01 / Te ase
Nea ɛyɛ
Beae a wɔde nsɛm sie, a nea wunim dedaw boa
Sɛ wokura telefon nɔma bi wɔ w’adwene mu bere tiaa bi a, ɛno yɛ nkae. Sɛ woyɛ nɔma no nhyehyɛe foforo, wode ka nɔma foforo ho anaa wode foforo si ne nɔma a edi kan ananmu a, wode ahosodi ka ho. Adwene mu nkae yɛ beae tiaa bi a w’adwene de boa ma woyɛ saa nneɛma no. Nea wunim fi bere tenten no boa ma nsɛmfua, nhyehyɛe ne akwan bi yɛ wo dea dedaw; enti nhyehyɛe koro no ara betumi ayɛ mmerɛw ama obi a onim ho sen obi a osuae foforo. Nneɛma dodow a wubetumi akura no gyina nea wobu sɛ ɛka bom yɛ ade baako a ntease wom so. 2
Sɛ yɛka amemene nhyehyɛe ho asɛm tiawa a, akyi ne anim amemene ntam nkɔso boa ma yɛkura botae mu na yɛde adwene si nea ɛho hia so; saa bere no ara, nhyehyɛe a ɛfa nkate ne kasa ho boa ma yɛda nsɛm a yɛredi ho dwuma no adi. Adwene mu nkae nni adaka baako pɛ a ɛwɔ amemene no mu, na browser mu nkontaa rentumi nkyerɛ yɛn sɛ amemene no fã bɛn na edii dwuma kɛse. Adwene mu ahosodi ne adwene mu nkae di nsɛ wɔ nneɛma bi mu; nanso ɛnyɛ din abien a wɔde frɛ adwuma biara a emu yɛ den. 3
Helibrain ma wuhu nsonsonoe yi wɔ akwan ahorow so. Nɔma nkae sɔhwɛ no hwehwɛ sɛ wosan ka nɔma ahorow no nnidiso nnidiso; n-back sɔhwɛ no bisa sɛ ade a ɛwɔ hɔ seesei no ne nea na ɛwɔ hɔ kan no yɛ pɛ anaa; aniwa ne nnidiso agodie no de mmeae di dwuma. Saa nsonsonoe yi ho hia sen agodie a ɛma nkontaa kɛse paa. Wubetumi anya nkontaa pa wɔ ɔkwan biako so, na woanya nea ɛba fam wɔ foforo so; emu biara nkyerɛ sɛ ɛnteɛ. 4
Sɛnea yesusuw ho
| Adwuma kuw | Nsɛmmisa a nhwehwɛmufo bisa | Nneɛma foforo a nkontaa no gyina so |
|---|---|---|
| Nɔma a wɔte na wɔsan ka nnidiso mu | San ka nɔma a wɔaka akyerɛ wo no nnidiso mu | Sɛnea wote, sɛnea wosan ka wɔ w’adwenem, sɛnea wɔde nɔma no kyerɛ ne bere a wɔde twa so |
| Nkae a ɛka adwene dwumadi ho | Kae nneɛma bere a woresiesie nsɛmmisa a wɔde ahyɛ ntam no | Nkae ne nneɛma a ɛsɛ sɛ wudwene ho nyinaa |
| N-back | Fa ade biara toto nea wɔdaa no adi kan no ho | Nsɛm foforo a wode ka ho, nneɛma a wuhu sɛ wunim, ne mmuae a wopaw |
| Aniwa mu nsakrae hu | Kae sɛnea nneɛma ahyehyɛ na hu sɛ wɔasesa anaa | Nneɛma dodow, sɛnea ɛda adi sɛ ɛsono wɔn, ne sɛnea wususuw ho |
Saa nneɛma yi susuw nneɛma a ɛbɛn ho, nanso ɛnyɛ susudua biako a wotumi de baako si foforo ananmu. Nkae a ɛka adwene dwumadi ho ne n-back sɔhwɛ susuw adwene mu nsonsonoe no fã bi pɛ. Sɛ yɛfrɛ n-back gyinabea a ɛkorɔn sɛ nɔma nkae tenten, anaa yɛdan no IQ, a yɛnnyaa nhwehwɛmu a ɛsɛ sɛ yɛyɛ ansa na yɛatumi agye saa nsɛm no adi. 4
Yɛn aniwa so nɔma nkae agodie no nyɛ Woods ne ne mfɛfo no sɔhwɛ a wɔde nɔma ka kyerɛ nnipa no bi. Wɔn nhwehwɛmu kyerɛ sɛ, nɔma dodow a obi ka wie, mmuae dodow a ɛyɛ pɛ, ne sɛnea wɔde sɔhwɛ no sesa dodow a wɔde ma no de nɔma nkae a ɛsono ho ma, ɛwom sɛ ɛyɛ adwuma kuw koro mu de. Kae mmara a wɔde yɛɛ adwuma ne kwan a wɔfaa so buu nkontaa no bere a woreka aba bi ho asɛm. 5
Mfe ne gyinapɛn: ntotoho bɛn na ɛfata?
