01 / Tlhaloganya
Se e leng sone
Lefelo la nakwana la go berekela, le le thusiwang ke se o setseng o se itse
Go tshola nomoro ya mogala mo mogopolong ka nakwana ke go boloka tshedimosetso. Go e rulaganya sesha, go e kopanya le nomoro e nngwe kgotsa go emisetsa nomoro ya ntlha go tlhoka gore o laole tshedimosetso eo. Memori e e dirang ka nakwana ke lefelo la nakwana la go berekela le le go thusang go dira dilo tseo. Kitso ya nako e telele e go naya mafoko, dipaterone le mekgwa e o e tlwaetseng; ka jalo motho yo o nang le maitemogelo a ka gakologelwa tatelano e e tshwanang motlhofo go feta yo o sa e tlwaelang. Bokgoni bo ikaegile ka gore ke eng se se balwang jaaka karolwana e e nang le bokao. 2
Go ya ka tlhaloso e e motlhofo ya tsela e boboko bo berekang ka yone, dikgolagano tsa kwa pele le tsa kwa godimo ga boboko di thusa go tshola maikaelelo mo mogopolong le go laola kelotlhoko; ditsamaiso tsa maikutlo le puo tsone di thusa go tshwantsha tshedimosetso e e rileng. Ga go na lebokoso le le lengwe fela la memori e e dirang ka nakwana, e bile maduo a mo sefetleking ga a re bolelele gore ke karolo efe ya boboko e e neng e dira thata. Go laola ditiro le memori e e dirang ka nakwana di a amana, mme ga se mafoko a a ka dirisiwang go bitsa tiro nngwe le nngwe e e thata. 3
Helibrain e go thusa go leba pharologano eno ka ditsela di le mmalwa. Teko ya go gakologelwa dinomoro e go kopa go boeletsa tatelano; N-back e go kopa go lemoga gore sengwe sa jaanong se tshwana le sengwe sa pele; metshameko ya pono le tatelano yone e dirisa mafelo. Diphapano tseno di botlhokwa go feta gore ke motshameko ofe o o ntshang maduo a a bonalang a le magolo. Go dira sentle mo mofuteng mongwe go ka tsamaisana le maduo a a magareng mo go o mongwe, mme maduo ao otlhe a ka bo a nepile. 4
Kafa re bo lekanyang ka teng
| Mofuta wa tiro | Se babatlisisi ba se kopang | Dilo tse dingwe tse di amang maduo |
|---|---|---|
| Go boeletsa dinomoro tse di buiwang | Boeletsa tatelano ka thulaganyo e e tshwanang | Go utlwa, go boeletsa mo mogopolong, lebelo la go neelwa ga dinomoro le mokgwa wa go emisa |
| Go gakologelwa dilo fa gare ga ditiro tse dingwe | Gakologelwa dilo o ntse o rarabolola dipotso tse dingwe | Ditlhokego tsa go boloka le go dirisa tshedimosetso |
| N-back | Bapisa selo sengwe le sengwe le se se neng sa tlhagisiwa pele | Go ntšhafatsa tshedimosetso, go lemoga le go dira ditshwetso tsa go araba |
| Go lemoga phetogo ya pono | Swetsa gore a ditshwantsho tse di neng di tshwerwe mo mogopolong di fetogile | Palo ya dilo, gore go motlhofo go farologanya tse di bonwang le go fopholetsa |
Diteko tseno di lekanya dilo tse di amanang, mme maduo a tsone ga a dirisiwe jaaka diyuniti tse di ka emisediwanang. Ditiro tsa go gakologelwa dilo fa gare ga ditiro tse dingwe le tsa N-back di tshwana fela ka karolo ya pharologano ya batho ka bongwe. Go bitsa maemo a a kwa godimo a N-back “palo ya dinomoro tse motho a ka di gakologelwang,” kgotsa go a fetolela go nna IQ, go tlola tshekatsheko e e neng e tla tlhokega go tlhomamisa gore dipalo tseo di a bapisiwa. 4
Motshameko wa rona wa go gakologelwa dinomoro ka pono ga o tshwane le teko ya dinomoro tse di buiwang e e dirisitsweng mo patlisisong ya Woods le badirimmogo le ene. Patlisiso eo e bontsha gore palo e kgolo go gaisa ya dinomoro tse di gakologelwang, palogotlhe ya tse di nepagetseng le palogare e e fetogang go ya ka bokgoni jwa motho di ntsha dikarabo tse di sa tshwaneng, le fa tsotlhe e le mefuta ya teko e e tshwanang. Fa o rekota maduo, kwala le molao wa tiro le mokgwa wa go bala maduo. 5
Dingwaga le maemo a papiso: ke papiso efe e e siameng?
