Tlulela eka leswi nga endzeni

Vuswikoti bya le ndzhaku ka mpimo

Ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula

Ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula swi endla leswaku rungula ri tshamela ku kumeka loko u ri karhi u ri tirhisa: ku hlayisa nomboro loko u ri karhi u endla tinhlayo, ku landzelela xivulwa kumbe ku tsundzuka laha xilo a xi ri kona kutani u pfuxeta rungula rero. Nkambisiso wa khale wu ringanyeta leswaku ehansi ka swiyimo leswi pimiweke swinene, vuswikoti byi nga va kwalomu ka 4 wa swiphemu swa rungula; leswi a swi vuli leswaku un’wana ni un’wana u kota ku tsundzuka tidijiti ta mune ntsena, kumbe leswaku lowu hi wona mpimo lowu u faneleke ku wu fikelela eka mintlangu ya hina. 1

U kambisisiwile ro hetelela · Swihlovo swa 13

Kambisisa swikambelo ni switirhisiwa ↓

01 / Twisisa

Leswi wu nga swona

Ndhawu ya ku tirhela hi rungula, leyi pfunekaka hi leswi se u swi tivaka

Ku hlayisa nomboro ya riqingho emianakanyweni swa xinkarhana i ku hlayisa rungula. Ku cinca nongonoko wa yona, ku yi hlanganisa ni nomboro yin’wana kumbe ku cinca dijiti yo sungula swi lava ku ri lawula. Ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula i ndhawu ya xinkarhana ya mianakanyo leyi pfunaka eka swiendlo leswi. Vutivi bya nkarhi wo leha byi ku nyika marito, tipateni ni tindlela leti u ti toloveleke, kutani nongonoko lowu fanaka wu nga olovela mutivi ku wu tsundzuka ku ri ni munhu loyi a ha dyondzaka. Vuswikoti byi tlhela byi ya hi leswi u swi tekaka swi ri xiphemu xin’we xa rungula lexi twisisekaka. 2

Hi ku ya hi nkambisiso lowu olovisiweke wa ndlela leyi tisisiteme ta byongo ti tirhaka ha yona, mintlawa ya tisele ta byongo ya le mahlweni ni le matlhelo yi pfuna ku hlayisa tipakani ni ku kongomisa nyingiso, kasi tisisiteme ta switwi ni ririmi ti pfuna ku yimela rungula ro karhi. A ku na bokisi rin’we ro hlawuleka ra ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula, naswona mpimo wa le ka browser a wu kombisi leswaku i xiphemu xihi xa byongo lexi tirhaka ngopfu. Ku lawula mianakanyo ni ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula swa fambisana; kambe a swi vuli swilo leswi fanaka, naswona a hi mavito mambirhi ya ntlangu wun’wana ni wun’wana lowu tikaka. 3

Mintlangu ya Helibrain yi ku pfuna ku kambisisa ku hambana loku hi tindlela to hlayanyana. Xikambelo xa ku tsundzuka tinomboro xi ku kombela leswaku u tsundzuka nongonoko; Xikambelo xa N-back xi kambela loko xilo xa sweswi xi fana ni lexi u xi voneke khale; mintlangu ya ku tsundzuka swilo leswi voniweke ni ya nongonoko yi tirhisa tindhawu. Ku hambana loku i ka nkoka ku tlurisa ku languta leswaku i ntlangu wihi lowu nga ni mpimo lowukulu ku vonaka. U nga endla kahle eka muxaka wun’we wa ntlangu kambe u kuma mpimo wa le hansi eka wun’wana, naswona mivuyelo leyi haswimbirhi yi nga va yi lulamile. 4

Ndlela leyi hi wu pिमaka ha yona

Muxaka wa ntlanguLexi ndzavisiso wu xi kombelakaLeswin’wana leswi mpimo wu titshegeke ha swona
Ku phindha nongonoko wa tidijiti hi ku landzelelanaPhindha nongonoko lowu vuriweke hi rito hi ku landzelelanaKu twa, ku phindha emianakanyweni, rivilo ro humesa rungula ni nawu wo yimisa
Ntlangu wa ku tsundzuka ni ku endla xiendlo xin’wanaTsundzuka swilo u ri karhi u endla swiphiqo swin’wanaSwilaveko swa ku hlayisa ni ku tirhisa rungula
N-backPimanisa xilo xin’wana ni xin’wana ni lexi humesiweke khaleKu pfuxeta rungula, ku tiva swilo leswi u swi voneke ni ku hlawula nhlamulo
Ku kuma ku cinca ka leswi voniwekeTiva loko nxaxamelo lowu u wu tsundzukaka wu cincileNhlayo ya swilo, ku hambana ka leswi voniwaka ni ku gega