Tabela a ɛwɔ ase ha no san kyerɛ nɔma nkae nkontaa a wɔasesa ne nsenia so, na ɛnyɛ nɔma dodow a obi kae. Ye ne ne mfɛfo fa Chinafo 723 nyinaa yɛɛ saa nsenia no; sɛ wɔkyekyem a, na nkontaa no yɛ 10 na gyinapɛn mu nsonsonoe yɛ 3. Mfe kuw ahorow yi mu nkontaa a wɔkyekyem no, ɛnyɛ nkontaa a wɔasan ayɛ no mfe kuw biara ho. Na wɔn a wɔyɛɛ nhwehwɛmu no yɛ Chinafo a wɔn mfe yɛ 18–59 a wɔkenkan Mandarin. 6
| Mfe | Nkontaa a wɔasesa no mu nkyekyem | Gyinapɛn mu nsonsonoe |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.22 | 2.87 |
| 30–39 | 9.89 | 2.92 |
| 40–49 | 9.13 | 2.77 |
| 50–59 | 8.93 | 2.84 |
Fibea: asɛm no mfe kuw pon, ɔfã A. Sukuu a obi akɔ ne nɔma nkae sɔhwɛ pɔtee a wɔde yɛɛ adwuma no ho hia. Nkontaa biara a ɛwɔ ha nyɛ Helibrain mu ɔha mu nkyem a wode hwehwɛ. Nhwehwɛmu foforo a wɔyɛɛ wɔ intanɛt so maa nnipa pii no huu sɛ adwene mu nkae nnwuma no kɔɔ soro wɔ mfe 30 ntam; eyi kyerɛ sɛ adwuma a wɔpaw ne nnipa a wɔsɔɔ wɔn hwɛ no sesa sɛnea mfe ne nkontaa kɔ so. Eyinom yɛ nnipa kuw ntam ntotoho, ɛnyɛ obi baako daakye ho nkɔmhyɛ. 7
02 / Fa tebea a ɛfata mu
Nea ɛka ho nkɛntɛnso
Adanse nkyerɛkyerɛmu bua asɛmmisa yi: “Nkɛntɛnso wɔ adeyɛ yi so anaa?” Ɛnhyɛ nkɔanim pɔtee bi ho bɔ. Sɛ Helibrain adanse gyinabea wɔ hɔ a, wɔka nnipa kuw ne nea wɔsusuw ho no ho. “Wɔmmuu ho nkontaa” kyerɛ sɛ yenni gyinabea a ɛne eyi hyia; ɛnkyerɛ sɛ nkɛntɛnso biara nni hɔ. Mfe ne mfiri ho nsɛm a wɔahu yɛ susuw ho adanse, ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Nna
Adanse paNkontaa a wɔakora so: nna a obi ankɔ nna koraa → adwene mu nkae pɛpɛɛpɛyɛ; nnipa a wɔn apɔwmuden ye titiriw.
