Tlolela ho litaba

Bokhoni bo ka morao ho lintlha

Tlhokomelo

Tlhokomelo e u thusa ho khetha boitsebiso bo u loketseng le ho tsoela pele u tsepamisitse maikutlo ho bona. Phuputsong ea batho ba 10,430 ba lilemo li 10–70, bokhoni ba ho lula u tsepamisitse maikutlo bo ile ba fihla sehlohlolong ha batho ba le mathoasong a lilemo tsa bona tse mashome a mane; ka nako e tšoanang, mokhoa oa ho araba o ile oa e-ba hlokolosi haholoanyane. “Ho araba kapele” le “ho ba le tlhokomelo e matla” e ne e le liphetho tse fapaneng. 1

E qetetse ho hlahlojoa · Litšupiso tse 14

Hlahloba liteko le lisebelisoa ↓

01 / Utloisisa

Seo e leng sona

Ho phehella mosebetsi le ho khetha seo u lokelang ho se ela hloko

Tlhokomelo e tšoarellang e bolela ho boloka sepheo sa mosebetsi se le teng kelellong ka nako e telele, esita le ha ho se letho le lengata le etsahalang. Tlhokomelo e khethang e bolela ho etelletsa boitsebiso ba bohlokoa pele ha bo hlōlisana le bo bong. Ka hona, mosebetsi o khutsitseng oa ho lebella pontšo le mosebetsi oa ho khetholla mantsoe le mebala tse sa lumellaneng li botsa lipotso tse fapaneng. Lintlha tse tlase ho o mong oa tsona ha li lekanye hore na motho a ka tsepamisa maikutlo metsotso e mekae mosebetsing o mong le o mong. 2

Tlhaloso e nolofalitsoeng e arola litsamaiso tsa ho falimeha, ho lebisa tlhokomelo boitsebisong le taolong ea mesebetsi ea kelello. Tšusumetso ea kutu ea boko le thalamus ho falimeheng e sebelisana le marang-rang a tlhokomelo a karolong e ka pele le e ka holimo ea boko; marang-rang ao a sebelisa litsamaiso tsa kutlo tse loketseng mosebetsi oo u o etsang. Ena ke tlhaloso e thusang, eseng ’mapa o hokahanyang lintlha tsa teko le karolo e le ’ngoe ea boko. 2

Mosebetsi oa rona oa nako ea ho tsepamisa maikutlo o lekola hore na u lula u itokiselitse lipontšo. Teko ea ho nka khato kapa ho ema e eketsa tlhokahalo ea ho ithiba ho araba; ea Stroop eona e eketsa mantsoe le mebala e qothisanang lehlokoa. Motho a ka etsa hantle ha a shebile lipontšo tse hlahang ka linako tse ling, empa a sitisoe ke mantsoe a loantšanang, kapa ka tsela e fapaneng. Ho sheba likarolo tse ’maloa ho thusa hore litlhoko tsa mesebetsi eo li bonahale ho e-na le ho li kopanya ho etsa lintlha tse sa hlalosoang tsa ho tsepamisa maikutlo. 3

Kamoo re e lekanyang kateng

Mosebetsi o tloaelehilengTlhokahalo e ka sehloohongSeo u lokelang ho se sheba hammoho
Teko ea tlhokomelo ea kelello le motsamaoLula u itokiselitse lipontšo tse sa lebelloangLebelo le tloaelehileng la karabo, likarabo tse liehang le linako tsa ho fosa
Teko e tsoelang pele ea tšebetsoAraba khafetsa u ntse u lebelletse maemo a fapanengTse hlokometsoeng, tse fositsoeng, likarabo tsa bohata le ho tsitsa ha likarabo
Mosebetsi oa StroopKhetha ’mala oa enke ho sa tsotellehe lentsoe le qothisanang lehlokoaHo nepahala le litšitiso tse bakiloeng ke khohlano
Tlhahiso e potlakileng ea lintho tse bonoang ka tatellanoKhetha lipontšo tse hlahang ka mor’a nako e khutšoanyane haholoHo nepahala ha karabo ho pontšo ea hamorao, ho latela hore na ea pele e ile ea bonoa