Tafole e e fa tlase e bontsha maduo a dinomoro tse di lekantsweng, e seng palo ya dinomoro, mo setlhopheng sa Ye le badirimmogo le ene sa batho ba kwa China. Sekale se dirilwe go dirisiwa batho botlhe ba le 723, ka palogare ya 10 le phapogo e e tlwaelegileng ya 3; dipalopalo tsa ditlhopha tsa dingwaga tseno ga se maduo a a lekantsweng ka dingwaga ka bongwe. Batsayakarolo e ne e le batho ba bagolo ba ba buisang Se-Mandarin, ba dingwaga di le 18–59. 6
| Dingwaga | Palogare ya maduo a a lekantsweng | Phapogo e e tlwaelegileng |
|---|---|---|
| 18–29 | 11.22 | 2.87 |
| 30–39 | 9.89 | 2.92 |
| 40–49 | 9.13 | 2.77 |
| 50–59 | 8.93 | 2.84 |
Motswedi: tafole ya ditlhopha tsa dingwaga mo setlhogong, karolo ya A. Thuto le mokgwa o o rileng wa teko ya dinomoro di botlhokwa. Ga go na palo epe mo tafoleng eno e e go nayang maemo a diperesente a maduo a Helibrain. Patlisiso e nngwe e kgolo ya mo inthaneteng e fitlhetse gore maduo a ditiro tsa memori e e dirang ka nakwana a ne a tlhatloga go fitlha mo dingwageng tse di ka nnang 30; seno se bontsha gore tiro le setlhopha se se lekantsweng di ka fetola popego ya mokgwa oo. Tseno ke dipapiso tsa ditlhopha, e seng ponelopele ya se se tla diragalelang motho a le mongwe. 7
02 / E lebe go ya ka maemo a yone
Dilo tse di bo amang
Matshwao a bosupi a araba potso ya gore “a go na le phelelo mo maemong ano?” Ga a solofetse koketsego e e rileng. Fa Helibrain e na le selekanyo sa bosupi, setlhopha sa batho le phelelo e se lekanang di nna di bontshitswe. “Ga e a lekanngwa” go raya gore ga re na selekanyo se se tsamaisanang le yone; ga go reye gore ga go na phelelo. Diphitlhelelo tsa dingwaga le didirisiwa ke bosupi jwa go lekanya, e seng selekanyo sa kalafi.
Boroko
Bosupi jo bo siamengMaduo a a bolokilweng: go tlhoka boroko gotlhelele → go nepahala ga memori e e dirang ka nakwana; bontsi e le batho ba bagolo ba ba itekanetseng sentle.
Go tlhoka boroko gotlhelele go ka koafatsa bokgoni jwa memori e e dirang ka nakwana. Tekanyetso ya rona ya gore bosupi bo teng ke Bogare; ga e bolele gore maduo a gago a tla fetoga go le kana kang morago ga bosigo bo le bongwe jwa boroko jo bokhutshwane. 8
Kgatelelo ya maikutlo
Bosupi jo bo lekanyeditswengMaduo a a bolokilweng: kgatelelo ya maikutlo ya nakwana → memori e e dirang ka nakwana.
Kgatelelo ya maikutlo ya kwa laboratoring ya nakwana e ka koafatsa memori e e dirang ka nakwana, segolobogolo fa tiro e batla go le gontsi. Tekanyetso ya rona ya bosupi jo bo maleba e kwa tlase; ditlamorago di ikaegile ka se se bakang kgatelelo le gore tiro e dirwa leng. 9
Ikatiso
Bosupi jo bo sa lekanangMaduo a a bolokilweng: ikatiso ka kakaretso → temogo ya kakaretso.
Tlhomamo ya tekanyetso ya rona e e akaretsang ya ikatiso e kwa tlase thata. Ga e tlhomamise gore motho yo o itekanetseng sentle o tla bona koketsego e e ka bolelelwang pele ya bokgoni jwa memori e e dirang ka nakwana, e bile ga e tlhomamise gore teko ya rona ya ikatiso e tshwana le patlisiso ya diteko. 10
Dingwaga
Dipapiso tsa dingwagaSe se fitlheletsweng ka selekanyo; ga se maemo a go lekanya kalafi.
Dirisa setlhopha sa batho se se lekantsweng ka tiro, mokgwa wa maduo le dipharologantsho tse dingwe tse di tshwanang. Tafole ya dingwaga fano ke bosupi jwa go tlhaloganya maemo, e seng molao wa gore mongwe le mongwe o latlhegelwa ke bokgoni ka selekanyo se se tshwanang. 6
Go ikatisa
Bosupi jo bo sa lekanangMaduo a a bolokilweng: go fetisetsa se se ithutilweng mo thapisong ya memori go ya kwa ditirong tse dingwe tsa memori.
