Yeqela kokuqukethwe

Ikhono elingemuva kwephuzu

Ukubona: ukuzwa, imibala nesikhathi

Ukubona kuguqula izimpawu zezinzwa zibe ulwazi ongalusebenzisa; nokuzwa ukuhamba kwesikhathi kuncike ekunakeni, enkumbulweni nasezenzweni. Ucwaningo lokuhlukanisa imibala olwalunabantu abangu-216 abaneminyaka engu-15–79 lwathola umehluko ohlobene neminyaka ngaphansi kwezimo zokuhlola ezilawulwayo, kodwa lezo zilinganiso azikwazi ukulinganisa imibala yesikrini esivamile. 1

Kubuyekezwe okokugcina · Imithombo engu-14

Hlola izivivinyo namathuluzi ↓

01 / Qonda

Liyini

Ukuzwa, ukuhlukanisa nokuchaza

Ukuzwa ukuthi umsindo ukhona, ukunquma ukuthi yimuphi umculo ophakeme ngamathoni amabili nokuqonda inkulumo phakathi komsindo ngezinye zezinto ezingafani. Zidinga amazinga angefani okuzwela kwemizwa, ukunaka, izigaba ozifundile nenkumbulo. Umuntu angase abe nobunzima bokuhlukanisa ukuphakama kwamathoni ngaphandle kokuthi lokho kubonise ukuthi akayizwa kahle yonke imisindo. Ucwaningo lokungakwazi ukuzwa umehluko womculo umuntu azalwa nakho luhlukanisa ukucubungula umculo nomkhawulo ovamile wokuzwa. 2 3

Ukuhlukanisa imibala kumayelana nomehluko phakathi kwemibala; kodwa ukubiza umngcele ophakathi koluhlaza notshani neluhlaza okwesibhakabhaka kuhilela nesigaba solimi. Umsebenzi wethu wokuhlela imibala nowokuthola umngcele ubuza imibuzo ehlukene. Imiphumela incike kulokho isikrini esikubonisayo ngempela; umsebenzi osesikrinini awutholi ngokuzenzakalela izilinganiso ezithathwe emshinini womtholampilo olungiswe ngokunembile. 1

Incazelo eyenziwe yaba lula yobuchopho ihlanganisa izindlela zezinzwa nezindlela zokumela ulwazi ku-cortex ezisebenzisana nokunaka nenkumbulo. Ukwahlulela isikhathi kusebenzisa futhi izinhlelo ezibikezela nezixhumanisa izehlakalo nokunyakaza. Ukuzwa isigqi nokusishayelela izandla kuwumsebenzi odinga ukuxhumanisa ukuzwa nokunyakaza, hhayi isilinganiso esiqondile sewashi elilodwa elingaphakathi kuwe. 4 5

Imisebenzi ye-Helibrain yokuzwa, yendlebe yomculo, yemibala neyesikhathi igcina le miphumela ihlukene ngamabomu. Ayikho i-“IQ yokubona” evamile engabalwa ngokuhlanganisa amayunithi ayo.

Silikala kanjani

Uhlobo lomsebenziOkushiwo umphumelaKungani kubalulekile ukuthi wenziwa ku-inthanethi
Ukuzwa ithoniUkuthi umsindo uyezwakala yini ngale ndlela yokuhlolaAma-headphone, izinga lomsindo, umsindo wangemuva nokulinganisa idivayisi
Ukuhlukanisa ukuphakama kwethoniUkuthi yimuphi kumathoni amabili ophakemeUbubanzi bemvamisa, isikhawu sokuqhathanisa nomthetho womsebenzi
Inkulumo phakathi komsindoUkubona inkulumo enomsindo oyiphazamisayoIzinto zenkulumo, ulimi nesilinganiso somsindo nenkulumo
Ukuhlela imibalaUkuhlela imibala esondelene ngokulandelanaUbubanzi bemibala besikrini, ukukhanya nezimo zokubuka
Ukwenza/ukuphinda isikhathiUkumaka noma ukuphinda isikhawuUkubala, ukunaka, inkumbulo nokuphendula komzimba
UkuvumelanisaUkuhambisa izandla zihambisane nesigqiUkushintshashintsha kwesikhathi, ukulindela nokubambezeleka kwedivayisi