Mimpimo leyi ya fambisana, kambe a hi mimpimo leyi nga cincisanaka. Mintlangu ya ku tsundzuka ni ku endla xiendlo xin’wana ni ya N-back swi fana hi swiyenge swin’wana ntsena loko ku pimanisiwa ku hambana ka vanhu. Ku vula leswaku levhele ya le henhla ya N-back i ku tsundzuka tidijiti to tala, kumbe ku yi hundzula mpimo wa IQ, swi nga endliwa ntsena loko ku ri ni vumbhoni bya nkoka byo seketela ku cinca koloko. 4

Ntlangu wa hina wa ku tsundzuka tinomboro hi ku vona a wu fani ni ndlela ya ku tsundzuka tidijiti hi ku twa leyi tirhisiweke eka ndzavisiso wa Woods ni vatirhi-kulobye. Ndzavisiso wa vona wu komba leswaku nomboro leyikulu ya tidijiti leti tsundzukiwaka, nhlayo ya tinhlamulo leti lulameke ni mpimo lowu cinca-cincaka wa ntsengo wa tidijiti leswi tsundzukiwaka, swi nga nyika tinhlamulo to hambana hambi eka muxaka wun’we wa ntlangu. Loko u rhekhoda mbuyelo, tsala nawu ni ndlela yo hlayela mpimo. 5

Vukhale ni mipimo: hi kwihi ku pimanisa loku lulameke?

Tafula leri ri komba mipimo leyi ringanisiweke ya ku tsundzuka tidijiti, ku nga ri nhlayo ya tidijiti, eka sampuli ya Ye ni vatirhi-kulobye ya vanhu va le China leyi tirhisiweke ku endla mipimo. Mpimo wu endliwile hi ku tirhisa vatekaxiave hinkwavo va 723, hi mpimo wa le xivindzini wa 10 ni ku hambana ka ntolovelo ka 3; mimpimo ya mintlawa ya vukhale a yi ringanisiwanga hi vukhale hi yoxe. Vatekaxiave a va ri vanhu lavakulu va myaka ya 18–59 lava a va kota ku hlaya Ximandarin. 6

Vukhale hi malembeMpimo wa le xivindzini lowu ringanisiwekeKu hambana ka ntolovelo
18–2911,222,87
30–399,892,92
40–499,132,77
50–598,932,84

Xihlovo: tafula ra mintlawa ya vukhale eka xihloko, xiyenge A. Dyondzo ni ndlela yo karhi yo kambela ku tsundzuka tidijiti swa nkoka. A ku na nomboro eka tafula leri leyi nga tirhisiwaka ku kuma peresenthayili ya Helibrain. Ndzavisiso wun’wana lowukulu wa le ka inthanete wu kume leswaku mintlangu ya ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula a yi fikelela ehenhla kwalomu ka loko vanhu va ri ni 30 wa malemba; leswi swi komba leswaku ntlangu lowu hlawuriweke ni sampuli swi cinca xivumbeko xa ntlawa. Leyi i mimpimanyeto ya mintlawa, a hi vuprofeta bya vumundzuku bya munhu un’we. 7

02 / Veka eka xiyimo

Leswi wu khumbaka

Mavito ya vumbhoni ma hlamula xivutiso lexi nge: “Xana ku na xiendlo eka mbuyelo lowu?” A ma tiyisisi ku engeteleka ko karhi. Loko ku ri ni mpimo wa vumbhoni wa Helibrain, ntlawa wa vanhu ni mbuyelo swi kombisiwa swin’we na wona. “A wu pimiwanga” swi vula leswaku a hi na mpimo lowu fambisanaka na wona; a swi vuli leswaku a ku na xiendlo. Vumbhoni bya vukhale ni bya switirhisiwa i vumbhoni bya mpimo, a hi mipimo ya vutshunguri.

Vurhongo

Vumbhoni bya kahle

Mpimo lowu hlayisiweke: ku pfumala vurhongo hinkwako → ku pakanisa ka ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula; ngopfu-ngopfu vanhu lavakulu lava hanyeke kahle.

Ku pfumala vurhongo hinkwako swi nga kavanyeta matirhelo ya ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula. Mpimo wa vumbhoni bya leswaku ndzavisiso wa kona wu kona i Wa le xivindzini; a wu vuli leswaku mpimo wa wena wu ta cinca ku fikela kwihi endzhaku ka vusiku byin’we byo etlela nkarhi wutsongo. 8

Ntshikilelo

Vumbhoni byi pimiwile

Mpimo lowu hlayisiweke: ntshikilelo wa xihatla → ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula.