Sɛ obi annye nna koraa a, ebetumi ama adwene mu nkae dwumadi ayɛ mmerɛw. Adanse dodow a ɛwɔ hɔ no ho gyinabea yɛ Mfinimfini; ɛnkyerɛ sɛnea anadwo tiaa baako bɛsesa wo nkontaa. 8
Ahohia
Adanse kakraa biNkontaa a wɔakora so: ahohia a ɛba prɛko pɛ → adwene mu nkae.
Ahohia a wɔde ba nhwehwɛmu dan mu prɛko pɛ betumi asɛe adwene mu nkae, titiriw bere a adwuma no hwehwɛ pii no. Adanse a ɛte sɛ eyi a yɛwɔ no ho gyinabea yɛ Fam; nea ɛba gyina ahohia no ne bere a wɔde yɛ adwuma no so. 9
Apɔw-mu-teɛteɛ
Adanse no nnuNkontaa a wɔakora so: apɔw-mu-teɛteɛ a wɔaka abom → adwene dwumadi nyinaa.
Yɛn akontaabu a ɛfa apɔw-mu-teɛteɛ ahorow nyinaa ho no mu awerɛhyem sua paa. Entumi nkyerɛ sɛ obi a ne ho ye benya adwene mu nkae nkɔanim a wobetumi ahwɛ kwan, na entumi nnye yɛn apɔw-mu-teɛteɛ sɔhwɛ no ntom sɛ nhwehwɛmu sɔhwɛ. 10
Mfe
Mfe ho ntotohoNsusuw a wɔahu; ɛnyɛ adwuma a wɔde yɛ ayaresa ho gyinabea.
Fa nnipa a wɔde wɔn sɔhwɛ, akontaabu kwan ne wɔn ho nsɛm a ɛho hia te sɛ wɔn mfe di nsɛ no ho nkontaa toto. Mfe ho tabela a ɛwɔ ha no yɛ nsɛm a ɛboa ma yɛte asɛm no ase; ɛnyɛ mmara a ɛkyerɛ sɛ obiara bɛhwere dodow pɔtee bi. 6
Ntetee
Adanse no nnuNkontaa a wɔakora so: adwene mu nkae ntetee → adwene mu nkae nnwuma foforo.
Nkɔanim a obi nya wɔ adwuma a ɔde tete ne nkɔanim a ɛkɔ nnwuma afoforo so no nyɛ ade koro. Yɛn nkɔanim a ɛkɔ adwuma a ɛbɛn ho so ho gyinabea yɛ Awerɛhyem sua paa; akwan a obi asua ne nneɛma a wadi ho dwuma mpɛn pii betumi ama agodie nkontaa akɔ soro a nkɔanim no ntrɛw ankɔ nneɛma pii so. 11
Mfiri
Bere susuw ho adanseNsusuw a wɔahu; ɛnyɛ ayaresa ho gyinabea.
Sɛnea mfiri no da mfonini adi ne sɛnea ɛfa wo mia ho no betumi ayɛ soronko wɔ mfiri ahorow so. Sɛ woreyɛ sɔhwɛ no mpɛn pii a, fa mfiri ne ɔkwan koro no ara di dwuma, titiriw sɛ bere a wɔde kyerɛ ade anaa mmuae ahoɔhare ka nkontaa no ho a. 12
Dɛn na nkɔanim no trɛw kɔ so, na dɛn na ɛntrɛw kɔ so?
Nkɔanim no kɔ he?
