Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Mofuta | Tshedimosetso e e salwang morago | Dintlha tsa go naya maduo tse di tshwanetseng go bolokwa |
|---|---|---|
| N-back ya pono, molapo o le mongwe | Mola o le mongwe wa ponalo kgotsa lefelo | Dilo tse di tshwanang, ditemoso tsa maaka le nako ya go araba |
| N-back ya kutlo, molapo o le mongwe | Mola o le mongwe wa kutlo | Go tshameka modumo le melawana ya go araba |
| N-back ya melapo e mebedi | Mela e mebedi ka nako e le nngwe | Melawana ya go naya maduo a molapo mongwe le mongwe le a kopanyo |
Dipatlisisong tsa N-back go dirisiwa ditsela di le dintsi; ga go na motshameko o le mongwe o o tlwaelegileng. Owen le badirimmogo ba farologanya boitshupo, lefelo le dipharologanyo tsa diteng, fa tshekatsheko e e kopanyang dipatlisiso tsa thapiso e sekaseka dipharologano tsa ditsela tsa thapiso le maduo. Ka ntlha ya dipharologano tseo, go bolela fela maemo a n ga go tlhalose sentle bokgoni jwa motho. Owen et al., 2005 Soveri et al., 2017
N-back ya melapo e mebedi e oketsa tiro efe?
Go ela tlhoko mela e mebedi go oketsa tlhokego ya go e lomaganya, mme bothata jo bo tlhamaletseng bo ikaegile ka gore mela e bewa jang ka nako le gore maduo a balwa jang. Ga go a siama go atisa maduo a tiro e le nngwe ka pedi kgotsa go ntsha palo e e tlhomameng ya maemo go fopholetsa maduo a melapo e mebedi. Dikakanyo ka memori e e dirang di akaretsa ditshwantshiso le ditsamaiso tsa taolo di le dintsi, e seng palo e le nngwe ya mafelo e e dirang mo ditirong tsotlhe. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Pharologanyo eno gape e tlhalosa gore ke ka ntlha yang fa maduo a le mongwe a teko ya go gakologelwa dinomoro a sa kgone go tlhomamisa gore motho o tla fitlhela mofuta ofe o le motlhofo. Ditsela tsa go lekanya kgono ya go gakologelwa di tlhoka mefuta e e farologaneng ya go gakologelwa le go dira dilo ka nako e le nngwe, mme tshekatsheko e e bapisa N-back le teko ya go gakologelwa e e raraaneng ga e dumalane le go tsaya diteko tseno di lekana. Conway et al., 2005 Redick et al., 2013
A N-back ya melapo e mebedi e botoka go ya ka saense?
Potso eo e tlhoka go tlhalosa gore go buiwa ka maduo afe: go dira botoka mo tirong e o e ikatiseditseng, go fetisetsa bokgoni kwa tirong e nngwe ya memori, kgotsa go tokafatsa go akanya ka kakaretso, ke diphelelo tse di farologaneng. Tshekatsheko e e kopanyang dipatlisiso tsa thapiso e farologanya diphelelo tseno. Thapiso e e tlhokang thata kgotsa e e raraaneng ga e supe ka boyone gore mosola wa kakaretso o tla nna mogolo. Soveri et al., 2017
Ke eng se se e amang?
Bosupi jwa phetiso bo dumela gore go ka twe eng?
