Fò lọ sí àkòónú

Agbára tó wà lẹ́yìn àmì àbájáde

Àfiyèsí

Àfiyèsí ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti yan ìsọfúnni tó wúlò àti láti máa bá a lọ. Nínú ìwádìí kan tí àwọn ènìyàn 10,430 ọdún 10–70 kópa, agbára àfiyèsí tó dúró pẹ́ dé ibi tó ga jù ní ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ogójì, bí ọgbọ́n ìdáhùn ṣe ń túbọ̀ ṣọ́ra sí i; “yára sí i” àti “ní àfiyèsí sí i” jẹ́ àbájáde méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. 1

Àtúnyẹ̀wò tó kẹ́yìn · ìtọ́kasí 14

Ṣàwárí àwọn ìdánwò àti irinṣẹ́ ↓

01 / Lóye

Kí ni ó jẹ́

Títẹ̀lé iṣẹ́ àti yíyan ohun tí a fẹ́ fojú sí

Àfiyèsí tó dúró pẹ́ túmọ̀ sí pípa góńgó iṣẹ́ mọ́ lọ́kàn bí àkókò ṣe ń lọ, títí kan àwọn àsìkò tí kò sí nǹkan púpọ̀ láti ṣe. Àfiyèsí yíyan túmọ̀ sí fífi ìsọfúnni tó ṣe pàtàkì ṣáájú nígbà tí ìsọfúnni mìíràn ń dí i lọ́wọ́. Nítorí náà, iṣẹ́ dídákẹ́ tí o ti ń ṣọ́ àmì àti iṣẹ́ ìjà àwọ̀ àti ọ̀rọ̀ ń béèrè ìbéèrè ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Àmì kékeré nínú èyíkéyìí kò fi ìṣẹ́jú mélòó tí ènìyàn lè fi pọkàn pọ̀ hàn fún gbogbo iṣẹ́. 2

Àlàyé tó rọrùn kan yà àwọn ètò ìkìlọ̀, yíyí àfiyèsí sí ìsọfúnni àti ìṣàkóso iṣẹ́ ọpọlọ sọ́tọ̀. Ipa àwọn ẹ̀ka ọpọlọ àti thalamus lórí jíjí wà ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì àfiyèsí iwájú àti ẹ̀gbẹ́ orí; àwọn nẹ́tíwọ́ọ̀kì náà sì ń pè àwọn ètò ìmọ̀lára tó bá ohun tí o ń ṣe mu ṣiṣẹ́. Àkótán tó wúlò ni èyí, kì í ṣe àwòrán tó so àmì ìdánwò kan mọ́ agbègbè ọpọlọ kan. 2

Iṣẹ́ ìwọ̀n àfiyèsí wa ń ṣàyẹ̀wò bí o ṣe múra sílẹ̀ fún àwọn àmì. Lọ/dúró tún béèrè pé kí o dá ìfèsì dúró, nígbà tí Stroop ń fi ọ̀rọ̀ àti àwọ̀ tó ń dí ara wọn lọ́wọ́ kún un. Ẹnì kan lè dáadáa ní ṣíṣọ́ àmì tó máa ń yọ lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ṣùgbọ́n kí ọ̀rọ̀ tó ń tako ohun tó ń ṣe pín àfiyèsí rẹ̀; tàbí kí ó rí bẹ́ẹ̀ ní òdìkejì. Àwòrán tó gbòòrò ń jẹ́ kí ìbéèrè tí iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan ń béèrè hàn, dípò kíkó gbogbo wọn jọ sí àmì àfiyèsí kan tí a kò ṣàlàyé. 3

