Adanse titiriw ne nɔma
| Dwumadi | Nneɛma a ɛsɛ sɛ wɔde toto ho | Nea abasobɔde a ɛkorɔn kyerɛ tẽẽ |
|---|---|---|
| 1-back | Ade a ɛwɔ hɔ seesei toto ade a edi kan no ho | Adwumayɛ pa wɔ saa mmara no ase |
| 2-back | Ade a ɛwɔ hɔ seesei toto nea ɛwɔ gyinabea mmienu a atwam ho | Nsɛm foforo a wɔde ba ne nneɛma a wɔde toto ho a wɔyɛ no yiye wɔ saa dwumadi no mu |
| 3-back | Ade a ɛwɔ hɔ seesei toto nea ɛwɔ gyinabea abiɛsa a atwam ho | Adwumayɛ wɔ bere ntam kwan tenten wɔ bere a wɔakyerɛ mu |
Nɔma no kyerɛ kwan a ɛda nneɛma a ɛwɔ nnidiso no ntam. Ɛnkyerɛ nneɛma dodow a obi betumi de asie n’adwene mu kɛkɛ, efisɛ dwumadi no hwehwɛ sɛ ɔhwɛ nneɛma so, yɛ nsɛm foforo ho nsakrae, na ɔma mmuae nso. Owen ne ne mfɛfoɔ nhwehwɛmu a ɛhwɛ amemene mfonini ahorow so no ka n-back ahorow pii ho asɛm; ɛsono nneɛma a wɔde sɔhwɛ no yɛ, baabi a ɛwɔ, ne sɛ ɛyɛ nsɛm a wɔka anaa nea wɔmfa nsɛm nka ho. Owen et al., 2005
Adɛn nti na wɔfrɛ no adwene mu nkae dwumadi?
Adwene mu nkae ho adwene kyerɛ sɛ obi kura nsɛm wɔ n’adwene mu na ɔde di dwuma anaa ɔyɛ nsakrae wɔ ho. N-back ɔkwan no de adwene mu dwumadi ahorow a ɛwɔ saa kuw kɛse no mu bi di dwuma. Edin no nkyerɛ sɛ adwene mu nkae dwumadi biara susuw tumi koro pɛ, anaa sɛ ne nyinaa de nneɛma sie ne adwene sohwɛ bom wɔ ɔkwan koro so. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Adwene dwumadi a ɛka nkae tenten ne dwumadi foforo bom no, sɛ nhwɛso no, ma obi kae nsɛm bere a ɔreyɛ adwene dwumadi foforo, na mpɛn pii no ɛsrɛ sɛ ɔsan ka nea ɔkaee no. Ɔkwan ho nhwehwɛmu no kyerɛ sɛ ne nhyehyɛe yɛ soronko wɔ n-back a ɛkɔ so a ɛhwehwɛ sɛ wohu nneɛma a wɔde toto ho no ho. Edin a wɔde frɛ dwumadi mmienu no koro rentumi nsi adanse a ɛkyerɛ sɛnea wɔn abasobɔde hyia ananmu. Conway et al., 2005
N-back betumi asi nkae tenten sɔhwɛ ananmu anaa?
Redick ne Lindsey nhwehwɛmu a ɛboaboaa nhwehwɛmu pii ano no huu sɛ n-back ne adwene dwumadi a ɛka nkae tenten ne dwumadi foforo bom no ntam nkitahodi yɛ mmerɛw, na nhwehwɛmu ahorow no mu nsonsonoe wɔ hɔ. Wɔde baa awiei sɛ wɔrentumi mfa susudua yi nsi wɔn ho wɔn ho ananmu. Enti abasobɔde a ɛba fam wɔ biako mu ne nea ɛkorɔn wɔ foforo mu nyɛ ade a ɛkyerɛ sɛ nea ɛbae no ne nea ɛbae wɔ foforo no nhyia, anaa sɛ ɛsɛ sɛ nea ɛbɛba mu biako yɛ atoro. Redick et al., 2013
Dɛn na ɛka ho asɛm?
