Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Tiro | Papiso e e tlhokegang | Se maduo a a kwa godimo a se kayang ka tlhamalalo |
|---|---|---|
| 1-back | Ntlha ya jaanong le e e fetileng | Go dira sentle fa go dirisiwa molao oo |
| 2-back | Ntlha ya jaanong le e e neng e le teng maemo a mabedi kwa morago | Go ntšhafatsa le go bapisa sentle mo tirong eo |
| 3-back | Ntlha ya jaanong le e e neng e le teng maemo a mararo kwa morago | Go dira sentle fa phatlha e le kgolo, go ya ka nako e e beilweng |
Palo e bontsha phatlha ya maemo mo tatelanong. Ga e bontshe fela palo yotlhe ya dintlha tse motho a ka di bolokang mo mogopolong, ka gonne tiro eno gape e tlhoka go nna o ntse o tlhokometse, o ntšhafatsa tshedimosetso e bile o araba. Tshekatsheko ya Owen le badirimmogo ya ditshwantsho tsa boboko e akaretsa mefuta e mentsi e e farologanang ka mofuta wa tlhotlheletso, lefelo le mafoko kgotsa tshedimosetso e e seng ya mafoko. Owen et al., 2005
Lebaka la go e bitsa tiro ya memori e e dirang
Dikgopolo tsa memori e e dirang di bua ka go tshola tshedimosetso e le teng fa o ntse o e dirisa kgotsa o e ntšhafatsa. Mokgwa wa n-back o dirisa bontlhanngwe jwa ditsamaiso tseno tse di akaretsang. Leina leno ga le reye gore ditiro tsotlhe tsa memori e e dirang di lekanya bokgoni jo bo tshwanang tota kgotsa di dirisa motswako o o tshwanang wa go boloka le go laola tshedimosetso. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Ka sekai, ditiro tsa go gakologelwa fa go ntse go dirwa tiro e nngwe di kopanya go gakologelwa tshedimosetso le tlhokego e nngwe ya go e dira, mme gantsi di kopa gore motho a e boeletse. Tshekatsheko ya mokgwa wa patlisiso e tlhalosa popego e e farologaneng le ya go lemoga ka n-back e e tswelelang. Go bidiwa ka leina le le tshwanang ga go tseye maemo a bosupi jwa gore maduo a amana jang. Conway et al., 2005
A n-back e ka emisetsa teko ya go gakologelwa?
Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi ya Redick le Lindsey e bone kamano e e bokoa magareng ga n-back le ditiro tsa go gakologelwa fa go dirwa tiro e nngwe, mme dipatlisiso di ne di farologana. Bofelo jwa yone ke gore diteko tseno ga di a tshwanela go dirisiwa jaaka e kete di a lekana. Ka jalo, maduo a a kwa tlase mo go nngwe le a a kwa godimo mo go e nngwe ga a ikganetse ka boone, e bile ga a supe gore nngwe ya tsone e tshwanetse ya bo e le phoso. Redick et al., 2013
Ke eng se se e amang?
Go nepisa go ikaegile ka dilo tse di fetang phatlha fela
Nako ya go bontsha tlhotlheletso, lobaka lwa go araba, gore dilo tse di tshwanetseng go lemogiwa di tlhaga ga kae, le tsela ya go bala dikarabo tsa maaka, tsotlhe di fetola bothata. Farologanya ka metlha go lemoga dilo tse di tshwanang le go tobetsa gantsi. Maduo a tshwanetse go tlhalosa molao wa go bala dikarabo tse di nepagetseng le tse di phoso, e seng go bontsha maemo a n fela. Go farologana ga mekgwa ya dipatlisiso tsa n-back ke lengwe la mabaka a maemo a a tswang mo mekgweng e e farologaneng a sa tshwanelang go tsewa e le ditekanyetso tsa botlhe. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Dipapiso tsa dingwaga le bong le tsone di tlhoka mokgwa o o tshwanang le setlhopha sa batho se se tshwanetseng. Ditlhatlhobo tseno ga di neye maemo a a siameng a botlhe go ya ka dingwaga mo motshamekong wa inthanete o o fetolang bothata. Go naya motho maemo a le mangwe go ne go tla kaya bonnete jo bosupi bo sa bo tshegetseng. Redick et al., 2013 Conway et al., 2005
Go tokafala ka go ikatisa go bontsha eng?