Bí a ṣe ń wọ̀n ọ́

Iṣẹ́ àtijọ́Ohun pàtàkì tí ó béèrèOhun tó yẹ kí a kà pọ̀ mọ́ ọn
Iṣẹ́ ìṣọ́ra ìṣipopadaMáa múra sílẹ̀ de àwọn àmì tí kò ṣeé sọ tẹ́lẹ̀Ìyára ìdáhùn tó wọ́pọ̀, ìdáhùn lọ́ra àti àkókò tí àfiyèsí yọ kúrò
Iṣẹ́ ìṣe déédééMáa dáhùn ní gbogbo ìgbà nígbà tí o ń ṣọ́ àwọn ìyàtọ̀Ìdáhùn tó já mọ́, àwọn tí o pàdánù, ìkìlọ̀ èké àti ìdúróṣinṣin ìdáhùn
Iṣẹ́ StroopYan àwọ̀ tá a fi kọ ọ́ bó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀rọ̀ míì ń dí ọ lọ́wọ́Ìpéye àti iye ìdènà
Ìfihàn àwòrán ní ọ̀wọ́ kíákíáYan àwọn àmì tí ń yọ ní àárín àkókò kúkúrúÌpéye ìdáhùn sí àmì tó tẹ̀lé, ní ìbámu pẹ̀lú ìdáhùn sí àkọ́kọ́

Ìlànà ìdánwò àfiyèsí tó dúró pẹ́ nílò àkókò tó tó kí ìyípadà lè hàn. Nínú ìwádìí oorun, ààlà tí a lò láti ka ìdáhùn lọ́ra àti gígùn ìdánwò jẹ́ ti ìlànà pàtó náà; wọn kì í ṣe ààlà ìṣègùn tó kan gbogbo ènìyàn. Kò yẹ kí a túmọ̀ eré kúkúrú wa sí PVT yàrá ìwádìí tí a lò láti fi ìpa àìsùn hàn. 4

Ìdènà àfiyèsí jẹ́ àpẹẹrẹ mìíràn tó fi hàn pé iṣẹ́ pàtó kọ̀ọ̀kan ní ìbéèrè tirẹ̀: lábẹ́ àwọn ipò ìfihàn kíákíá kan, dídá àmì kan mọ̀ lè dín agbára láti ròyìn àmì mìíràn kù fún ìgbà díẹ̀. Èyí kò túmọ̀ sí pé ọpọlọ máa ń kú sílẹ̀ nígbà gbogbo tí ìṣẹ̀lẹ̀ méjì bá ṣẹlẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní ayé gidi. 5

Àmì ìyàtọ̀ lè ní ariwo ìwọ̀n tó pọ̀ ju ipa ìdánwò olókìkí náà lọ. Ìwọ̀n àpapọ̀ ipa Stroop tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé nínú ẹgbẹ́ kan kò túmọ̀ sí pé àmì ìdènà kúkúrú yóò ṣeé gbẹ́kẹ̀lé láti fi àwọn ènìyàn kọ̀ọ̀kan wé ara wọn. 6

Ọjọ́-orí àti àtúnwọ̀n: ìfiwéra wo ló bá a mu?

Fortenbaugh àti àwọn ẹlẹgbẹ́ rẹ̀ ṣírò àpẹẹrẹ iṣẹ́ nínú ìdánwò ìṣe déédéé tó ń bẹ̀rẹ̀ díẹ̀díẹ̀. Àwọn ẹgbẹ́ ọjọ́-orí tó wà ní ìsàlẹ̀ ṣàkótán ìlà ìyípadà tí àpẹẹrẹ ìṣírò wọn fihàn; wọn kì í ṣe ìwọ̀n àmì àìṣe àtúnṣe fún ìdánwò ṣíṣọ́ àmì wa. 1

Àkókò ọjọ́-oríOhun tí àpẹẹrẹ ìwádìí náà fihànOhun tí kò fi múlẹ̀
Ọjọ́-orí 10 sí àárín àwọn ọdún ọ̀dọ́Ìlọsíwájú agbára kíákíá àti yíyí padà sí ìdáhùn yára sí iGígùn àfiyèsí tó dúró pẹ́ fún ọmọ kọ̀ọ̀kan
Àwọn ọdún ọ̀dọ́ tó tẹ̀lé sí ìbẹ̀rẹ̀ ọdún ogójìÌlọsíwájú lọ́ra ṣùgbọ́n tó ń bá a lọ nínú agbára àfiyèsí tó dúró pẹ́Pé ẹni tó yára jù ni àfiyèsí jù
Lẹ́yìn nǹkan bí 43Agbára tí àpẹẹrẹ náà ṣírò dín kù, ọgbọ́n ìdáhùn sì túbọ̀ ṣọ́raÌyípadà lójijì ní ọjọ́-ìbí pàtó kan

