Na go dira teko ya IQ gape go ka godiša dintlha tša gago?

Tše ke dipoelo tša Tafola 2. Papetšo ya mathomo e be e akaretša dinyakišišo tše 122 le batšea-karolo ba 153,185; dipapetšo tša ka morago di akareditše dihlopha tše dinyenyane. Ga se gwa swanela go tšeiwa bjalo ka mothaladi wa go ithuta wa sehlopha se tee goba go akanyetšwa gore phetogo e tšwela pele go ya go ile. Dipoelo ke diphetogo tša palogare tše di beilwego ka tekanyo go ralala le diteko tše di fapafapanego tša go nagana, e sego ponelopele ya thwii ya pego ya gago ya IQ ya nakong e tlago. Scharfen et al., 2018

Ke eng seo se ka kaonefalago ge o dira teko gape?

Go tlwaela ditaelo, dibopego tša dipotšišo, mekgwa ya go rarolla le maemo a teko go ka ama kamoo o dirago ka gona. Tshekatsheko ya go dira diteko gape e lekola mabaka ao a ka fetolago dipoelo ka gobane bogolo bja dipoelo bo ithekgile ka mokgwa wa teko le nako ye e fetilego. Dipoelo tše kaone tša teko ya bobedi ga di re botše gore ke tshepedišo efe ye e fetogilego e bile ga di hlatsele koketšego ya kakaretšo ya bohlale. Scharfen et al., 2018

Dipotšišo tša matrix di bontšha taba ye: go di rarolla go akaretša go utolla le go kgokaganya melao. Go tseba mohuta wa mošomo goba go gopola potšišo go ka fetola seo teko ya ka morago e se lekanyago. Tshekatsheko ya ditshepedišo ya Carpenter le bašomi-gotee e lebeletše dinyakwa tša go bea mabaka, mola tshekatsheko ya Raven e gatelela bohlokwa bja ditlwaelo tša papetšo tše di swanetšego. Carpenter et al., 1990 Raven, 2000

Na nka ntšha palo e beilwego ya dintlha tša tlwaelo?

Ga go na palo e tee ya go lokiša dipoelo tša motho yeo e ka tšwago go palogare ye e kopantšwego. Go diriša palogare ya sehlopha go motho o tee go hlokomologa diphapano tša diteko, go kopana le ditaba tša teko le maemo a go e dira gape. Tlhahlo ya tšhomišo ya diteko e nyaka gore dipoelo di hlathollwe ka tsela ye e swanelago sedirišwa sa nnete le mohola wa sona; go ntšha palo e beilwego ka go iketsetša ga go hlatsele gore dipoelo di a šomega. International Test Commission, 2001

Lebaka leo go fetolela phetogo go dintlha tša IQ go lego kotsi ka lona

Go atiša phetogo ye e beilwego ka tekanyo ka 15 go ka bonagala go le bonolo, eupša tshekatsheko ye e kopanya dipoelo tše di fapanego tša bokgoni bja go nagana gomme e diriša mokgwa wa yona wa go bea ka tekanyo. Tlwaelo ya IQ ya palogare ya 100 le SD ya 15 ga e dire gore phetogo ye nngwe le ye nngwe mo nyakišišong ye nngwe le ye nngwe e lekane le phetogo ya dintlha tša IQ ya motho. Boloka tekanyo ya phetogo ye e šomišitšwego, go e na le go itlhamela koketšego ya maleba. Scharfen et al., 2018 Neisser et al., 1996

Pego ya dintlha ye e amogelwago gape e akaretša go se kgonthišege ga tekanyo. Phapano magareng ga dipoelo tše pedi tše di begilwego e swanetše go hlathollwa go ya ka melao ya teko, nako ye e fetilego le tshedimošo ya confidence, e sego ka go bapetša maina a tšona fela. Pearson, 2020

Na dintlha tše di sa fetogego di rarolla bothata?

Go botega ga teko le tlwaelo ke dilo tše di fapanego. Teko e ka bontšha phetogo ye e swanago ge e dirwa gape mola maemo a batho ka botee a sa fetoge, goba ya bontšha diphapano tša motho ka noši tše di sa tsepamago le ge phetogo ya palogare e tiile. Dinyakišišo tša seo se bitšwago pharakisi ya go botega di re gopotša gore dika tše tša tekanyo di swanetše go hlatselwa ka thoko. Hedge et al., 2017

Dinyakišišo tše di nabilego tša go nagana gape di hlaola dikarolo tše di fapanego tša kamoo motho a šomago ka gona. Dipošišo tša matrix tšeo motho a di tlwaetšego ga di lekanye dikarolo ka moka tša go nagana, ka fao kaonefalo mo mošomong o tee e ka se hlatsele phetogo e swanago mo kgopolong, bokgoning bja polelo le go beeng mabaka. Hampshire et al., 2012

Ke eng seo se ka letelwago ge o latela tšwelopele?

Ngwala fase diteko tše o kilego wa di dira, mohuta wa teko le nako ye e fetilego. Ge tekolo e le bohlokwa, latela melao ya motho yo a e dirago ya go dira teko gape. Ge e le dipapadi tša go itlwaetša fela, hlalosa kaonefalo bjalo ka kaonefalo mo mešomong yeo, gomme o aroganye dipotšišo tše di boeletšwago goba tše o di gopolago le tše mpsha. Se se boloka bokgoni bjo bo holago bja go dira teko ntle le go feteletša seo bo se hlatselago. International Test Commission, 2001 Scharfen et al., 2018

Dintlha tša IQ di sa dutše di bapetšwa le ditlwaelo tša mengwaga go ya ka palogare ya 100 mo dihlopheng tša mengwaga; go dira teko gape ga go fetole tlwaelo yeo. Potšišo ke ge eba dintlha tše difsa di bontšha bokgoni bjo bo reretšwego ka nepo, go ya ka maemo a ka fao teko e dirilwego ka gona. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020