Nneɛma pii na ɛka sɛnea obi yɛ no yiye, ɛnyɛ bere ntam kwan no nkutoo
Bere tenten a wɔde kyerɛ ade, bere a wɔde ama obi sɛ ɔmma mmuae, nneɛma a ɛsɛ sɛ wohu, ne sɛnea wɔkan mmuae a ɛnyɛ nokware no nyinaa sesa sɛnea dwumadi no yɛ den. Bere nyinaa hunu nsonsonoe a ɛda nneɛma a wuhu sɛ ɛyɛ pɛ no ne sɛ wobɔ mmuae mpɛn pii no ntam. Abasobɔde bi hia mmara a ɛkyerɛ mmuae pa a wɔmaa ne mmuae bɔne a wɔmaa no nyinaa, na ɛnyɛ n level biako a wɔhwɛ no nko ara. N-back nhwehwɛmu ahorow no mu nsonsonoe pii nti na wɔrentumi mfa n-back dodow ahorow a wɔde akwan soronko yɛ no nyɛ gyinapɛn a ɛyɛ pɛ ma obiara. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Sɛ wɔde mfe ne ɔbarima anaa ɔbea toto ho a, ɛsɛ sɛ wɔde ɔkwan koro di dwuma na wɔde nnipa a wɔfata toto ho. Saa nhwehwɛmu ahorow yi mma n-back agodie a ɛsakra ne ho wɔ intanɛt so no gyinapɛn a ɛkyerɛ sɛnea ɛsɛ sɛ obiara yɛ wɔ mfe biara mu. Sɛ obi de gyinapɛn bi hyɛ hɔ a, ɛbɛma ɛte sɛ nea adanse no ma yebetumi ahu pɛpɛɛpɛ sen sɛnea ɛte ankasa. Redick et al., 2013 Conway et al., 2005
Sɛ obi sua na ne nkɔso yɛ papa a, ɛkyerɛ dɛn?
N-back ntetee ho nhwehwɛmu a ɛboaboaa nhwehwɛmu pii ano no ma nsonsonoe da nkɔso a ɛkɔ dwumadi a ɛbɛn ho ne nea ɛkɔ nea ɛwɔ akyirikyiri kɛse ntam. Adwene mu nkae ntetee ho nhwehwɛmu a ɛtrɛw no nhu adanse a ɛma yegye di sɛ ntetee no ma obi tumi a ɛtrɛw akɔ dwumadi a ɛnsɛ so, bere a wɔde toto nneɛma a ɛfata ho no. Enti sɛ obi reyɛ n-back yiye a, ɛkyerɛ sɛ wasua tumi a wɔresɔ ahwɛ no; ɛnkyerɛ sɛ amemene no nyinaa nimdeɛ akɔ anim. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Sɛnea susudua bi gyina pintinn yɛ ade foforo a ɛho hia. Dwumadi bi betumi de adwene mu dwumadi a ɛho hia adi dwuma na akyerɛ nsonsonoe a ɛyɛ pintinn wɔ nnipa kuw mu, nanso ebia ɛrentumi mfa obiara abasobɔde nhyehyɛ obiara a ɛte saa ara bere nyinaa. Nea wɔfrɛ no ahotoso ho haw no bɔ yɛn kɔkɔ sɛ ɛnsɛ sɛ yɛfa agodie tiaa bi abasobɔde sɛ ɛyɛ su a ɛkyerɛ obi daa. Hedge et al., 2017
Sɛ wopɛ sɛ wohwɛ w’ankasa nkɔso a, fa sɔhwɛ no kwan, bere nhyehyɛe ne abasobɔde mmara koro di dwuma, na kyerɛw mfomso nso ka mmuae pa ho. Sɛ wosakra nneɛma a wɔde sɔhwɛ no yɛ anaa wofa ɔkwan a ɛsakra ne ho a, hyɛ no nsow sɛ woasakra nea worehyɛ no nsow no. Sɛ wɔkyerɛ dwumadi no mu pefee a, ɛma ntease yɛ kɛse sen sɛ obi bɛka sɛ nɔma biako kyerɛ adwene mu nkae nyinaa. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Yɛ sɔhwɛ kwa a ɛfa eyi ho no