Nínú àyẹ̀wò “ní ipò ìdojúkọ,” ibi tí ìyàtọ̀ agbára ìyàsọ́tọ̀ ti bẹ̀rẹ̀ jẹ́ ọdún 43.1, pẹ̀lú ààlà ìgbẹ́kẹ̀lé 95% ti ọdún 38.0–48.2. Ibi ìbẹ̀rẹ̀ ìyípadà jẹ́ ìṣírò àpẹẹrẹ ènìyàn pẹ̀lú àìdánilójú, kì í ṣe àsìkò ìkẹyìn fún ẹnì kọ̀ọ̀kan. Ẹ̀kọ́, bí a ṣe ṣe iṣẹ́ náà àti bí a ṣe yan àwọn tó kópa tún ṣe pàtàkì. 1

02 / Fi sí àyíká rẹ̀

Ohun tó ń nípa lórí rẹ̀

Àwọn àmì ẹ̀rí dáhùn ìbéèrè náà pé “ṣé ipa kan wà lórí àbájáde yìí?” Wọn kò ṣèlérí ìlọsíwájú pàtó. Níbi tí ìwọ̀n ẹ̀rí Helibrain bá wà, a máa so ẹgbẹ́ ènìyàn àti àbájáde tí ó kan mọ́ ọn. “A kò tíì ṣe ìwọ̀n” túmọ̀ sí pé a kò ní ìwọ̀n tó bá a mu; kò túmọ̀ sí pé kò sí ipa kankan. Àwọn àbájáde nípa ọjọ́-orí àti ẹ̀rọ jẹ́ ẹ̀rí ìwọ̀n, kì í ṣe ìwọ̀n ìtọ́jú.

Oorun

Ẹ̀rí tó dára

Ìwọ̀n tí a fi pamọ́: àìsùn pátápátá → àkókò tí àfiyèsí yọ kúrò nígbà ìṣọ́ra.

Ó ṣeé ṣe kí àìsùn pátápátá mú ìṣọ́ra dín kù. Ìwọ̀n ìbáṣepọ̀ tó bá èyí mu jẹ́ Aláárín; bí ìdáhùn lọ́ra ṣe pọ̀ tó àti iye ìgbà tí wọ́n ṣẹlẹ̀ sinmi lórí ìdánwò àti àkókò tí a fi ṣe é. 7

Ìdààmú ọkàn

A kò ṣe ìwọ̀n fún iṣẹ́ yìí

Ìwádìí ìdààmú ọkàn lójijì kò fúnni ní ipa ìṣọ́ra kan ṣoṣo.

Ipa ìdààmú ọkàn yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́ ọpọlọ tí a ń ṣàyẹ̀wò. A kò sọ ìwádìí ìrántí iṣẹ́ àti yíyípadà sí iṣẹ́ mìíràn di ìsọ pé gbogbo àfiyèsí yíyan tàbí àfiyèsí tó dúró pẹ́ ni ipa kan náà. 8

Ìdárayá

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tí a fi pamọ́: òye gbogbogbò tí a kó jọ; kì í ṣe iṣẹ́ àfiyèsí yìí.

Ìwọ̀n àpapọ̀ ìdárayá àti òye gbogbogbò ní ìdánilójú tó kéré gan-an. Àárín ìwọ̀n tó kó onírúurú apá jọ kò ṣe ìlérí pé ìgbà tí àfiyèsí rẹ yóò yọ kúrò nínú ìdánwò aṣàwákiri kan yóò dín kù. 9

Ọjọ́-orí

Àfiwé ọjọ́-orí

Ẹ̀rí nípa ìgbésí ayé tó dá lórí irú iṣẹ́.