Ucwaningo lwase-UK Biobank lwenkulumo phakathi komsindo luwusizo ngoba luhlukanisa ngokucacile ukuzwa nezinto zokuqonda ezinomthelela. Aluqinisekisi umsebenzi wama-headphone angalinganisiwe njengokuhlolwa kokuzwa. Umkhawulo obikwe ngamayunithi esilinganiso somsindo nenkulumo akufanele uqhathaniswe nesethingi yevolumu yekhompyutha yakho. 6

Ezivivinyweni zokuvumelanisa, ukushaywa kwezandla kungandulela kancane isigqi somshini. Lokho akusho ukuthi umuntu usabele esehlakalweni esizokwenzeka; ukubikezela nokuhambisana nesigqi kuhlukile ekuphenduleni uphawu olungabikezelwanga. Cabangela nomthelela wedivayisi. 7 8

Isivinini sokuzishayelela isigqi ngokwemvelo singesinye isilinganiso esihlukile: sihlola ijubane olikhethayo nelikhululekile, hhayi ukunemba kokuphinda isikhawu sangaphandle. 9

Ubudala nezilinganiso zokuqhathanisa: yikuphi ukuqhathanisa okufanele?

Ithebula elilodwa lezilinganiso zeminyaka alikwazi ukuhlanganisa ukuzwa, umbala nesikhathi. Kunalokho, ithebula libonisa lokho okusekelwa izifundo zeminyaka ezicashuniwe, ligcina imininingwane yomsebenzi nesampula ngayinye.

Indawo neminyaka efundiweOkutholwe ngobudalaKungani kungesona isilinganiso se-Helibrain
Ukugqama nomehluko wombala, ababambiqhaza abangu-216 abaneminyaka engu-15–79Iqembu leminyaka engu-20–24 lenza kangcono kunamaqembu amadala abanzi; imiphumela yobudala yayihlukile kuye ngohlobo lwama-coneImishini nezimo ezijwayelekile zokulinganisa umehluko azifani nesikrini sesiphequluli
Inkulumo phakathi komsindo, abantu abadala abaneminyaka engu-40–69Imiphumela yaba mibi ngokukhula kweminyaka, yashintsha kakhulu kusukela cishe eminyakeni engu-50Izinto zenkulumo, isilinganiso somsindo nenkulumo nendlela yokuhlola ukuzwa kwakucaciselwe lolo cwaningo
Ukuzishayelela isigqi, izincwadi ezikhuluma ngeminyaka yokuphilaIjubane elikhethwayo liyahluka ngeminyaka nangendlela yocwaningoIsikhawu esithandwayo asiwona umkhawulo wokulinganisa isikhathi

Umugqa wokuqala uvela etafuleni lababambiqhaza nemiphumela yocwaningo lombala; owesibili uvela ekuhlaziyweni kweminyaka kwenkulumo phakathi komsindo; owesithathu uvela ekubuyekezweni okuhlelekile. Lokhu okutholwe ngobudala akulona iqoqo eliqanjiwe lamanani ajwayelekile e-Hz, amaphutha ombala noma amaphuzu esikhathi lawo wonke umuntu angalinganiswa ngawo ngosuku azalwa ngalo. 1 6 9

Ukuze kuchazwe imiphumela ngokulinganisa okunembile, ukuqhathanisa kufanele kusebenzise inqubo uqobo nezici zabantu ezifanele. Uma uqhathanisa imiphumela yakho yesiphequluli, sebenzisa imishini namasethingi afanayo. Asinikezi indlela yokuguqula imiphumela yalezi zinguqulo ibe amaphesenti eminyaka esampula emele umphakathi.

