Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Mokgwa wa go lekanya mo thutong e le nngwe | Palogare ya tatelano ya pele | Palogare ya tatelano e e buseditsweng |
|---|---|---|
| Palo e kgolo ka mokgwa wa setso wa go emisa teko | dinomoro di le 6.35 | dinomoro di le 4.61 |
| Palo e kgolo mo tekong e e atolositsweng | dinomoro di le 6.77 | dinomoro di le 5.19 |
| Palogare ya tekanyo ya tatelano e e fetofetogang | dinomoro di le 6.52 | dinomoro di le 4.91 |
Tafole 6 ya Woods le badirimmogo e bega dipalo tseno. Dinomoro di ne di buisiwa ka modumo go dirisiwa thulaganyo ya khomputara. Motshameko wa pono o o bontshang palo yotlhe o dirisa maemo a a farologaneng a go tlhagisa le go gakologelwa; ka jalo dipalo tseno ga se ditekanyetso tsa maduo a Helibrain. Le mo thutong eo, go fetola tekanyo go fetola boleele jwa tatelano jo bo bonalang. Woods et al., 2010
Go busetsa tatelano morago go oketsa eng?
Go gakologelwa ka tatelano ya pele go tlhoka go boloka dilo mmogo le tatelano ya tsone. Go gakologelwa ka tatelano e e buseditsweng go fetola tatelano e e tlhokegang ya karabo, mme go ka tlhoka go dira diphetogo tse dingwe mo tshedimosetsong kgotsa go dirisa maano a mangwe a go e gakologelwa. Dikai tsa tiriso ya mogopolo wa tiro di farologanya poloko ya nakwana le ditsamaiso tse di laolang kgotsa tse di fetolang se se tshwerweng mo mogopolong, go na le go tsaya gore tiro nngwe le nngwe e bontsha bokgoni jwa selo se le sengwe fela. Baddeley, 2012 Conway et al., 2005
Seno ga se reye gore pharologanyo fa go tlosiwa maduo a tatelano ya pele mo go a tatelano e e buseditsweng e lekanya bokgoni jwa tsamaiso ya mogopolo fela. Pampiri ya teko ya go gakologelwa dinomoro e bontsha gore go tlhomama ga go lekanya go ama jang papiso eo. Maano, diphoso le molao wa go emisa teko tsotlhe di thusa go tlhalosa se pharologanyo e se kayang. Woods et al., 2010
Lebaka la go bo supa e se molao wa botlhe
Puisano ya ga Miller e e itsegeng e bua ka tshedimosetso le go e kopanya ka tsela e ntšha; ga e tlhomamise gore mongwe le mongwe o tla gakologelwa dinomoro di le supa. Tshekatsheko ya moragonyana ya ga Cowan e sekaseka palo e nnye ya ditlhopha tsa tshedimosetso fa maemo a thibela go ikakanyetsa kgotsa go kopanya dilo ka ditlhopha. Dikakanyo tseno di dirisa dithibelo le diyuniti tse di farologaneng; ga go na epe e e re nayang lebaka la go fokotsa palo e e tlhomameng mo boleeleng bongwe le bongwe jwa tatelano ya pele go fopholetsa ya tatelano e e buseditsweng. Miller, 1956 Cowan, 2001
Ke eng se se e amang?
Dingwaga, thuto le tsela ya go tlhagisa di botlhokwa
Thuto ya ditekanyetso tsa go gakologelwa dinomoro e ne ya sekaseka dingwaga le thuto, mme setlhopha sa yone sa batho ba bagolo ga se ditekanyetso tsa botshelo jotlhe tse di akaretsang dipuo tsotlhe le ditsela tsotlhe tsa go tlhagisa tshedimosetso. Pharologanyo ya dingwaga mo setlhopheng seo ga e tlhomamise gore diperesente tsa maemo mo borawuzeng di baakantswe go ya ka dingwaga. Gape, go tlhagisa dinomoro ka modumo ka go latelana go farologana le go bona palo yotlhe ka nako e le nngwe. Woods et al., 2010
Kitso e e bolokilweng lobaka lo loleele e ka fetola tsela e mola wa tshedimosetso o tsenngwang ka yone mo mogopolong. Dipatlisiso tsa go kopanya tshedimosetso ka ditlhopha di tlhalosa kafa popego e dirang gore tatelano e nne motlhofo go e tshwara; mme thuto e e itsegeng ya go ikatisa ka tlhoafalo e bontshitse koketsego e kgolo ya go gakologelwa dinomoro ka go dirisa thulaganyo ya go gakologelwa e e ithutilweng. Diphitlhelelo tseo ga di tlhomamise gore mefuta yotlhe ya mogopolo e a oketsega ka selekanyo se se tshwanang. Mathy et al., 2012 Ericsson et al., 1980
Pharologanyo ya motho ka namana e tshwanetse go tlhalosiwa jang?
