Yeqela kokuqukethwe

Ikhono elingemuva kwephuzu

Amakhono okubona nokucabanga ngezikhala

Amakhono okucabanga ngezikhala akusiza ukuba ubone ngengqondo izimo, izindawo nobudlelwano bazo. Ocwaningweni olulodwa lwase-Italy, ukunemba okumaphakathi kokuzungezisa izimo kwakungu-61.4% ezinganeni ezineminyaka engu-6–9, kwaba ngu-88.0% kubantu abadala abaneminyaka engu-20–28, kwase kuba ngu-72.5% kubantu abadala abaneminyaka engu-60–82. Lena imiphumela yamaqembu ocwaningo, hhayi amazinga avamile omsebenzi wethu ohlukile. 1

Kubuyekezwe okokugcina · Imithombo engu-13

Hlola izivivinyo namathuluzi ↓

01 / Qonda

Liyini

Ukubona, ukucabanga ngesithombe nokuthola indlela

Ukuzungezisa isimo engqondweni, ukukhumbula ukuthi izikwele bezikuphi nokuthola indlela ebalazweni konke kudinga ukucabanga ngezikhala, kodwa kuyimisebenzi ehlukene. Ukuthola indlela endaweni enkulu kudinga nokufunda indawo nokuhlobanisa lokho okubonayo njengamanje nendlela okufanele uyilandele. Umphumela omuhle wokuzungezisa izimo awuqinisekisi ukuthi uzokwazi ukuthola indlela ngokulinganayo. Ucwaningo lwezivivinyo zokuthola indlela luphenya lobo budlelwano ngokwehlukana. 2

Ukubona izithombe ngengqondo kungenye into ehlobene nalokhu: umuzwa wokuba nesithombe engqondweni. Ucwaningo ngale ndaba luchaza ukusebenzisana kwezithombe ezakhiwa engqondweni nezinqubo zokuzilawula. Ukucabanga ngezikhala akudingi ukuba wonke umuntu abike izinga elifanayo lokucaca kwezithombe azibona engqondweni, futhi uhlu lwemibuzo olumayelana nokucaca kwazo alukali ngokunembile ikhono lokuzungezisa izimo. 3

Incazelo eyenziwe lula yezinhlelo zobuchopho ihlanganisa izinhlelo zokubona nezengxenye ye-parietal ezakha neziguqula ulwazi lwezikhala, kanti izinhlelo zengxenye ye-medial temporal zisiza ukufunda nokukhumbula ukuma kwezinto. Ukulawula kwengxenye engaphambili yobuchopho kusiza ukugcina umgomo engqondweni nokuqhathanisa ezinye izindlela. Lezi zinhlelo ziyasebenzisana namakhono athile; alikho iphuzu elilodwa lokucabanga ngezikhala eliwalinganisa wonke. 3 4

Lo mehluko ubalulekile ikakhulukazi ku-Helibrain: ukuzungezisa izimo engqondweni, inkumbulo ebonakalayo, ukukhumbula ukulandelana, ukuthola indlela nokubona izithombe engqondweni kuyimisebenzi ehlukene. Izinhlobo zayo ezahlukene zingabonisa ukuthi iyiphi ingxenye yomsebenzi ekubekela inselele, ngaphandle kokwenza imiphumela ibe ukuxilongwa.

Silikala kanjani

UmsebenziUmbuzo oyinhlokoUmehluko obalulekile
Ukuzungezisa izimo engqondweniIngabe lezi zimo ezimbili ziyafana ngemva kokuzungeziswa?Ukuzungezisa noma ukubonakala njengesibuko; i-engeli nomkhawulo wesikhathi
Inkumbulo yephethini ebonakalayoYiziphi izindawo ebezihlala izikwele?Ukugcina izinto engqondweni ngesikhathi esisodwa, hhayi ukuziguqula
Ukulandelana kwezindawoIzindawo zivele zilandelana kanjani?Ukuhleleka kanye nendawo
Ukuthola indlelaKufanele uye kuphi, noma ukhombe ubuyele kuphi?Ukufunda indawo nokukhetha indlela yokubhekisela kuyo
Uhlu lwemibuzo ngezithombe zengqondoIsithombe osicabangayo sicace kangakanani kuwe?Umbiko wakho, hhayi umsebenzi olinganisa ukunemba