Ntshikilelo lowu endliwaka elabhoratori hi xihatla wu nga onha ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula, ngopfu-ngopfu loko swilaveko swi tika. Mpimo lowu fambisanaka ni vumbhoni bya leswaku ndzavisiso wa kona wu kona i Wa le hansi; vuyelo byi ya hi leswi vangaka ntshikilelo ni nkarhi lowu ntlangu wu endliwaka ha wona. 9

Vutiolori

Vumbhoni bya ha ri byitsongo ngopfu

Mpimo lowu hlayisiweke: mbuyelo wa vutiolori byo hambanahambana lowu hlanganisiweke → ku tiva hi ku angarhela.

Mpimo wa hina lowu hlanganisaka vutiolori byo hambanahambana wu ni ku tiyiseka ka le hansi swinene. A wu kombisi leswaku munhu loyi a hanyeke kahle u ta antswa hi ndlela leyi nga vumbiweki ka ku tsundzuka u ri karhi a tirhisa rungula, kumbe ku tiyisisa xikambelo xa hina xa vutiolori tani hi ndzavisiso wa ku ringeta. 10

Vukhale

Ku pimanisa vukhale

Vuyelo bya mpimo; a hi mpimo wa vutiolori.

Tirhisa sampuli ya mipimo leyi tirhiseke ntlangu, ndlela yo hlayela mpimo ni swihlawulekisi swa vanhu leswi fambisanaka. Tafula ra vukhale laha ri nyika vumbhoni bya xiyimo ntsena; a ri vuli leswaku munhu un’wana ni un’wana u lahlekeriwa hi mpimo lowu fanaka. 6

Ku titoloveta

Vumbhoni bya ha ri byitsongo ngopfu

Mpimo lowu hlayisiweke: ku hundziseriwa ka ndzetelo wa ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula eka mintlangu yin’wana ya muxaka lowu.

Ku antswa eka ntlangu lowu u wu titoloveteke swi hambanile ni ku hundziseriwa ka vuswikoti eka mintlangu yin’wana. Mpimo wa hina wa ku hundziseriwa eka ntlangu lowu fanaka wu ni ku tiyiseka ka le hansi swinene; tindlela leti tolovelekeke ni swilo leswi phindha-phindhiwaka swi nga tlakusa mpimo wa ntlangu handle ko antswisa vuswikoti hinkwabyo. 11

Switirhisiwa

Vumbhoni bya nkarhi

Vuyelo bya mpimo; a hi mpimo wa vutshunguri.

Ku humesiwa ka swifaniso eka xikirini ni nkarhi wa ku nghenisa nhlamulo swi nga hambana hi switirhisiwa. Loko u endla mintlangu yo phindha-phindha, tirhisa xitirhisiwa ni ndlela leyi fanaka, ngopfu-ngopfu loko nkarhi wo vona xilo kumbe rivilo ro hlamula swi khumba mbuyelo. 12

I yini lexi hundziseriwaka, naswona i yini lexi nga hundziseriwiki?

Ku antswa ku fanele ku ya kwihi?

Ku dyondza ntlangu swi nga ku endla u antswa eka ntlangu wolowo. Xivutiso lexi tikaka hi leswaku xana ku antswa koloko ku hundzela ni le ka mintlangu leyi u nga yi tolovelangiki kambe yi tirhisaka maendlelo lama fanaka. Ndzavisiso wa ndzetelo wa N-back wu komba leswaku mpimo wa ku antswa wa hambana: matirhelo ma cinca hi ku ya hi ku fana ka mbuyelo ni ntlangu lowu u wu dyondzeke. A wu seketeli ku vula leswaku levhele ya le henhla eka ntlangu i vuswikoti byo angarhela bya mianakanyo byo kula. 11

Ku hundziseriwa ekule swi vula ku antswa eka mbuyelo lowu hambaneke swinene, wo fana ni vutlhari, ku humelela exikolweni kumbe ku tirha ka siku ni siku. Nkambisiso lowukulu wa ndzavisiso wa ndzetelo wa ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula a wu kumanga vumbhoni byo khorwisa bya leswaku ndzetelo wu pfuna swinene eka mivuyelo yo hambana swinene. Kutani mintlangu ya Helibrain yi ku nyika nkarhi wo titoloveta ni ku languta matirhelo ya ntlangu; a hi yi nyikeli tani hi ndlela yo engetela vutlhari. 13

Ku hambanisa ka nkoka i ku cinca vuswikoti bya wena ni ku cinca leswi ntlangu wu swi lavaka eka wena. Notsi, dayagiramu kumbe tinhlayo leti u ti tsalaka hi xiphemu-xiphemu swi nga hunguta rungula leri u faneleke u ri hlayisa emianakanyweni. Ku tirhisa xitirhisiwa xa le handle hi ndlela leyi swa pfuna; kambe a swi kombisi leswaku xitirhisiwa xi kurise vuswikoti bya ku tsundzuka. Switirhisiwa swa hina swa mepe wa mianakanyo ni swa ku dyondza swi pfuna ku hlela ntirho; u fanele u pima nkoka wa swona eka ntirho wolowo.