Mokhoa oa ho lekola tlhokomelo e tšoarellang o hloka nako e lekaneng hore liphetoho li hlahe. Lipatlisisong tsa boroko, moeli oa ho nka karabo e le ho fosa le bolelele ba teko li khethehile mokhoeng o itseng; ha se meeli e tšoanang ea bongaka bakeng sa motho e mong le e mong. Papali ea rona e khutšoanyane ha ea lokela ho nkoa e tšoana le teko ea laboratori ea PVT e sebelisitsoeng ho bontša liphello tsa ho hloka boroko. 4

Ho lieha ha tlhokomelo ke mohlala o mong oa hore mesebetsi e itseng e lekanya lintho tse itseng: maemong a mang a tlhahiso e potlakileng, ho lemoha pontšo e le ’ngoe ho fokotsa ka nakoana monyetla oa ho tlaleha e ’ngoe. Sena ha se bolele hore boko boa tima neng kapa neng ha liketsahalo tse peli tsa sebele li etsahala haufi ka nako. 5

Phapang pakeng tsa lintlha tsa maemo a mabeli e ka ba e sa tsitsang ho feta kamoo sephetho se tloaelehileng sa teko se ka fanang ka maikutlo kateng. Tšusumetso e tloaelehileng le e tsitsitseng ea Stroop sehlopheng sa batho ha e tiise hore lintlha tse khutšoanyane tsa tšitiso li tla beha batho ka bomong boemong bo tsitsitseng. 6

Lilemo le litekanyetso: papiso e nepahetseng ke efe?

Fortenbaugh le basebetsi-’moho le eena ba ile ba etsa mohlala oa tšebetso tekong e tsoelang pele ea mosebetsi moo lipontšo li hlahang le ho nyamela butle-butle. Lihlopha tsa lilemo tse ka tlase li akaretsa mokhoa o neng o lekantsoe; ha se litekanyetso tsa lintlha tse tala tekong ea rona ea ho lebella lipontšo. 1

Nako ea lilemoSeo mohlala oa phuputso o se bontšitsengSeo o sa se tiiseng
Ho tloha lilemong tse 10 ho isa bohareng ba lilemo tsa bochaBokhoni bo ntlafala ka potlako, ’me mokhoa oa ho araba o fetohela ho o potlakilengNako e tsitsitseng eo bana ba ka tsepamisang maikutlo ka eona
Ho tloha qetellong ea lilemo tsa bocha ho isa mathoasong a lilemo tsa mashome a maneBokhoni ba tlhokomelo e tšoarellang bo tsoela pele ho ntlafala butleHore motho ea arabang kapele ka ho fetisisa ke eena ea nang le tlhokomelo e matla ka ho fetisisa
Ka mor’a lilemo tse ka bang 43Bokhoni bo lekantsoeng bo theoha, ha mokhoa oa ho araba o ntse o e-ba hlokolosi haholoanyanePhetoho e etsahalang ka tšohanyetso ka letsatsi le itseng la tsoalo

Tlhahlobong ea “ho ba boemong bo nepahetseng,” moeli oa phetoho ea ho khetholla e ne e le lilemo tse 43.1, ’me nako ea kholiseho ea 95% e ne e le lilemo tse 38.0–48.2. Moeli ona ke khakanyo ea mohlala oa sehlopha sa batho e nang le ho se kholisehe; ha se nako e behiloeng bakeng sa motho ka mong. Thuto, moralo oa mosebetsi le mokhoa oa ho khetha sampole le tsona li bohlokoa. 1

02 / Beha maemong

Lintho tse e amang

Matšoao a bopaki a araba potso ena: “Na ho na le phello sephethong see?” Ha a tšepise ntlafalo e itseng. Ha ho na le tekanyo ea motheo oa bopaki ba Helibrain, palo ea batho le sephetho tseo e sebetsang ho tsona li lula li hokahane le eona. “Ha hoa fuoa tekanyo” ho bolela hore ha re na tekanyo e lumellanang; ha ho bolele hore ha ho na phello. Liphuputso tsa lilemo le lisebelisoa ke bopaki ba mokhoa oa ho metha, eseng litekanyo tsa phekolo.

Boroko

Bopaki bo botle

Tekanyo e bolokiloeng: ho hloka boroko ka ho feletseng → linako tsa ho fosa ha motho a falimehile.

