’kotani?

Josef ndi anzake anafufuza mmene anthu amakondera kutenga chiopsezo pogwiritsa ntchito mafunso ndi mayeso a khalidwe. Kuyerekezera kumene tasankha pansipa kukuchokera pa zotsatira zawo za lotale ya ndalama, osati pa muyezo wa masewera a baluni kapena makadi. Lotale yokhazikika inkapereka €300 kapena €0 ndi mwayi wofanana; ophunzira anasankha pakati pa lotaleyo ndi ndalama zotsimikizika zimene zinkawonjezeka. 1

ZakaAvereji ya ndalama zotsimikizika zimene munthu anasankha m’malo mwa lotaleTanthauzo pa ntchito imeneyo
18–30€93.6Munthu anafunika kupatsidwa ndalama zotsimikizika zambiri kuti asiye lotaleyo
70–85€44.7Munthu anavomera ndalama zotsimikizika zochepa m’malo mwa lotale

Phindu limene lotaleyo ankayembekezera linali €150. Kuwerengera kumeneku sikutanthauza kuti kukonda ndalama zotsimikizika n’kosaganiza bwino: zimene munthu amakonda ndi phindu lake la m’maganizo sizifanana ndi avareji ya ndalama zimene angapeze. Zotsatira za kafukufuku wokhudza zaka zinasiyananso pakati pa magawo ndi njira zoyezera. 1

Palibe muyezo umodzi wa zaka wosonyeza “zisankho zabwino,” ndipo ziwerengerozi sizingazindikire ngati munthu amatenga chiopsezo chopitirira muyezo kapena kuyeza masewera athu. Muyezo woimira anthu onse ungafunike malamulo ofanana a phindu, zolimbikitsa, mmene mayeso amachitikira ndi gulu loyerekezera. Tilibe ziwerengero zimenezi za masewera a kusankha zochita a Helibrain.

02 / Ikani pa nkhani yake

Zimene zimakhudza luso limeneli

Zizindikiro za umboni zimayankha funso lakuti, “Kodi pali zotsatira pa zimenezi?” Sizikulonjeza kuti phindu lake lidzakhala lotani. Ngati Helibrain ili ndi mlingo wa umboni, gulu la anthu ndi zotsatira zake zimatchulidwa limodzi. “Palibe mlingo” zikutanthauza kuti tilibe mlingo wogwirizana ndi zimenezi; sizikutanthauza kuti palibe zotsatira. Zimene kafukufuku wa zaka ndi zipangizo wapeza ndi umboni wokhudza kuyeza, osati mlingo wa chithandizo.

Tulo

Sanaikidwe muyezo wa ubwino wa zisankho

Zotsatira za kukhala tcheru siziyesa ubwino wa chisankho.

Kusowa tulo kungakhudze chidwi, koma umboni wofanana wokhudza kukhala tcheru sunena mmene zimene munthu amakonda pa chiopsezo kapena zisankho zake za tsiku ndi tsiku zingasinthire. 9

Kupsinjika maganizo

Umboni wochepa

Muyezo wosungidwa: kupsinjika kwadzidzidzi → zisankho zokhudza chiopsezo.

Muyezo wathu wofanana wa umboni ulipo ndi Wotsika. Zotsatira zimadalira ntchito imene ikuchitika komanso ngati chisankho choika chiopsezo chili chothandiza; “kutenga chiopsezo chochuluka” sikutanthauza kuti chisankho n’choipa nthawi zonse. 10

Kuchita masewera olimbitsa thupi

Umboni ndi wochepa kwambiri

Muyezo wosungidwa: kuzindikira zinthu zonse, osati kukonda chiopsezo.

Muyezo wathu waukulu wokhudza masewera olimbitsa thupi ndi kuzindikira zinthu ndi Wotsika kwambiri. Sutsimikizira kuti munthu angasankhe bwino ndalama, mosamala kwambiri kapena kusintha kuchuluka kwa mapampu pa masewera a baluni. 11

Zaka

Kuyerekezera zaka

Kukonda zinthu ndi zotsatira za ntchito zoyezera ziyenera kutanthauziridwa mosiyana.

Mmene anthu a zaka zosiyanasiyana amachitira zimasiyana potengera gawo la chiopsezo ndi njira yoyezera. Kuyerekezera kwa lotale sikungagwiritsidwe ntchito ngati chithunzi cha ubwino wa zisankho pa moyo wonse. 1 2

Kuyeserera

Umboni ndi wochepa kwambiri

Muyezo wosungidwa: kuphunzitsa anthu kupewa kukondera poganiza → zotsatira za ntchito yoyesa kukondera.

Muyezo wathu wofanana wa umboni ulipo ndi Wotsika kwambiri. Kuphunzira mafunso odziwika kapena malamulo a phindu pa masewera kungakwezere zotsatira, koma sikusonyeza kuti munthu angasankhe bwino pa zochitika zina zosagwirizana. 12

Zipangizo

Umboni wokhudza mmene ntchito imachitikira

Mmene nkhani yafotokozedwera, zolimbikitsa ndi ndemanga n’zofunikanso, osati njira yoyankhira yokha.

Masewera achidule apafoni ndi kafukufuku wolipira malinga ndi zotsatira zimachitika m’mikhalidwe yosiyana. Poyerekezera, sungani malamulo a phindu ndi mmene zotsatira zimaonetsedwera. 6

Kodi luso limene mwayeseza limathandiza pa ntchito ziti?