Ucwaningo lwakudala lokuzungezisa izimo lwalusebenzisa amapheya ezimo alawulwa ngokucophelela. Ukushintsha amabhulokhi anezinhlangothi ezintathu ufake izandla noma ubuso kungashintsha ubunzima bomsebenzi namasu asetshenziswayo, njengoba kubonisa ucwaningo lweminyaka olungezansi. Uhlobo lwesithombe esisetshenziswayo luyingxenye yalokho okukalwayo. 5 1

Umdlalo wokuthola indlela ungaba nobudlelwano obubalulekile nokuthola indlela empilweni yangempela, kodwa awukuhloli ngokugcwele lokho. Ukuqinisekiswa kocwaningo komsebenzi owodwa wokuthola indlela ngocingo akusho ukuthi umdlalo ka-Helibrain wokuzulazula phakathi kwezindonga nokukhomba indlela nawo uqinisekisiwe ngokuzenzakalelayo. 2

Ucwaningo ngokungabi nazo izithombe engqondweni luphinde lwehlukanise imininingwane yezinto, ukuma kwazo ezikhaleni kanye nokuzibona ngeso lengqondo. Ukubika ukuthi izithombe azicaci akufanele kuhunyushwe njengokungabi nayo nhlobo inkumbulo yezikhala. 6

Ubudala nezilinganiso zokuqhathanisa: yikuphi ukuqhathanisa okufanele?

Okulandelayo ukuqhathanisa kwamaqembu ocwaningo, akulona uhlu lwamazinga amelela abantu bonke. U-Iachini nozakwabo balinganisa ukunemba okungenamkhawulo wesikhathi besebenzisa imigqa enezinhlangothi ezimbili, izandla nobuso; isilinganiso sihlanganisa lezi zinhlobo zezithombe. 1

Iminyaka yeqembuAbabambiqhazaIsilinganiso sokunemba kokuzungezisa
6–9 iminyaka3661.4%
20–28 iminyaka3088.0%
60–82 iminyaka3072.5%

Izilinganiso zokuqala zocwaningo zazingu-0.614, 0.880 no-0.725; amaphesenti angenhla yilezi zilinganiso eziphindwe ngo-100. Ukunemba kwakuhluka kuye ngohlobo lwesithombe, kanti amaqembu ayehlukene ngemfundo nangendlela ababambiqhaza abatholwa ngayo. Lezi zinombolo azikwazi ukulinganisa umdlalo wethu wokuzungezisa izinto ezinezinhlangothi ezintathu. 1

Ukuze uthole umongo obanzi ngabantu abadala, uSalthouse wabika umehluko phakathi kwamaqembu eminyaka ekuboneni ngeso lengqondo izikhala kubantu abaneminyaka engu-18–60, waphinde wabonisa ukuthi ukujwayela ukuhlolwa kuyakwenza kube nzima ukuhumusha izinguquko ezilandelwa ngokuhamba kwesikhathi. Ayikho kule miphumela echaza ukuthi umuntu oyedwa kufanele athole amaphuzu amangaki komunye umsebenzi wesikrini. Asinawo amazinga eminyaka amelela abantu bonke omdlalo ka-Helibrain wokuzungezisa, webalazwe noma wegridi oboniswe lapha. 7

02 / Beka emongweni

Okulithintayo

Amalebula obufakazi aphendula umbuzo othi: “Ingabe kunomthelela kulo mphumela?” Athembisi inzuzo ethile. Uma kunesilinganiso sobufakazi se-Helibrain, abantu nomphumela okusekelwe kubo kuhlala kucacisiwe. “Akukalinganiswa” kusho ukuthi asinaso isilinganiso esihambisanayo; akusho ukuthi awukho umthelela. Okutholwe ngobudala nangamadivayisi kuwubufakazi obumayelana nokulinganisa, akuzona izilinganiso zokwelashwa.