Go tokafala mo ditirong tse di amanang le thapiso go ka direga, segolobogolo fa teko e tshwana le thapiso. Tshekatsheko e e atologileng ya memori e e dirang e fitlhela gore dipolelo tsa gore go tokafala botlhale kgotsa diphelelo tse dingwe tse di kgakala le thapiso di a koafala fa di bapisiwa le ditlhopha tse di laolwang sentle. Diphitlhelelo tseno ga di tshegetse go solofetsa gore N-back ya melapo e mebedi e dira gore motho a nne botlhale ka kakaretso. Melby-Lervåg et al., 2016 Soveri et al., 2017
Gape ga di reye gore go ithuta motshameko ga go na mosola. Motho a ka nna le bokgoni jo bo oketsegileng jwa go tshwara molao mo mogopolong, go ela tlhoko dilo tse di tlhagisiwang le go araba ka nepo. Tlhaloso e e tshegediwang ke saense e tshwanetse go nna mo tirong e e lekantsweng kgotsa mo diphelelong tse di amanang thata le yone tse di lekantsweng. Soveri et al., 2017
Lebaka la go bo maemo a mo inthaneteng e se selekanyo se le sengwe
Lebelo la go tlhagisa dilo, selekanyo sa tse di tobilweng, mellwane ya go fetola bothata, dilo tse di tshwanang mme di sa tshwane le dilo tse di lebilweng, le nako ya go araba di ka farologana. Tiro ya melapo e mebedi e e bonya e ka nna le ditlhoko tse di farologaneng le tiro ya molapo o le mongwe e e bofefo. Fa ditsela tsa teko le go lekanya di sa lekane, dinomoro tse di tshwanang tsa n ga di supe bokgoni jo bo lekanang kgotsa ditlwaelo tse di emelang dingwaga le bong. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Gape go tshwanetse ga lekanngwa gore maduo a ikanyega go le kana kang mo tekong eo, segolobogolo pharologanyo fa gare ga mefuta e mebedi. Dipatlisiso ka pharologanyo ya boikanyego di bontsha gore ke ka ntlha yang fa ditiro tsa diteko tse di nonofileng di sa ntse di ka ntsha dipharologanyo tse di sa tlhomamang fa gare ga batho. Maemo a o a fitlheletseng gangwe fela ga a tshwanela go nna leina le le sa fetogeng la bokgoni jwa gago jwa memori e e dirang. Hedge et al., 2017
Fa o bapisa mefuta eno ka tsela e e sa tlhomamang, tlhokomela dintlha tsa yone mme o kwale dikarabo tse di nepagetseng le ditemoso tsa maaka. Tsaya se o se ratang kgotsa kgatelopele ya gago e le se se malebana le tiro eo fela. Bosupi ga bo neye maemo a n a a siametseng mongwe le mongwe, selekanyo sa thapiso se se tlhomameng sa go atlega, kgotsa tsela ya go fetolela bokgoni jwa tiro ya melapo e mebedi go nna IQ. Conway et al., 2005 Melby-Lervåg et al., 2016
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya N-back
Leka teko ya N-back mme o latele mofuta o o tlhalosiwang mo tsebeng eno. Fa o dirisa mofuta o mongwe wa melapo e mebedi, o kwale ka thoko go na le go tsaya dinomoro tsa n e le selekanyo se le sengwe. Tiro ya Helibrain ga e tlhomamise melemo e e atologileng ya thapiso.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A 2-back ya melapo e mebedi e tshwana le 4-back ya molapo o le mongwe?
Nnyaa. Palo e kaya gore go lebelelwa dilo tse di fetileng lobaka lo lo kana kang; go oketsa molapo o mongwe go fetola tlhokego ya go lomaganya, ga go menaganye fela lobaka loo. Owen et al., 2005
A N-back ya melapo e mebedi e tla tokafatsa tiro nngwe le nngwe ya memori?
Ditshekatsheko di farologanya go ithuta tiro, phetiso kwa ditirong tse di amanang le yone le phetiso e e kgakala. Maduo a a kwa godimo a thapiso ga a supe gore bokgoni ka kakaretso bo tokafetse. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Ke mofuta ofe o ke tshwanetseng go o dirisa go lekanya IQ?
Ga go na mofuta ope o o nayang tsela e e tlhomamisiwang ya go fetolela maemo a one a n go nna IQ. Ditiro tse di farologaneng tsa memori e e dirang ga di a lekana. Redick et al., 2013
Metswedi
- Owen et al. (2005). Mokgwa wa N-back wa go lekola memori e e dirang: Tshekatsheko e e kopanyang dipatlisiso tsa ditshwantsho tsa ditiro tsa boboko tse di tlwaelegileng.
- Redick et al. (2013). Ditekanyo tsa memori e e dirang tsa go gakologelwa tatelano e e raraaneng le N-back: Tshekatsheko e e kopanyang dipatlisiso.
- Cowan (2001). Palo ya maselamose ya 4 mo memoreng ya nakwana: Go sekaseka sesha bokgoni jwa go boloka tshedimosetso mo mogopolong.
- Baddeley (2012). Memori e e Dirang: Dikakanyo, Dikao le Dikganetsano.
- Conway et al. (2005). Ditiro tsa go lekanya selekanyo sa memori e e dirang: Tshekatsheko ya mokgwa le kaedi ya modirisi.
- Soveri et al. (2017). Go sekaseka sesha thapiso ya memori e e dirang: Tshekatsheko ya maemo a mantsi ya dipatlisiso tsa thapiso ya N-back.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Thapiso ya Memori e e Dirang ga e Tokafatse Maduo mo Ditekong tsa Botlhale kgotsa Ditekong tse Dingwe tsa “Phetiso e e Kgakala”.
- Hedge et al. (2017). Pharologanyo ya boikanyego: Lebaka la go bo ditiro tse di nonofileng tsa tlhaloganyo di sa ntshe dipharologanyo tse di ikanyegang fa gare ga batho.