Sɛ wusua adwuma bi a, wubetumi atu mpɔn wɔ saa adwuma no mu. Asɛmmisa a emu yɛ den ne sɛ, nkɔanim no kɔ nnwuma foforo a ɛde adwene dwumadi a ɛte sɛ no di dwuma so anaa. Nhwehwɛmu a wɔayɛ wɔ n-back ntetee ho no kyerɛ sɛ, nkɔanim no gu ahorow: nea ɛba gyina sɛnea nea wɔde susuw nkɔanim no ne ntetee no bɛn wɔn ho so. Eyi mma yɛn kwan sɛ yɛmfa agodie gyinabea a ɛkorɔn nkyerɛ sɛ obi anya adwene tumi kɛse wɔ biribiara mu. 11
Nkɔanim a ɛkɔ akyirikyiri kyerɛ nkɔanim wɔ ade bi a ɛne ntetee no ntam kwan ware mu, te sɛ nyansa, sukuu mu nkɔso anaa da biara da asetena. Adwene mu nkae ntetee ho nhwehwɛmu akɛse bi anhu adanse a edi mũ sɛ ɛma nkɔanim kɛse wɔ nneɛma pii mu. Enti Helibrain agodie ma wo kwan sɛ wode bɔ ntetee na wohwɛ sɛnea woyɛ adwuma no; yɛmfa nkyerɛ sɛ ɛma nyansa kɔ soro. 13
Nsonsonoe a mfaso wɔ so ne sɛ wubetumi asesa nea wubetumi akura wɔ w’adwene mu, anaa wubetumi asesa nea adwuma no hwehwɛ. Nkrataa tiawa, mfonini a ɛkyerɛ nhyehyɛe anaa akontaabu a wode kyerɛw ntam betumi ama nneɛma a ɛsɛ sɛ wokura wɔ w’adwene mu so atew. Eyi yɛ ɔkwan pa a wode nnyinaso a ɛwɔ w’adwene akyi di dwuma; ɛnyɛ adanse sɛ nnyinaso no ama adwene mu nkae no kɛse. Yɛn adwene-map ne adesua nnwinnade boa ma woyɛ adwuma no nhyehyɛe; hwɛ mfaso a ɛwɔ so wɔ saa adwuma no mu.
03 / Sɔ hwɛ na fa toto ho
Sɔ wɔ Helibrain
Fi nkae adwuma bi ne adwuma bi a ɛhwehwɛ sɛ wode nsɛm foforo ka ho ase, na kenkan nkyerɛkyerɛmu a ɛfa wɔn mu biara ho. Kyerɛw ɔkwan a wode hyɛɛ mmuae no, sɛ wosan kaa nneɛma no wɔ w’adwenem anaa wode bɔɔ mu, ne sɛ na wunim adwuma no dedaw anaa. Nkontaa “a ɛsen biara pɛn” a obi nya fi mmɔdenbɔ pii mu no bua asɛmmisa soronko fi nkontaa a obi taa nya wɔ ne sɔhwɛ a edi kan mu.
Nkrataa a ɛwɔ ase ha no ma wuhu nsonsonoe a ɛda adwuma ankasa ntetee ne nnwinnade a ɛboa ma woyɛ nsɛm nhyehyɛe ntam. Wɔmfa wɔn nyinaa mmɔ mu nyɛ adwene mu nkae ɔha mu nkyem baako. Sɛ wopɛ sɛ wode wo ankasa nsɔhwɛ toto ho a, ma tebea ahorow no nyɛ pɛ na hwɛ sɛnea aba no kɔ so sesa wɔ nhyiam ahorow mu; mfa mmɔdenbɔ baako a ɛyɛ nwonwa nsi hɔ.
Sɔhwɛ ne agodie
Nɔma nkae sɔhwɛ
Kae nneɛma a ɛba nnidiso wɔ aniwa so; ɛnyɛ sɛ wote nɔma.
Aniwa mu nkae sɔhwɛ
Kae mmeae a ɛwɔ nhyehyɛe bi a wɔkyerɛ wo bere tiaa bi mu.
Nnidiso nnidiso nkae sɔhwɛ
San ka mmeae ahorow no nnidiso nnidiso.
Chimp sɔhwɛ
Kae mmeae a wɔde nɔma ahyɛ so ansa na wɔde akata so.
Akontaabu ahoɔhare sɔhwɛ
Fa nkae tiaa bi di dwuma wɔ akontaabu mu; akontaabu ho nimdeɛ nso ho hia.
IQ sɔhwɛ
Sɔhwɛ ahorow pii a nkae yɛ ɔfã biako wɔ afã afoforo ho.