Ukulala

Akukalwanga ngokwamakhono ezikhala

Imiphumela yokunaka nenkumbulo ayiqondile.

Ukungalali kungathinta izinqubo ezisekelayo zokunaka nezokukhumbula. Ubufakazi bethu bokuhlala uqaphile abuqinisekisi ukwehla okuthile ekunembeni kokuzungezisa izimo noma ekutholeni indlela. 8

Ingcindezi

Akukalwanga ngokuzungezisa

Ubufakazi obunokuqiniseka okuphansi benkumbulo yokusebenza abuqondile.

Ingcindezi ingashintsha izimfuno zokuzilawula zomsebenzi wezikhala, kodwa asinaso isilinganiso esilinganayo nesikalwe ngezinga elithile salo mphumela kumaphuzu alo mdlalo wokuzungezisa noma wokuzulazula. 9

Ukuzivocavoca

Ubufakazi abanele

Isilinganiso esigciniwe: ukuqonda ngokujwayelekile, amaqembu axubile.

Isilinganiso esibanzi sokuzivocavoca sithi siphansi kakhulu. Asikwazi ukubikezela ukuthi amaphuzu omuntu ekucabangeni ngezikhala azothuthuka yini, noma ukukhomba izinga lokuzivocavoca elisebenzayo emidlalweni yethu. 10

Iminyaka

Ukuqhathanisa kweminyaka

Uhlobo lwezithombe, isu, imfundo nefomethi yomsebenzi kubalulekile.

Ithebula libonisa umehluko wamaqembu eminyaka ngohlobo olulodwa lwezithombe. Iminyaka ayikususi ukufana okukhulu phakathi kwabantu noma umehluko ophakathi kwamakhono okucabanga ngezikhala. 1

Ukuzilolonga

Akukalwanga ngokusemthethweni lapha

Ukuhlaziywa okuhlanganisa izifundo zokuqeqesha amakhono ezikhala; ungakufaki esikhundleni sesilinganiso sokuqeqeshwa esibanzi.

Ukuqeqesha amakhono ezikhala kungathuthukisa amakhono akaliwe ezikhala ezifundweni ezibuyekeziwe. Ukuthi umphumela uyasebenza yini kuncike emsebenzini oqeqeshiwe nasemsebenzini okudluliselwa kuwo; awulona izinga lemikhakha yobudala. 11

Amadivayisi

Umongo wokulinganisa

Ukuma kwesithombe esikrinini nendlela yokufaka impendulo kungawushintsha umsebenzi.

Ukushintsha kwesikrini kungashintsha usayizi wesimo, i-engeli esibonakala ngayo nezimfuno zokuphendula. Ubufakazi besikhathi busekela ukugcina umongo wehadiwe uyingxenye yokuqhathanisa imisebenzi ebekelwe isikhathi. 12

Yini edlulela kwamanye amakhono, futhi yini engadluleli?

Amakhono ezikhala angaqeqeshwa, kodwa injongo isabalulekile

Ukuhlaziywa okuhlanganisa izifundo kuka-Uttal nozakwabo kuwubufakazi obuphikisa umbono wokuthi ikhono lokucabanga ngezikhala alishintshi nhlobo. Kubheka ukuqeqeshwa nokudluliselwa kwamakhono phakathi kwemisebenzi yezikhala. Lokhu kusekela isiphetho esilinganiselwe kunesithembiso sokuthi ukuzilolonga kunoma yimuphi umdlalo wezikhala kuthuthukisa wonke amakhono ansuku zonke noma imiphumela yezifundo. 11

Ngesikhathi esifanayo, izibuyekezo ezibanzi zokuqeqesha ubuchopho zixwayisa ngokuthatha ukuthuthuka emsebenzini oqeqeshiwe njengokuthuthuka okubanzi kwengqondo. Ukuzilolonga okunenzuzo kufanele kucacise umphumela okuhloswe ngawo: ukuzungezisa izinto ongazijwayele, ukukhumbula ukuma kwezinto endaweni, ukudweba ngokunembile noma ukufunda indlela. Lawa amakhono abalulekile ngisho nalapho kungafanele kushiwo ukuthi wonke adluliselwa kuyo yonke imisebenzi. 13