02 / Beka emongweni

Okulithintayo

Amalebula obufakazi aphendula umbuzo othi: “Ingabe kunomthelela kulo mphumela?” Athembisi inzuzo ethile. Uma kunesilinganiso sobufakazi se-Helibrain, abantu nomphumela okusekelwe kubo kuhlala kucacisiwe. “Akukalinganiswa” kusho ukuthi asinaso isilinganiso esihambisanayo; akusho ukuthi awukho umthelela. Okutholwe ngobudala nangamadivayisi kuwubufakazi obumayelana nokulinganisa, akuzona izilinganiso zokwelashwa.

Ukulala

Akukalwanga emikhawulweni yezinzwa

Ubufakazi bokuqapha buqondene nendaba ngokungaqondile.

Ukungalali kungathinta ukulungela ngesikhathi somsebenzi wokubona. Isilinganiso sokuqapha asibonisi ushintsho ekuzweleni umsindo, ekuhlukaniseni imibala noma ephutheni elithile lesikhathi. 10

Ukucindezeleka

Akukalwanga kule miphumela

Ubufakazi benkumbulo yokusebenza nokushintsha indlela yokucabanga buqondene nendaba ngokungaqondile.

Okutholwe ngokucindezeleka kwesikhashana akunakuguqulwa kube isilinganiso esivamile somkhawulo wezinzwa. Umsebenzi wokubona ungase udinge ukuzithiba, kodwa awulinganisi ukuzithiba kukodwa. 11

Ukuvivinya umzimba

Ubufakazi abanele

Isilinganiso esigciniwe: ukuqonda okuvamile okubanzi.

Isilinganiso esibanzi sokuzivocavoca siphansi kakhulu. Asibonisi ukuthi le misebenzi ithuthukisa ukubona imibala, imikhawulo yokuzwa noma ukunemba kokukhiqiza izikhawu. 12

Iminyaka

Ukuqhathanisa iminyaka

Izindawo nezindlela ezilinganisiwe ezihlukene.

Izifundo zibonisa imiphumela ehlukene kuye ngendawo. Umehluko wombala, ukuzwa inkulumo phakathi komsindo nesivinini sokuzishayelela isigqi akufanele kuhlanganiswe kube isikolo esisodwa seminyaka yezinzwa. 1 6

Ukuprakthiza

Akukalinganiswa ngokusemthethweni lapha

Ukufunda ukubona; izinto ezikhuthazayo nomsebenzi othile kunendima.

Ukuprakthiza ukubona kungaholela ekufundeni, kodwa ukudlulela kweminye imisebenzi kuncike ezintweni ezisetshenziswayo, emsebenzini nasezimweni zokuqeqesha. Akubonisi ukuthuthuka okuvamile kuzo zonke izindlela zokubona. 13

Amadivayisi

Ubufakazi obuphathelene nokulinganisa

Umkhawulo oyinhloko wokulinganisa kwezinzwa nesikhathi.

Izikrini, ukuphuma komsindo nokubambezeleka kokufaka impendulo kuyingxenye yendlela yokulinganisa. Khetha izinga lomsindo elikhululekile; uma ushintsha ivolumu noma umshini, ukuqhathanisa umkhawulo wokuzwa akusahlanzekile. 8 1

Yini edlulela kwamanye amakhono, futhi yini engadluleli?

Ukufunda ukuhlukanisa akusho ukuthuthukisa zonke izinzwa

Ucwaningo lokufunda ukubona luhlola ukuthi ukuqeqesha kudlulela nini kwezinye izinto, imisebenzi noma izimo. Ukuthi ukufunda kusebenza endaweni ethile kuphela kuyingxenye yomphumela, akuyona into okufanele ishiywe ngaphandle. Ukuprakthiza indlebe kungasiza ekuhlukaniseni okuthile ngaphandle kokubonisa ukuthi zonke izindlela zokuzwa sezizwela kakhulu. 13