Kuphunzira masewera n’kosiyana ndi kusankha bwino pa chilichonse

Pa masewera a makadi, kuphunzira kuti ndi makadi ati amene amapindulitsa ndi mbali ya luso limene likuyesedwa. Kukwera kwa zotsatira mukamasewera mobwerezabwereza kungasonyeze kuti mwaphunzira bwino mmene masewerawo amagwirira ntchito, osati kuti luso lanu lonse losankha lasintha. Mafunso okhudza kukondera angakhale osavuta chifukwa mwazolowera misampha yake. Zimenezi ndi kusintha kwenikweni pa ntchitoyo, koma sikukhudza zinthu zambiri. 7 12

Ndemanga za maphunziro a luso lonse zimafunsa ngati luso limene munthu wapeza likugwiranso ntchito pa zinthu zimene sanaphunzirepo komanso zofunika pa moyo. Pa kusankha zochita, zimenezi zimafuna zambiri kuposa kuyankha bwino funso looneka latsopano koma logwiritsa ntchito chinyengo chodziwika kale. Zonena za zisankho za ndalama, zamankhwala kapena chitetezo zimafuna umboni wopezeka m’mikhalidwe imeneyi. 13

Pochita chisankho cha tsiku ndi tsiku, zingathandize kulemba njira zimene zilipo, zimene mukuganiza kuti n’zoona ndiponso zifukwa zanu musanaone zotsatira. Kenako onaninso zimene mwaphunzira. Mapu a mfundo ndi buku lolemamo zolakwa zingakuthandizeni kusunga zimenezi. Zotsatira zokha sizingasonyeze ngati chisankho choyambirira chinagwiritsa ntchito bwino umboni womwe unalipo: chisankho chanzeru pa zinthu zosatsimikizika chingathenso kukhala ndi zotsatira zoipa.

03 / Yesani ndi kuyerekezera

Yesani pa Helibrain

Sewerani masewerawa mukuganizira zolinga zake. Werengani ngati zotsatira zikukhudza mapampu, ndalama, kuphunzira kapena kufanana ndi osewera ena. Musaphatikize zotsatira zosiyana kukhala chiwerengero chimodzi chosonyeza mmene mumatengera chiopsezo.

Mafunso okhudza misampha posankha akukulimbikitsani kuganizira mmene nkhani yafotokozedwera ndi mayankho oyamba amene amabwera m’maganizo. Masewera okonza njira aphatikizidwa ngati ntchito yoyandikana nayo imene imasonyeza masitepe ochitira zinthu. Palibe mwa izi chimene chimalowa m’malo mwa malangizo okhudza chisankho chofunika pa moyo wanu; zida zimenezi zimangokuthandizani kufufuza zimene mukuganiza komanso mmene mwachitira ntchitoyo.

Mayeso ndi masewera

Zida ndi kuyeseza

Mayankho okhudzana ndi zimenezi

Laibulale yathu ya mayankho ilibe funso lapadera lokhudza luso limeneli panopa. Bukuli ndi magwero ake ndi poyambira.

Mafunso amene anthu amafunsa kawirikawiri

Kodi kupopa baluni nthawi zambiri kumatanthauza kuti ndimasankha molakwika?

Ayi. Kupopa kumadalira zolimbikitsa za masewerawo, zimene mwaphunzira kuyembekezera komanso mmene mumakondera kutenga chiopsezo. Chiwerengero cha mapampu si muyezo wa luso losankha zochita pa chilichonse. 5

Kodi anthu achikulire nthawi zonse amasamala kwambiri?

Zotsatira za anthu ambiri zimadalira gawo la chiopsezo ndi njira yoyezera. Zotsatira za lotale imodzi sizingafotokoze munthu aliyense wachikulire kapena chisankho chilichonse. 1

Kodi kuphunzira misampha ya mafunso kungachotse kukondera kwanga?

Kuzolowera kungakuthandizeni kuyankha mafunso amenewo. Muyezo wathu wa umboni wokhudza kuphunzitsa anthu kupewa kukondera m’mikhalidwe ina ndi Wotsika kwambiri; kuti tidziwe ngati zimathandiza kwina, pakufunika umboni wina. 12

Magwero

Maulalo amapita ku DOI yoyambirira kapena ku mbiri ya gwero. Zofananitsa za kafukufuku zikufotokoza ntchito zimene zinayesedwa, osati kutsimikizira kuti mitundu yathu ya pa msakatuli ndi yolondola.

  1. Josef et al. (2016). Stability and change in risk-taking propensity across the adult life span..
  2. Tisdall et al. (2016). Risk taking across the life span: A comparison of self-report and behavioral measures of risk taking..
  3. Rangel et al. (2008). A framework for studying the neurobiology of value-based decision making.
  4. Bechara et al. (1994). Insensitivity to future consequences following damage to human prefrontal cortex.
  5. Lejuez et al. (2002). Evaluation of a behavioral measure of risk taking: The Balloon Analogue Risk Task (BART)..
  6. White et al. (2008). Test-retest characteristics of the Balloon Analogue Risk Task (BART)..
  7. Steingroever et al. (2012). Performance of healthy participants on the Iowa Gambling Task..
  8. Nagel (1995). Unraveling in Guessing Games: An Experimental Study.
  9. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  10. Starcke & Brand (2016). Effects of stress on decisions under uncertainty: A meta-analysis..
  11. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  12. Swaryandini et al. (2025). Systematic review and meta-analysis of educational approaches to reduce cognitive biases among students.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.