Nnwinnade ne ntetee
Nɔma nkae ntetee
Sua nɔma tenten a wopaw; ntetee yi nyɛ mfe ho nkontaa sɔhwɛ.
Karte nkae ntetee
Fa akwan a wususuw ho di dwuma sua sɛnea wobɛka nneɛma nnidiso.
Adwene-map
Kyerɛ abusuabɔ ahorow wɔ krataa so, na ama nneɛma a ɛsɛ sɛ wokura wɔ w’adwene mu so atew.
Nsan-suahu nhyehyɛe
Yɛ nhyehyɛe ma bere a wubesan asua ade no; ɛfa adesua a ɛtena hɔ bere tenten ho.
Nkae apɔwmuden sɔhwɛ
Hwehwɛ nkae nnwuma ahorow mu, nanso mfa mmɔ mu nyɛ yare ho hu.
Mmuae a ɛfa ho
- So digit nkae a wɔte ne nɔma nkae a wɔde ani hu no yɛ ade koro? →
- IQ a ɛyɛ sɛn na ɛyɛ sɛn wɔ mfe ahorow mu? →
- So adwene ntetee betumi ama wo IQ atu mpɔn? →
- Ɔkwan bɛn so na kyekyɛ nɔma mu akuw boa wo ma wokae nɔma pii? →
- Adɛn nti na nɔma dodow a obi tumi kae akyi no taa yɛ tiaa sen nea ɔkae wɔ anim? →
- Intanɛt so IQ sɔhwɛ no yɛ nokwarehyɛ sɛn? →
- Nɔma dodow a nnipa dodow no ara tumi kae yɛ sɛn? →
- Nneɛma dodow sɛn na adwene mu nkae a ɛtra hɔ bere tiaa betumi akura? →
- IQ sɔhwɛ nkontaabu 115, 130 ne 145 kyerɛ ɔha mu nkyekyɛmu bɛn? →
- Sɛ wobɛsan ayɛ IQ sɔhwɛ a, ebetumi ama wo nɔma akɔ soro? →
- Soa a ɛte sɛ mfonini a wɔatwa no wɔ hɔ ampa? →
- Nsonsonoe bɛn na ɛda single n-back ne dual n-back ntam? →
- Dɛn na n-back sɔhwɛ no susuw ankasa? →
- IQ nkontaa pa yɛ dɛn? →
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Adwene mu nkae ne nkae tiaa yɛ ade koro anaa?
Wɔdi nsɛ wɔ nneɛma bi mu. Nkae tiaa ma nsɛm tra hɔ bere tiaa bi; adwene mu nkae nnwuma de nsɛm foforo ka ho anaa hwehwɛ sɛ yedwene ho. Nsonsonoe no gyina sɛnea wɔkyerɛɛ adwuma no ase so. 2
Nɔma 7 yɛ adwene mu nkae nkontaa a ɛfata anaa?
Nɔma dodow a obi bɛkae gyina sɛnea wɔkyerɛ no ne sɛnea wobu nkontaa no so. Nɔma 7 a wunim dedaw a wɔahyehyɛ no nnidiso ne nneɛma 7 a ɛyɛ foforo a ɛsɛ sɛ wokae no, ɛnyɛ ade koro wɔ nea ɛhwehwɛ fi nkae mu. 5
N-back gyinabea a ɛkorɔn kyerɛ sɛ IQ nso korɔn anaa?
Dabi. N-back gyinabea baako nni IQ nsakrae a wɔagye atom a efi mu ba. Adwene mu nkae ntetee ho adanse no nkyerɛ sɛ ɛma nyansa kɔ soro wɔ nneɛma pii mu. 13
Nhwehwɛmu fibea ahorow
Nkitahodi no de wo kɔ DOI anaa fibea no ankasa kyerɛwtohɔ so. Nhwehwɛmu mu ntotoho no kyerɛ nnwuma a wɔaka ho asɛm no; ɛnyɛ adanse sɛ yɛagye yɛn browser mu nkyerɛase atom.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.