Agbára àfiyèsí tó dúró pẹ́ àti ìṣọ́ra nínú ìdáhùn ní ìlànà ìyípadà ọjọ́-orí ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ka àwọn àṣìṣe àti ìdúróṣinṣin iṣẹ́ pọ̀ mọ́ ìyára dípò kí o kà ìdáhùn lọ́ra sí àìní àfiyèsí. 1

Ìdánrawò àti ìsinmi

Ẹ̀rí kò tó

Ìwọ̀n tí a fi pamọ́: ìsinmi kúkúrú → iṣẹ́; ipa náà yàtọ̀ síra gẹ́gẹ́ bí iṣẹ́.

Ìsinmi kúkúrú lè ràn àwọn àbájáde kan lọ́wọ́, ṣùgbọ́n fífi agbára ẹni padà kì í ṣe ohun kan náà bí ìpéye iṣẹ́ tó sunwọ̀n sí i. Ipa ìsinmi lórí iṣẹ́ kò dúró déédéé tó láti fi òfin aago kan ṣoṣo sílẹ̀ fún gbogbo ènìyàn. 10

Ẹ̀rọ

Ẹ̀rí nípa àkókò ìfihàn

Àyíká ìwọ̀n.

Ìdádúró ẹ̀rọ lè yí ìwọ̀n àkókò ìdáhùn padà. Ìdádúró iṣẹ́, yíyí ọ̀nà ìfèsì padà àti fífi ojú-ewé pamọ́ tún yí ohun tí ìgbà ìdánwò kan ń ṣàyẹ̀wò padà; kọ àwọn nǹkan wọ̀nyí sílẹ̀ nígbà tó o bá ń fi ìgbà ìdánwò wé ara wọn. 11

Kí ni ìlọsíwájú ń dé, kí sì ni kò dé?

Dán ọgbọ́n kan wò, lẹ́yìn náà yẹ ẹ̀rí rẹ̀ wò lọ́tọ̀

Ṣíṣe eré kan fún ṣíṣọ́ nǹkan tàbí dídá ìfèsì dúró lè mú kí òfin ìdáhùn rẹ̀ mọ́ ẹ. Láti fi àǹfààní tó gbooro hàn, a nílò àbájáde tí a kò dánrawò lé lórí àti ẹgbẹ́ àfiwé tó yẹ; fífi hàn pé àmì ìdánrawò ga nìkan kò tó. Àwọn àtúnyẹ̀wò lórí àwọn ètò ìdánrawò ọpọlọ yà kíkọ́ iṣẹ́ náà dáadáa sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ ẹ̀sùn tó rọ̀rùn díẹ̀ sí i pé gbogbo agbára yóò sunwọ̀n. 12

Bákan náà, ìdádúró kì í ṣe ìdánwò àfiyèsí tí a ṣàkóso. Irinṣẹ́ ìṣàkóso ìdádúró lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti fi àkọsílẹ̀ ibi tí o máa bá iṣẹ́ lọ sílẹ̀, ṣùgbọ́n àǹfààní rẹ̀ ni bóyá o padà sí iṣẹ́ pàtàkì náà, tí o sì ṣe é lọ́nà tó péye. Kò sí iye ìṣẹ́jú kan ṣoṣo tí gbogbo ènìyàn máa ń pàdánù. Ìwòye ibi iṣẹ́ àti ìwádìí yíyí iṣẹ́ padà nínú yàrá ìwádìí ń dáhùn àwọn ẹ̀dà ìbéèrè yìí tó yàtọ̀ síra. 13

Lo aago ìdojúkọ, pátákó ìkọ̀wé ohun tó ń pín àfiyèsí tàbí olùṣètò ìkẹ́kọ̀ọ́ láti ṣètò iṣẹ́ kan, kí o sì ṣe ìdájọ́ iṣẹ́ náà fúnra rẹ̀. Tí iṣẹ́ bá rọrùn sí i, ó lè jẹ́ pé àyíká rẹ sunwọ̀n tàbí ètò rẹ ṣe kedere sí i. Ẹ̀sùn pé irinṣẹ́ náà mú agbára àfiyèsí ìpìlẹ̀ pọ̀ sí i yóò nílò ìwádìí lọ́tọ̀.