Tshekatsheko ya dipatlisiso tsa thapiso ya n-back e farologanya go fetisetsa bokgoni kwa ditirong tse di amanang le go bo fetisetsa kwa diphelelong tse di kgakala. Tshekatsheko e e anameng ya thapiso ya memori e e dirang ga e bone bosupi jo bo tlhatswang pelo jwa gore go na le molemo ka kakaretso wa go fetisetsa bokgoni kgakala fa go dirisiwa dipapiso tse di maleba. Ka jalo, go tokafala mo n-back ke bosupi jwa gore o ithutile bokgoni jo bo lekilweng, e seng gore botlhale ka kakaretso bo oketsegile. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Go ikanyega ga tekanyo ke selo se sengwe se se tlhokegang. Tiro e ka dirisa mokgwa o o botlhokwa mme ya bontsha phetogo e e ikanyegang mo setlhopheng, mme ya se ka ya naya maduo a motho ka bongwe a a tlhomameng sentle. Diphitlhelelo tse di bidiwang kgolagano e e gakgamatsang ya go ikanyega di re tlhagisa gore maduo a motshameko o mokhutshwane a se ka a tsewa e le nonofo ya motho e e sa fetogeng. Hedge et al., 2017
Fa o itekola, dirisa mofuta, nako le mokgwa wa go bala maduo o o tshwanang, mme o sale diphoso morago mmogo le dikarabo tse di siameng. Fa o fetola mefuta ya ditlhotlheletso kgotsa o dirisa mofuta o o fetolang bothata, kwala gore o fetotse mokgwa wa tekanyo. Tlhaloso e e utlwalang ya tiro e ruta go feta polelo ya gore palo e le nngwe e emela memori yotlhe e e dirang. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya N-back
Leka Teko ya N-back go bona kafa go ntšhafatsa le go bapisa dintlha go dirwang ka teng fa phatlha e rileng. Bala ditaelo tsa go bala maduo, mme o bapise diteko tse di dirilweng ka mokgwa o o tshwanang fela. Se o se bonang ke maduo mo tirong eno, e seng tlhatlhobo ya IQ kgotsa selekanyo sa kakaretso sa bokgoni jwa go gakologelwa.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A 3-back e raya gore nka gakologelwa dilo di le tharo fela?
Nnyaa. Palo e tlhalosa phatlha ya papiso, mme go tlhokomela le go ntšhafatsa tshedimosetso le tsone di thusa mo tseleng e o dirang ka yone. Owen et al., 2005
A n-back e tshwana le teko ya go gakologelwa dinomoro?
Nnyaa. Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi e fitlhela gore diteko tsa go gakologelwa le tsa n-back ga di lekane jaaka diteko tsa memori e e dirang. Redick et al., 2013
A go tokafala go supa gore IQ ya me e oketsegile?
Dipalo tsa dipatlisiso tsa thapiso ga di tlhomamise tshwetso eo. Go ithuta tiro eno le go fetisetsa bokgoni ka kakaretso di tshwanetse go sekasekwa ka thoko. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Metswedi
- Owen et al. (2005). Mokgwa wa n-back wa memori e e dirang: Tshekatsheko ya dipatlisiso tsa ditshwantsho tsa boboko tsa tiro tse di tlwaelegileng.
- Redick et al. (2013). Ditekanyo tsa complex span le n-back tsa memori e e dirang: Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi.
- Cowan (2001). Palo ya maselamose ya 4 mo memoring ya nakwana: Go akanyetsa sesha bokgoni jwa go boloka mo tlhaloganyong.
- Baddeley (2012). Memori e e dirang: Dikgopolo, dimotlolo le dikganetsano.
- Conway et al. (2005). Ditiro tsa go lekanya selekanyo sa memori e e dirang: Tshekatsheko ya mokgwa le kaedi ya modirisi.
- Soveri et al. (2017). Go sekaseka sesha thapiso ya memori e e dirang: Tshekatsheko ya maemo a mantsi ya dipatlisiso tsa thapiso ya n-back.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Thapiso ya memori e e dirang ga e tokafatse maduo mo diteko tsa botlhale kgotsa mo ditekanyetsong tse dingwe tsa “go fetisetsa bokgoni kgakala”.
- Hedge et al. (2017). Kgolagano e e gakgamatsang ya go ikanyega: Lebaka la go bo ditiro tsa tlhaloganyo tse di nonofileng di sa neye dipharologano tsa batho ka bongwe tse di ikanyegang.