Uhlu lwethu lwemibuzo ngezithombe zengqondo aluyona into okufanele wonke umuntu azilolonge ukuze athole amaphuzu aphezulu. Ubudlelwano phakathi kokubona izithombe ngengqondo nomsebenzi bunzima kunokuthi “isithombe esicace kakhudlwana sisho ukucabanga ngezikhala okungcono.” Khetha umgomo obalulekile kuwe, usebenzise nomsebenzi owuhlola ngempela. 3

03 / Zama uqhathanise

Lizame ku-Helibrain

Qhathanisa umsebenzi wokuguqula izimo nomsebenzi wenkumbulo, futhi uma kusiza wengeze nomsebenzi wokuthola indlela. Funda ngokucophelela indlela yokuphendula: izithombe ezibukeka njengesibuko nezimo ezizungezisiwe zingabonakala zifana ekuqaleni. Gcina amaphuzu emisebenzi enesikhathi naleyo engenaso ehlukene.

Umdlalo wokudweba ufakiwe njengomsebenzi osondelene nokuxhumanisa ukubona nokunyakaza: usebenzisa ukulawula kwesandla kanye nokubheka isimo esibonisiwe. Amathuluzi enkumbulo akusiza ukuzilolonga ngamasu owakhethayo; awaqinisekisi ukuthi imisebenzi ehlukene inendawo efanayo uma iqhathaniswa nabanye abantu.

Izivivinyo nemidlalo

Amathuluzi nokuzilolonga

Izimpendulo ezihlobene

Imibuzo evame ukubuzwa

Ingabe kuyadingeka ukuba ngibone izithombe zicace engqondweni ukuze ngibe nekhono lokucabanga ngezikhala?

Ukucaca kwezithombe ozibona engqondweni nokwenza imisebenzi yezikhala kuyizinto ezikalwa ngezindlela ezihlukene. Ucwaningo ngokungabi nazo izithombe engqondweni luthola ukuthi okunye ukusebenza kwenkumbulo yezikhala kungagcinwa ngisho noma umuntu engaziboni kahle izithombe engqondweni. 6

Ingabe ukuzungezisa izimo engqondweni nokuthola indlela kuyafana?

Cha. Zinezinto ezithile ezidinga ukucabanga ngezikhala ngokufanayo, kodwa ukuthola indlela kwengeza ukufunda indawo nokukhetha imizila noma izindlela zokubhekisela kuyo. 2

Ngingathuthuka yini ngokuzilolonga?

Ucwaningo lokuqeqesha amakhono ezikhala lusekela ukuthuthuka kwamakhono akaliwe, kodwa lokho kuncike emsebenzini. Akusho ukuthi yonke imidlalo inenzuzo ebanzi. 11

Imithombo

Izixhumanisi ziholela ku-DOI yokuqala noma ekhasini lomthombo. Ukuqhathanisa ocwaningweni kuchaza imisebenzi ecashuniwe; akuqinisekisi ukuthi izinguqulo zethu ezisebenza kusiphequluli ziyasebenza ngendlela efanayo.

  1. Iachini et al. (2019). The Effect of Body-Related Stimuli on Mental Rotation in Children, Young and Elderly Adults.
  2. Coutrot et al. (2019). Virtual navigation tested on a mobile app is predictive of real-world wayfinding navigation performance.
  3. Pearson (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery.
  4. Squire (2009). Memory and Brain Systems: 1969–2009.
  5. Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
  6. Bainbridge et al. (2021). Quantifying aphantasia through drawing: Those without visual imagery show deficits in object but not spatial memory.
  7. Salthouse (2009). When does age-related cognitive decline begin?.
  8. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  9. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  10. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  11. Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
  12. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  13. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.