N-back sɔhwɛ
Sɔ n-back sɔhwɛ no hwɛ na hu sɛnea wɔyɛ nsɛm foforo ho nsakrae na wɔde nneɛma toto ho wɔ bere ntam kwan pɔtee bi mu. Kenkan mmara a wɔde bu abasobɔde no, na fa mmirikatu a ɛyɛ pɛ pɛ na toto ho. Nea ebefi mu aba no yɛ abasobɔde a ɛfa saa dwumadi yi ho; ɛnyɛ IQ yare ho gyinaesi anaa nkae tumi gyinapɛn a ɛfa obiara ho.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
So 3-back kyerɛ sɛ metumi kae nneɛma abiɛsa pɛ?
Dabi. Nɔma no kyerɛ kwan a ɛda nneɛma a wɔde toto ho no ntam, na nneɛma a wɔhwɛ so ne nsakrae a wɔyɛ nso ka sɛnea obi yɛ no ho. Owen et al., 2005
N-back ne nɔma nkae sɔhwɛ yɛ ade koro anaa?
Dabi. Nhwehwɛmu a ɛboaboaa nhwehwɛmu pii ano no kyerɛ sɛ nkae tenten ne n-back dwumadi nyɛ adwene mu nkae susudua a wobetumi de asi wɔn ho wɔn ho ananmu. Redick et al., 2013
Sɛ meyɛ yiye a, ɛkyerɛ sɛ me IQ akɔ soro anaa?
Nhwehwɛmu a ɛfa ntetee ho no nkyerɛ sɛ saa nsusuwii no yɛ nokware. Ɛsɛ sɛ yɛhwɛ sɔhwɛ no sua ne nkɔso a ɛtrɛw no mu biara ɔno ankasa. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
F nkyerɛkyerɛmu fibea
- Owen et al. (2005). N‐back adwene a wɔde sie ho nhyehyɛe: Nhwehwɛmu a ɛka adwene mu mfonini a wɔfa no mu nhwehwɛmu a wɔyɛɛ wɔ ɔkwan a wɔtaa fa so no bom.
- Redick et al. (2013). Adwene nkae a wɔde nneɛma pii ka bom ne n-back susudua: Nhwehwɛmu a ɛka nhwehwɛmu pii bom.
- Cowan (2001). Nɔma 4 a ɛyɛ nwonwa wɔ bere tiaa mu nkae mu: Adwene mu nneɛma a yebetumi asie dodow ho nsusuwii foforo.
- Baddeley (2012). Adwene nkae: Nsusuwii, nhwɛso ne akyinnyegye.
- Conway et al. (2005). Adwene nkae tenten susuw nnwuma: Ɔkwan a wɔfa so yɛ ho nhwehwɛmu ne akwankyerɛ a wɔn a wɔde di dwuma bedi akyi.
- Soveri et al. (2017). Wɔasan ahwɛ adwene nkae ntetee mu: N-back ntetee ho nhwehwɛmu ahorow a wɔaka abom wɔ gyinapɛn pii so.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Adwene nkae ntetee mma nyansa anaa susudua afoforo a ɛfa “nsakrae a ɛkɔ akyirikyiri” ho no nyɛ yiye.
- Hedge et al. (2017). Nokwaredi ho abirabɔ: Nea enti a adwene dwumadi ahorow a emu yɛ den mma ankorankoro nsonsonoe a wotumi de ho to so.