Go tokafala mo tirong e o e ikatiseditseng go farologane le go fetisetsa tokafalo eo kwa ditirong tse dingwe. Tekanyetso ya rona ya go fetisetsa tokafalo kwa tirong e e batlileng e tshwana e kwa tlase thata; mekgwa e o e tlwaetseng le ditshwantsho tse di ipoeletsang di ka tlhatlhosa maduo a motshameko o sa tokafala ka kakaretso. 11
Didirisiwa
Bosupi jwa nakoSe se fitlheletsweng ka selekanyo; ga se tekanyetso ya kalafi.
Tsela e dilo di tlhagelelang ka yone mo sekerining le nako ya go tsenya dikarabo di ka farologana go ya ka sedirisiwa. Fa o boeletsa teko, dirisa sedirisiwa le mokgwa o o tshwanang, segolobogolo fa nako ya go tlhagisa dilo kgotsa lebelo la go araba di ama maduo. 12
Ke bokgoni bofe jo bo fetisetswang kwa ditirong tse dingwe, mme ke bofe jo bo sa fetisediweng?
Tokafalo e tshwanetse go bonala kae?
Go ithuta tiro go ka go thusa go e dira botoka. Potso e e thata ke gore a tokafalo eo e fetela le kwa ditirong tse o sa di tlwaelang tse di dirisang ditsamaiso tse di tshwanang. Patlisiso ya thapiso ya N-back e bontsha gore tokafalo e ikaegile ka gore tiro e e lekang phelelo e tshwana go le kana kang le e e neng e dirisiwa mo thapisong. Ga e re neye lebaka la go tsaya maemo a a kwa godimo mo motshamekong e le sesupo sa gore bokgoni jwa mogopolo bo oketsegile ka kakaretso. 11
Go fetisetsa tokafalo kgakala go raya go tokafala mo phelelong e e sa amaneng thata, jaaka botlhale, maduo a sekolo kgotsa go dira dilo tsa letsatsi le letsatsi. Tshekatsheko e kgolo ya patlisiso ya thapiso ya memori e e dirang ka nakwana ga e a bona bosupi jo bo tlhomameng jwa melemo e e anameng ya go fetisetsa tokafalo kgakala. Ka jalo metshameko ya Helibrain e go naya ikatiso le tsela ya go ela tlhoko gore o dira jang mo tirong; ga re e bontshe e le tsela ya go oketsa botlhale. 13
Tsela nngwe e e mosola ya go farologanya dilo ke go leba gore a o fetola bokgoni jwa gago kgotsa o fokotsa se tiro e se batlang mo go wena. Noutu, setshwantsho kgotsa go kwala dikgato tsa dipalo fa o ntse o di rarabolola go ka fokotsa tshedimosetso e o tshwanetseng go e tshola mo mogopolong. Go dirisa sedirisiwa se se ntseng jalo go a utlwala; mme seo ga se bosupi jwa gore sedirisiwa seo se okeditse bogolo jwa memori e e dirang ka nakwana. Didirisiwa tsa rona tsa mmapa wa dikgopolo le thuto di go thusa go rulaganya tiro; molemo wa tsone o tshwanetse go lekanngwa mo tirong eo.
03 / E leke mme o bapise
E leke mo Helibrain
Simolola ka tiro ya go boloka tshedimosetso le tiro ya go e ntšhafatsa, mme o bale ditlhaloso tsa tsone ka bongwe. Rekota gore o tsentse dikarabo jang, gore a o ne o boeletsa dilo kwa godimo kgotsa o di kopanya ka ditlhopha, le gore a o ne o setse o tlwaetse tiro eo. Maduo a a gaisang a o kileng wa a bona morago ga diteko tse dintsi a araba potso e e farologaneng le maduo a o a bonang mo lekgetlong la ntlha.
Dikarata tse di fa tlase di farologanya ikatiso e e tlhamaletseng ya tiro le didirisiwa tse di go thusang go rulaganya tshedimosetso. Ga di kopanngwe go nna maemo a le mongwe a diperesente a memori e e dirang ka nakwana. Fa o batla go ipapisa, leka go boloka maemo a a tshwanang, mme o lebe mokgwa wa maduo mo makgetlong a le mmalwa go na le go ikaega ka maduo a le mangwe a a kgatlhang.
Diteko le metshameko
Teko ya go gakologelwa dinomoro
Gakologelwa tatelano ya pono; ga e tshwane le go utlwa dinomoro.
