Xana ku tsundzuka tinomboro hi ku twa swa fana ni ku tsundzuka tinomboro hi ku vona?

Ndzavisiso wa ku twa wu katsa vanhu lavakulu va 763 va le migangeni, va myaka ya 18–65. Mpimo wa ntolovelo wa ku tsundzuka tinomboro leti landzelanaka a wu ri 6.35, kambe mpimo wa le henhla lowu fikeleriweke eka xikambelo lexi anameke a wu ri 6.77 hi xiringaniso. Ku hambana loku ka le ndzeni ka ndzavisiso ntsena ku komba leswaku ha yini mpimo wa xiringaniso lowu kandziyisiweke wu fanele wu hlamuseriwa hi ndlela leyi wu hlayiweke ha yona. Woods et al., 2010

Ha yini ku cinca ndlela yo nghenisa mahungu swi cinca ntirho

Miehleketo ya ku tsundzuka ka nkarhi wo koma yi hambanisa maendlelo ya ku yimela mahungu ni ya ku lawula, ku katsa swiphemu swa marito ni swa xivumbeko xa xivono ni ndhawu. Tinomboro leti tsariweke ti nga tlhela ti hundzuluxiwa hi marito, kutani ku hambana a swi olovi ku ku hlamusela hi ku vula leswaku yin'wana i ku tsundzuka ka xivono ntsena kasi yin'wana i ku tsundzuka ka ku twa ntsena. Ndlela leyi swilo swi kombisiwaka ha yona ni leswi munhu a swi endleke hi swona swa nkoka. Baddeley, 2012

Ku vona nongonoko hinkwawo swi nga endla leswaku xivumbeko xa wona xi kumeka leswaku xi hleriwa hi mintlawa. Ndzavisiso wa ku hlela hi mintlawa wu kambela ndlela leyi ku fana ka swilo ku pfunaka ha yona ku komisa minongonoko; mpfuno lowu wu khumba xivumbeko lexi khodiweke, ku nga ri nhlayo yo ka yi nga lulamisiwanga ya swikombiso ntsena. Siku kumbe xivumbeko lexi munhu a xi toloveleke hi ku vona a nga xi tirhisa hi ndlela leyi hambaneke ni tinomboro leti nga riki na vuxaka. Mathy et al., 2012 Miller, 1956

Xana mbuyelo wa le henhla wa ku vona wu vula leswaku ku tsundzuka ku antswa?

I eka ntlangu ni swiyimo leswi kambeliweke ntsena. Ku pimanisa ku tlhela ku cinca nkarhi lowu mahungu ma voniwaka ha wona, mikarhi ya ku ma phindha, xivumbeko xa nhlamulo ni milawu ya ku yimisa. Ndzavisiso wa ndlela yo pima span wu kandziyisa leswaku vuxokoxoko byebyo byi khumba mpimo. Mbuyelo wa le henhla eka muxaka wun'we a wu vuli hi woxe mbuyelo wa le henhla eka mitirho leyin'wana ya ku tsundzuka ka nkarhi wo koma. Conway et al., 2005

Ha yini mpimo wa vuswikoti byo tsundzuka lowu kandziyisiweke wu vonaka wu nga fambisani

Nhlamuselo ya Cowan ya vuswikoti byo tsundzuka bya le xilelweni yi khumba mintlawa ya swilo ehansi ka swiyimo leswi endleriweke ku hunguta ku phindha ni ku hoxa xandla ka vutivi bya nkarhi wo leha. Ku tsundzuka tinomboro hi ntolovelo swi nga vuyeriwaka hi maendlelo wolawo. Kutani ku pimanisa mpimo wa mintlawa ni nhlayo ya tinomboro leti nga hleriwangiki swi hlanganisa tiyuniti ni swipimelo swa xikambelo leswi hambaneke. Cowan, 2001

Ku titoloveta ngopfu hi tindlela ta ku tsundzuka ku nyika xifaniso lexi hlamarisaka: munhu la leteriweke u dyondze ku tsundzuka minongonoko ya tinomboro yo leha swinene hi ku tirhisa vutivi byo hleriwa, kambe vuswikoti byebyo a byi hundzelanga hi ndlela leyi fanaka eka swilo swin'wana leswi nga riki na vuxaka. Byi nyikela vumbhoni bya vuswikoti byo dyondziwa, ku nga ri vumbhoni bya leswaku vuswikoti hinkwabyo bya ku hlayisa mahungu ya nkarhi wo koma byi kurile ku ringana ni nhlayo ya tinomboro leti kombisiweke. Ericsson et al., 1980

Ku vuriwa yini hi mpimo wa ntolovelo wa vukhale ni rimbewu?

Mpimo wa ntolovelo wu fanele wu fambisana ni ndlela ya ku kuma mahungu, nkarhi, ririmi, ku landzelelana ka nhlamulo ni ndlela ya ku hlayela. Sampulu ya vanhu lavakulu ya ku twa a yi nyikeli ndlela yo hundzuluxa mbuyelo wa ntlangu wa le ka burawuzara lowu voniwaka, leyi lulamisiweke hi vukhale kumbe rimbewu. Ku tirhisa mpimo wa yona wa xiringaniso eka muxaka wun'wana ni wun'wana wa le ka inthanete swi ta hundzula xikombiso xa ndzavisiso lexi pfunaka xi va xiyimo xa munhu lexi hambukisaka. Woods et al., 2010 Conway et al., 2005

Vukheta byebyo byi tlhela byi tirha eka mitirho yin'wana ya tinomboro: nxopaxopo wa ndzavisiso wo tala wu komba leswaku swikambelo swa span ni swa n-back swi fana hi swiphemu leswitsongo ntsena naswona a swi nge tirhisiwi ematshan'weni ya xin'wana. Hileswaku mbuyelo wa le henhla wa ku tsundzuka tinomboro hi ku vona a wu vuli mbuyelo wa n-back lowu simekiweke kumbe mpimo wa IQ. Redick et al., 2013

Leswaku u ti xiyaxiya, hlayisa xivumbeko xin'wana ni xin'wana xi ri xoxe, tirhisa nkarhi lowu fanaka wo komba ni milawu ya nhlamulo, naswona tsala loko u phindha kumbe ku hlela nongonoko hi mintlawa. Swiboho leswi swi endla leswaku ku pimanisa ka wena ku twisiseka ku antswa, kambe a swi endli mpimo wa ntolovelo lowu yimelaka vanhu kumbe ku tiyisisiwa ka swa vutshunguri. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012