Ngokufanayo, ukuphindaphinda ukuprakthiza isigqi kungathuthukisa ikhono lokuhambisana naso, kuyilapho ukulinganisa isikhathi noma ukuhlukanisa ukuphakama kwethoni kusengumphumela ohlukile. Umphumela ongcono wokuhlolwa kwendlebe yomculo kufanele uchazwe ngokwalokho okuhloliwe, ungaguqulwa ube isimangalo esivamile ngobuhlakani noma ngempilo. 5

Umehluko ojwayelekile phakathi kokuqeqeshwa kobuchopho uyasebenza nalapha: ubufakazi bokuthuthuka emsebenzini wokuprakthiza abunamandla njengobufakazi benzuzo emsebenzini obalulekile ongajwayelekile. Ayikho yale midlalo ehlonza ukungezwa kahle, isimo sokubona imibala noma ukuphazamiseka okuhlobene nesikhathi. 14

03 / Zama uqhathanise

Lizame ku-Helibrain

Khetha indawo ofuna ukuyihlola. Hlukanisa ukuzwa umsindo nokuhlukanisa ukuphakama kwethoni, ukuqamba umbala nokuwuhlela, kanye nokulinganisa isikhawu nokuhambisana nesigqi. Funda ukuthi umsebenzi ngamunye wenziwa kanjani nokuthi unemikhawulo miphi.

Uma uqhathanisa imiphumela ephindaphindiwe, bhala ukuthi usebenzise ama-headphone noma izipikha, izinga lomsindo, isikrini nendlela yokufaka impendulo. Ithuluzi lomsindo wokugxila limayelana nokuhlangenwe nakho kwakho ngaphansi kwezimo zomsindo ezahlukene, alilinganisi umkhawulo wokuzwa. Imisebenzi yobuso neyokuchaza izimo zomphakathi engezansi iyimisebenzi esondelene nalena, kodwa yehlukile ekuhlukaniseni imizwa yezinzwa okuyisisekelo.

Izivivinyo nemidlalo

Amathuluzi nokuzilolonga

Izimpendulo ezihlobene

Imibuzo evame ukubuzwa

Ingabe umsebenzi wendlebe yomculo uhlola ukungezwa kahle?

Cha. Imisebenzi yokuhlukanisa ukuphakama kwethoni nesigqi yehlukile ekuhlolweni kokuzwa okulinganisiwe. Imishini nalokho okulinganiswayo kufanele kuhlukaniswe. 3

Ngingaqhathanisa izikolo zombala ezitholwe ezikrinini ezimbili?

Izikrini zingabonisa imibala ebonakalayo ehlukene. Ukuze uqhathanise kahle kudingeka izimo zokubuka ezilawulwayo; isikolo sesiphequluli asilinganisi isikrini. 1

Ingabe ukushaya izandla ngaphambi kwesigqi kusho ukubona ikusasa?

Cha. Ukuvumelanisa kusebenzisa ukubikezela ukuze ukunyakaza kuhambisane nokulandelana okuvamile. Lokhu kwehlukile esikhathini sokuphendula uphawu olungabikezelwanga. 7

Imithombo

Izixhumanisi ziholela ku-DOI yokuqala noma ekhasini lomthombo. Ukuqhathanisa ocwaningweni kuchaza imisebenzi ecashuniwe; akuqinisekisi ukuthi izinguqulo zethu ezisebenza kusiphequluli ziyasebenza ngendlela efanayo.

  1. Almustanyir et al. (2025). Age-Related Effects on the Color Discrimination Threshold.
  2. Peretz et al. (2017). Prevalence of congenital amusia.
  3. Peretz et al. (2003). Varieties of Musical Disorders.
  4. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  5. Repp et al. (2013). Sensorimotor synchronization: A review of recent research (2006–2012).
  6. Moore et al. (2014). Relation between Speech-in-Noise Threshold, Hearing Loss and Cognition from 40–69 Years of Age.
  7. Repp (2005). Sensorimotor synchronization: A review of the tapping literature.
  8. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  9. Desbernats et al. (2023). Which factors modulate spontaneous motor tempo? A systematic review of the literature.
  10. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  11. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  12. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  13. Sagi (2010). Perceptual learning in Vision Research.
  14. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.