03 / Gbìyànjú kí o sì fi wé

Gbìyànjú rẹ̀ lórí Helibrain

Yan iṣẹ́ tó bá ìbéèrè rẹ mu. Tó bá fẹ́ mọ̀ bóyá o lè dúró de àmì lẹ́yìn àkókò dídákẹ́, lo ìdánwò àkókò àfiyèsí; tó bá fẹ́ ṣàyẹ̀wò bí o ṣe lè dá ìgbésẹ̀ tí o ti múra sílẹ̀ dúró, gbìyànjú lọ/dúró; tó bá sì jẹ́ pé ìsọfúnni tó ń dí ara rẹ̀ lọ́wọ́ ni o fẹ́ ṣàyẹ̀wò, gbìyànjú Stroop. Fi ìpéye àti ìyára wé ara wọn, kí o sì rántí gígùn ìdánwò náà.

Àwọn irinṣẹ́ ìṣe lójoojúmọ́ tó wà ní ìsàlẹ̀ ń ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣètò ìgbà iṣẹ́ àti ṣàkóso àwọn ohun tó ń pín àfiyèsí. Bí o ṣe fẹ́ràn ohùn kan, bí o ṣe parí iṣẹ́ aago kan tàbí ìròyìn tìrẹ nípa àfiyèsí kì í ṣe ìwọ̀n àfiyèsí tó jẹ́ ìlànà ìwọ̀n àfojúsùn. Ojú-ọ̀nà wa pèsè àwọn wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ láti ṣàwárí iṣẹ́ àti ṣètò iṣẹ́, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìdánwò tó ṣeé fi ara wọn rọ́pò.

Àwọn ìdánwò àti eré

Àwọn irinṣẹ́ àti ìdánrawò

Àwọn ìdáhùn tó jọ mọ́ ọn

Àwọn ìbéèrè tí a sábà béèrè

Ṣé ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́jọ jẹ́ ìwọ̀n ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì fún gígùn àfiyèsí?

Kò sí àkókò gígùn àfiyèsí kan ṣoṣo tó kan gbogbo iṣẹ́. Dídúró lójúfò, kíkà àti àfiyèsí yíyan nílò ìwọ̀n ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. 2

Ṣé ìdáhùn lọ́ra túmọ̀ sí àfiyèsí tó burú?

Kò pọn dandan. Ọgbọ́n ìṣọ́ra lè mú ìdáhùn lọ́ra sí i nígbà tí ìpéye ṣì dúró. Ìwádìí ìgbésí ayé náà yà ọgbọ́n ìdáhùn sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ agbára. 1

Ṣé àwọn eré wọ̀nyí lè ṣe àyẹ̀wò ADHD?

Rárá. Eré àfiyèsí tàbí Stroop kúkúrú kò lè pèsè ìtàn, àyẹ̀wò tó gbòòrò àti ìtumọ̀ ìṣègùn tí a nílò láti ṣe àyẹ̀wò àìsàn. 14

Àwọn ìtọ́kasí

Àwọn ìjápọ̀ lọ sí DOI ìpilẹ̀ṣẹ̀ tàbí àkọsílẹ̀ orísun. Ìfiwéra ìwádìí ṣàpèjúwe àwọn iṣẹ́ tí a tọ́ka sí; kò jẹ́ ìmúdájú àwọn ẹ̀dà wa lórí ẹ̀rọ aṣàwákiri.

  1. Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
  2. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  3. Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
  4. Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
  5. Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
  6. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  7. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  8. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  9. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  10. Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
  11. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  12. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  13. Mark et al. (2005). No task left behind?.
  14. International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.