Bosupi jo bo botlhokwa le dipalo
| Ntlha ya sekai | Diphapogo tse di tlwaelegileng go feta 100 | Peresente ya motlhala wa tlwaelo |
|---|---|---|
| 100 | 0 | 50.00 |
| 115 | 1 | 84.13 |
| 130 | 2 | 97.72 |
| 145 | 3 | 99.87 |
Palo e dirisa z = (ntlha − 100) / 15 le kabo e e tlwaelegileng e e kgobokantsweng, e e potologilweng go manaanenyana a mabedi. Palogare ya 100 le SD ya 15 ke mekgwa e e tlwaelegileng ya dikala. Dibukana tsa diteko ka botsone di tlhomamisa ditlwaelo, methalo ya maduo le tlhaloso e e tshwanetseng; motlhala wa dipalo wa tlwaelo ga o tlhomamise teko e ntšha. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Peresente ya maemo ga se peresente ya dikarabo tse di siameng
Peresente ya maemo e bontsha maemo a motho mo kabong e go bapisiwang le yone. Ga e reye gore motho o arabile dipotso ka peresente eo sentle kgotsa o na le peresente eo ya botlhale jotlhe. Kaelo ya tiriso ya diteko e tlhoka setlhopha sa tshupiso se se nang le mabaka le bosupi jwa tlhaloso ya maduo e a ikaelelang. Fa di seyo, peresente ya maemo e ka lebega e nepile go feta bosupi jo bo leng teng. International Test Commission, 2001
Go fetoga eng fa motho a gola?
IQ e lekanngwa go ya ka dingwaga: mo mokgweng o o tlwaelegileng wa sekala, palogare ya setlhopha sengwe le sengwe sa dingwaga ke 100. Ngwana le mogolo ba ka bona maduo a a lekanang a a ba bapisiwang le dingwaga tsa bone, le fa ba arabile dipotso tse di farologaneng kgotsa ba bone dipalo tse di farologaneng tsa maduo a a sa fetolwang. Ka jalo dipalo tsa motlhala wa tlwaelo ga di tlhalose tsela ya tiro ya botshelo jotlhe e e sa fetolwang go ya ka dingwaga. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020
Ditlwaelo gape di ikaegile ka teko, batho le nako. Tshekatsheko ya Raven e bontsha go farologana ga ditlwaelo tsa diteko tsa dipaterone mo mafelong le dinakong tse di farologaneng. Ntlha ya sedirisiwa sengwe ga e a tshwanela go tsewa jaaka e kete diteko tsotlhe le mananeo a ditlwaelo tsa nako e e fetileng di ne di lekanya ka tsela e e tshwanang. Raven, 2000
Ke eng se se e amang?
Lebaka la go nna kelotlhoko thata ka maduo a a kwa godimo thata
Dikai tse dinnye tsa ditlwaelo di na le tshedimosetso e nnye e e tlhamaletseng ka maduo a a bonalang sewelo thata. Ka jalo peresente e ntle e e kwa bofelong jwa motlhala e ka ikaega ka dikakanyo tsa sekao mmogo le dilo tse di bonweng. Kaelo ya tiriso ya diteko e batla bosupi jo bo tshwanetseng tshwetso e e dirwang, mme go bontsha go sa tlhomamang ga pegelo ya maduo go na le mosola go feta go tsaya nomoro ya bofelo e kete e tlhomame. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020
A maduo a malepa a dipaterone a tlhalosa IQ yotlhe?
Carpenter le badirimmogo ba sekaseka ditsela tsa go akanya tse di dirisiwang mo dipateroneng tsa Raven. Seo se tlhalosa ka kgopolo setlhopha sa botlhokwa sa ditiro, mme ga se letle gore palogotlhe ya malepa a o itiretseng yone e fetolwe go nna IQ yotlhe e e nang le ditlwaelo. Dipatlisiso ka popego ya tiro ya tlhaloganyo gape di re tlhagisa gore re se ka ra tsaya gore tiro nngwe le nngwe e lekanya karolo e le nngwe fela e e tshwanang ya bokgoni. Carpenter et al., 1990 Hampshire et al., 2012
Go tweng ka go boeletsa teko le phoso ya tekanyo?
Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi e bona gore maduo a diteko tsa bokgoni jwa tlhaloganyo a tokafala ka tsela e e tlhomameng fa di boelediwa. Ka jalo maduo a teko e e boeleditsweng a ka bontsha go tlwaela teko mmogo le dipharologano tse dingwe. Dipatlisiso tsa go ikanyega ga tekanyo di oketsa ka gore maduo a ditiro le dipharologano di tlhoka go lekanyediwa gore di nne di sa fetoge pele di tsewa e le mekgwa ya motho. Ga go na epe ya dintlha tseno e e baakanngwang ke go bontsha dinomoro tse dintsi tsa diperesente. Scharfen et al., 2018 Hedge et al., 2017
Mo tekong e e tlhomameng, dirisa pegelo ya yone, ditlwaelo tsa dingwaga le selekanyo sa go sa tlhomamang. Mo tirong ya inthanete ya go itlhotlhomisa, tsaya maduo ka selekanyo se bosupi jwa tlhomamiso ya yone bo se letlang. Dikai tseno tsa dipalo di tlhalosa sekala se se tlwaelegileng; ga di supe gore o tshwanetse go bolelela motshameki gore o botlhale go feta peresente e e rileng ya batho. International Test Commission, 2001 Pearson, 2020
Pharologanyo e e mosola ke go tlhaloganya gore peresente ya maemo e balwa jang le go nna le bosupi jwa gore maduo a a rileng a tshwanela go bewa mo motlhaleng oo. Go tlhokega tsotlhe tse pedi pele go dirwa papiso ya motho. Neisser et al., 1996 International Test Commission, 2001
Leka teko ya mahala e e amanang le seno
Teko ya IQ
Leka teko ya IQ go itlhotlhomisa ka ditiro tsa yone. Tlhalosa tekanyetso ya inthanete go ya ka dithibelo tse di boletsweng. Tafole ya diperesente fano e tlhalosa sekala se se tlwaelegileng mme ga e tlhame ditlwaelo tse di emelang batho tsotlhe tsa Helibrain.
Dipotso tse di tlwaelegileng
A 130 e kaya gore 130% ya dikarabo di siame?
Nnyaa. Mo sekaleng se se tlhalositsweng, ke diphapogo tse pedi tse di tlwaelegileng kwa godimo ga palogare; palo ya peresente ya maemo ke tiro e e farologaneng. Neisser et al., 1996
A IQ ya 100 ke palogare mo dingwageng tsotlhe?
Ee, go ya ka mokgwa wa sekala o o tlwaeletsang maduo go ya ka dingwaga. Le fa go ntse jalo, tiro ya ditiro e sa fetolwang e ka fetoga fa motho a gola. Pearson, 2020
A nka dirisa tafole eno mo maduong ape a inthanete?
Nnyaa. Teko e tlhoka go bewa mo ditlwaelong tse di tshwanetseng le go tlhomamisiwa pele maduo a yone a ka tlhalosiwa ka kabo eo. International Test Commission, 2001
Metswedi
- Neisser et al. (1996). Botlhale: Dintlha tse di itsiweng le tse di sa itsiweng..
- Pearson (2020). Pegelo ya tlhaloso ya WISC-V: Ka maduo.
- International Test Commission (2001). Dikaelo tsa boditšhabatšhaba tsa tiriso ya diteko.
- Raven (2000). Ditekanyetso tsa Raven tsa dipaterone tse di tsweletseng: Diphetogo le go nna di sa fetoge mo ditšong le mo nakong.
- Carpenter et al. (1990). Se tekyope sa botlhale se le sengwe se se se lekanyang: Tlhaloso ya kgopolo ya ditsela tsa go dira mo Tekong ya Dipaterone tse di Tsweletseng tsa Raven.
- Hampshire et al. (2012). Go kgaoganya botlhale jwa motho ka dikarolo.
- Scharfen et al. (2018). Ditlamorago tsa go boeletsa diteko tsa bokgoni jwa tlhaloganyo: Tshekatsheko ya dipatlisiso tse dintsi.
- Hedge et al. (2017). Kgakgamatso ya go ikanyega: Lebaka la gore ditiro tsa tlhaloganyo tse di tiileng di se ka tsa tlhagisa dipharologano tsa batho ka bongwe tse di ikanyegang.