Boloka ditlhaloso tsa ditiro tse pedi le melao ya go lekanya. Maduo a a kwa tlase a tatelano e e buseditsweng ka boone ga se bosupi jwa bothata jwa kalafi, mme pharologanyo e kgolo go feta e e tlwaelegileng mo mothong ka namana ga e ka ke ya tlhalosiwa ka tsela ya kalafi go se na tekanyo le ditekanyetso tse di tshwanetseng. Tshekatsheko ya mekgwa ya go lekanya boleele jwa tatelano e gatelela go dirisa ditsamaiso tse di tlhalositsweng sentle fa go dirwa ditshwetso ka mogopolo wa tiro. Conway et al., 2005
Gape ga go a babalesega go fetolela boleele bongwe jwa tatelano go nna selekanyo se se rileng sa n-back. Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi e fitlhela gore ditekanyo tsa n-back le tsa boleele jwa tatelano ga di emelane, le fa tsotlhe di bidiwa ditekanyo tsa mogopolo wa tiro. Maduo a ikaegile ka se tiro e se batlang mo go lemogeng, go ntšhwafatsa le go gakologelwa. Redick et al., 2013
Fa o sala maduo morago e le fela go bona tshedimosetso, bapisa tatelano ya pele le tatelano ya pele, le e e buseditsweng le e e buseditsweng, mo maemong a a tshwanang a go tlhagisa tshedimosetso. Fa o fetola leano la go baya dilo ka ditlhopha, kwala gore o le fetotse. Maduo a a botoka a ka tswa a bontsha mokgwa o o nang le mosola thata mo tshedimosetsong eno, go na le go oketsega ga bokgoni jwa mogopolo ka kakaretso. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya go gakologelwa dinomoro
Leka teko ya go gakologelwa dinomoro e le tiro ya pono ya go gakologelwa. Maduo a yone a tshwanetse go tlhalosiwa go ya ka ditaelo tsa yone; ga se mokgwa wa mo tafoleng wa dinomoro tse di buisiwang ka modumo ka tatelano ya pele le e e buseditsweng. O se ka wa dirisa pharologanyo e e gatisitsweng jaaka mokgele wa go tlhatlhoba bolwetse.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A pharologanyo e e solofelwang ke dinomoro tse pedi tota?
Nnyaa. Pharologanyo ya palogare ka tekanyo ya setso ya thuto e ne e le dinomoro di le 1.74, mme ditekanyo tse dingwe di ne tsa ntsha dipharologanyo tse di farologaneng. Seo ga se molao wa motho ka namana. Woods et al., 2010
A boleele jwa tatelano e e buseditsweng bo ka nna boleele?
Maduo le maano a batho ka bongwe a ka farologana. Dipalopalo tsa palogare tsa setlhopha ga di tlhomamise gore tatelano e nngwe le nngwe e tshwanetse go nna le maduo a a kwa godimo kgotsa a a kwa tlase. Woods et al., 2010
A nka fetolela boleele jwa tatelano ya dinomoro go nna n-back?
Nnyaa, metswedi eno ga e supe mokgwa ope o o tlhomamisitsweng wa go di fetolela; ditiro tseno ga se ditekanyo tse di emelanang. Redick et al., 2013
Metswedi
- Woods et al. (2010). Go tokafatsa tekolo ya boleele jwa tatelano ya dinomoro mo mogopolong wa nakwana wa mafoko.
- Cowan (2001). Palo ya maselamose ya 4 mo mogopolong wa nakwana: Go sekaseka gape bokgoni jwa go boloka tshedimosetso mo mogopolong.
- Miller (1956). Palo ya maselamose ya supa, koketso kgotsa phokotso ya pedi: Dithibelo dingwe mo bokgoning jwa rona jwa go dira tshedimosetso.
- Baddeley (2012). Mogopolo wa tiro: Dikakanyo, dikao le dikganetsano.
- Conway et al. (2005). Ditiro tsa go lekanya boleele jwa mogopolo wa tiro: Tshekatsheko ya mokgwa le kaelo ya modirisi.
- Redick et al. (2013). Ditekanyo tsa mogopolo wa tiro tsa complex span le n-back: Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi.
- Ericsson et al. (1980). Go ithuta bokgoni jwa go gakologelwa.
- Mathy et al. (2012). Ke eng se se dirang gore dipalo tsa maselamose di nne tsa maselamose? Go kopanya tshedimosetso ka ditlhopha le go e pitlaganya mo mogopolong wa nakwana.