03 / Ringeta u tlhela u pimanisa

Ringeta eka Helibrain

Sungula hi ntlangu wa ku hlayisa rungula ni lowu lavaka ku ri pfuxeta, kutani u hlaya tinhlamuselo ta swona hi ku hambana. Tsala ndlela leyi u ngheniseke tinhlamulo ha yona, loko u phindhe swilo hi rito kumbe u swi hlengeletile hi mintlawa, ni loko u wu tolovelile ntlangu. Mpimo wa wena lowunene ku hundza hinkwayu endzhaku ka mintlhontlho yo tala wu hlamula xivutiso xo hambana ni mpimo lowu tolovelekeke wa sesi ya wena yo sungula.

Makadi lama landzelaka ma hambanisa ku titoloveta ntlangu hi ku kongoma ni switirhisiwa leswi pfunaka ku hlela rungula. A swi hlanganisiwi ku endla peresenthayili yin’we ya vuswikoti bya ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula. Loko u lava ku pimanisa matirhelo ya wena, hlayisa swiyimo swi fana kutani u languta ntolovelo wa mivuyelo eka tisessini to hambana, ku nga ri mpimo wun’we lowu hlamarisaka.

Swikambelo ni mintlangu

Switirhisiwa ni ku titoloveta

Tinhlamulo leti fambisanaka

Swivutiso leswi talaka ku vutisiwa

Xana ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula swa fana ni ku tsundzuka swa xinkarhana?

Swa fambisana. Ku tsundzuka swa xinkarhana swi endla leswaku rungula ri tshamela ku kumeka swa xinkarhana; mintlangu ya ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula yi tala ku tlhela yi lava ku pfuxeta kumbe ku tirhisa rungula. Ku hambana ka kona ku ya hi ndlela leyi ntlangu wu hlamuseriweke ha yona. 2

Xana ku tsundzuka tidijiti ta nkombo i mpimo lowu tolovelekeke wa ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula?

Ku tsundzuka tidijiti swi ya hi ndlela yo humesa rungula ni ku hlayela mpimo. Nongonoko wa tidijiti ta nkombo lowu u wu toloveke ni nongonoko lowu u nga wu tolovelangiki wa swiphemu swa rungula swa nkombo a swi lavi vuswikoti byo tsundzuka byo fana. 5

Xana levhele ya le henhla ya N-back yi vula IQ ya le henhla?

E-e. A ku na ndlela leyi tiyisisiweke yo hundzula levhele yin’we ya N-back yi va mpimo wa IQ. Vumbhoni bya ndzetelo wa ku tsundzuka u ri karhi u tirhisa rungula a byi kombisi ku engeteleka lokukulu ka vutlhari hinkwabyo. 13

Swihlovo

Swihlanganisi swi ya eka DOI ya masungulo kumbe rhekhodo ya xihlovo. Ku pimanisa ka ndzavisiso ku hlamusela mintirho leyi tshahiweke; a ku tiyisisi vuhlayiseki bya vuhundzuluxeri bya hina bya le ka browser.

  1. Cowan (2001). The magical number 4 in short-term memory: A reconsideration of mental storage capacity.
  2. Conway et al. (2005). Working memory span tasks: A methodological review and user’s guide.
  3. Diamond (2012). Executive Functions.
  4. Redick et al. (2013). Complex span and n-back measures of working memory: A meta-analysis.
  5. Woods et al. (2010). Improving digit span assessment of short-term verbal memory.
  6. Ye et al. (2022). The Chinese Brief Cognitive Test: Normative Data Stratified by Gender, Age and Education.
  7. Hartshorne & Germine (2015). When Does Cognitive Functioning Peak? The Asynchronous Rise and Fall of Different Cognitive Abilities Across the Life Span.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Soveri et al. (2017). Working memory training revisited: A multi-level meta-analysis of n-back training studies.
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Melby-Lervåg et al. (2016). Working Memory Training Does Not Improve Performance on Measures of Intelligence or Other Measures of “Far Transfer”.