Teko ya go gakologelwa dilo tse o di boneng
Gakologelwa mafelo a dilo mo pateroneng e e bontshiwang ka nakwana.
Teko ya go gakologelwa tatelano
Boeletsa mafelo ka tatelano.
Teko ya Chimp
Gakologelwa mafelo a dinomoro pele di fitlhwa.
Teko ya lebelo la go bala dipalo ka tlhogo
Dirisa memori ya nakwana fa o bala; kitso ya dipalo le yone e botlhokwa.
Teko ya IQ
Teko e e akaretsang e e nang le karolo ya memori le dikarolo tse dingwe.
Didirisiwa le ikatiso
Thapiso ya go gakologelwa dinomoro
Ikatise ka boleele jo o bo tlhophileng jwa dinomoro; thapiso eno ga e lekanye maemo a gago.
Thapiso ya go gakologelwa dikarata
Ikatise go gakologelwa tatelano o dirisa mekgwa e e rileng.
Mmapa wa dikgopolo
Bontsha dikamano mo tsebeng gore o fokotse dilo tse o tshwanetseng go di tshola mo mogopolong.
Thulaganyo ya go boeletsa ka dinako tse di farologaneng
Rulaganya dinako tsa go boeletsa moragonyana; seno se thusa go ithuta ga nako e telele.
Teko ya maemo a memori
Sekaseka mefuta e e farologaneng ya ditiro tsa memori kwa ntle ga go di kopanya go dira tshupo ya bolwetse.
Dikarabo tse di amanang
- A go gakologelwa dinomoro tse di utlwilweng go tshwana le go gakologelwa dinomoro tse di bonweng? →
- Palogare ya IQ go ya ka dingwaga ke bokae? →
- A thapiso ya boboko e ka tokafatsa IQ ya gago? →
- Go arola dinomoro ka ditlhopha go go thusa jang go gakologelwa dinomoro tse dintsi? →
- Ke ka ntlha yang fa palo ya dinomoro tse o ka di gakologelwang ka tatelano e e buseditsweng gantsi e le kwa tlase ga ya tatelano ya pele? →
- Diteko tsa IQ tsa mo inthaneteng di nepagetse go le kana kang? →
- Motho yo o tlwaelegileng a ka gakologelwa dipalo di le kae? →
- Memori e e dirang ka nakwana e ka tshola dilo di le kae? →
- Dintlha tsa IQ tsa 115, 130 le 145 di mo diperesenteleng dife? →
- A go dira teko ya IQ gape go ka oketsa maduo a gago? →
- A kgakologelo ya setshwantsho ke selo sa nnete? →
- Pharologanyo ke efe fa gare ga n-back ya molapo o le mongwe le ya melapo e mebedi? →
- Teko ya n-back tota e lekanya eng? →
- Madu a mantle a a siameng a IQ ke afe? →
Dipotso tse di bodiwang gangwe le gape
A memori e e dirang ka nakwana e tshwana le memori ya nakwana?
Di a amana. Memori ya nakwana e boloka tshedimosetso e le teng ka bokhutshwane; gantsi ditiro tsa memori e e dirang ka nakwana di tlhoka gore o ntšhafatse kgotsa o dirise tshedimosetso eo. Pharologano e ikaegile ka tlhaloso ya tiro. 2
A go gakologelwa dinomoro di le 7 ke maduo a a tlwaelegileng a memori e e dirang ka nakwana?
Maduo a dinomoro tse o di gakologelwang a ikaegile ka tsela e di tlhagisiwang le go balwa ka yone. Tatelano ya dinomoro di le 7 e o e tlwaetseng le tatelano e o sa e tlwaelang ya dikarolwana di le 7 ga di tlhoke gore memori e dire ka tsela e e tshwanang. 5
A go fitlha mo maemong a a kwa godimo a N-back go raya gore IQ ya me e kwa godimo?
Ga go na mokgwa o o tlhomamisitsweng wa go fetolela maemo a le mongwe a N-back go nna IQ. Bosupi jwa thapiso ya memori e e dirang ka nakwana ga bo tlhomamise gore botlhale bo oketsega ka kakaretso. 13
Metswedi
Dikgolagano di ya kwa go DOI ya kwa tshimologong kgotsa kwa rekotong ya motswedi. Dipapiso tsa patlisiso di tlhalosa ditiro tse di umakilweng, ga di tlhomamise gore mefuta ya rona ya mo sefetleking e lekantswe sentle.
- Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
- Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
- Diamond (2012). Executive Functions.
- Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
- Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
- Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
- Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
- Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
- Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
- Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
- Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
- Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.