Ho qeta nako u sa robala ho hang mohlomong ho mpefatsa ho lula u falimehile. Tekanyo e amanang le eona e re bopaki bo teng bo itekanetse; hore na ho fosa ho matla hakae le hore ho etsahala hangata hakae ho fapana ho latela teko le nako eo motho a sa robalang ka eona. 7

Khatello ea maikutlo

Ha ea fuoa tekanyo bakeng sa mosebetsi ona

Liphuputso tsa khatello ea maikutlo ea nakoana ha li fane ka sephetho se le seng sa ho falimeha.

Liphello tsa khatello ea maikutlo li fapana ho latela karolo ea mesebetsi ea kelello e lekantsoeng. Ha re fetole liphuputso tsa mohopolo o sebetsang le ho feto-fetoha ha kelello hore e be polelo e lekantsoeng ka mefuta eohle ea tlhokomelo e khethang kapa e tšoarellang. 8

Boikoetliso

Bopaki ha boa lekana

Tekanyo e bolokiloeng: tšebetso ea kelello ka kakaretso e kopantsoeng, eseng mosebetsi ona oa tlhokomelo.

Tekanyo e akaretsang ea boikoetliso le tšebetso ea kelello e bontša bonnete bo fokolang haholo. Karolelano ea liphetho tse tsoang likarolong tse fapaneng ha e tšepise hore motho o tla fosa hanyenyane lenaneong le le leng la sebatli. 9

Lilemo

Lipapiso tsa lilemo

Bopaki ba bophelo bohle bo itšetlehileng ka mosebetsi o khethehileng.

Bokhoni ba tlhokomelo e tšoarellang le ho ba hlokolosi ha u araba li latela mekhoa e fapaneng ha motho a ntse a hōla. Sheba liphoso le ho tsitsa ha likarabo hammoho le lebelo, ho e-na le ho nka ho araba butle e le ho se be le tlhokomelo. 1

Boikoetliso le khefu

Bopaki ha boa lekana

Tekanyo e bolokiloeng: khefu tse khutšoanyane → tšebetso; liphello li fapana ho latela mosebetsi.

Khefu tse khutšoanyane li ka thusa liphethong tse ling, empa ho ikutloa u le mafolofolo haholoanyane ha ho tšoane le ho nepahala haholoanyane. Liphello tsa khefu tšebetsong ha li tsitse joaloka ha molao oa nako e le ’ngoe bakeng sa bohle o ka fana ka maikutlo. 10

Lisebelisoa

Bopaki ba nako

Maemo a tekanyo.

Tieho ea sesebelisoa e ka fetola litekanyo tsa nako ea karabo. Litšitiso, ho fetola mokhoa oa ho kenya likarabo le ho pata leqephe la sebatli le tsona li fetola seo lenaneo le se lekanyang; li ngole ha u bapisa liteko. 11

Ke eng e fetisetsoang, hona ke eng e sa fetisetsoeng?

Ikoetlisetse bokhoni, ebe u itlhahlobela polelo ka thoko

Ho ikoetlisetsa papali e itseng ea ho beha leihlo kapa ea ho ithiba ho araba ho ka etsa hore u tloaele melao ea eona ea likarabo. Bopaki ba melemo e pharaletseng bo hloka sephetho seo u sa kang ua ikoetlisetsa sona le sehlopha se loketseng sa papiso; ho bontša feela hore lintlha tsa koetliso li nyolohile ha hoa lekana. Litlhahlobo tsa mananeo a koetliso ea boko li khetholla ho ithuta mosebetsi ka ho hlaka ho lipolelo tse fokolang tsa ntlafalo e akaretsang. 12

Ka mokhoa o tšoanang, tšitiso ha se teko ea tlhokomelo e laoloang. Sesebelisoa sa ho laola litšitiso se ka u thusa ho ngola noto e tla u hopotsa hore na u tsoele pele hokae; molemo oa sona o bonahala tabeng ea hore na u khutlela mosebetsing o loketseng ka nepo hakae. Ha ho palo e le ’ngoe ea metsotso eo motho e mong le e mong a lokelang ho e lahleheloa. Ho shebella mosebetsi le ho ithuta ka ho fetoha pakeng tsa mesebetsi laboratoring li araba mefuta e fapaneng ea potso ena. 13

Sebelisa sebali-nako sa ho tsepamisa maikutlo, sebaka sa ho ngola litšitiso kapa moralo oa thuto ho hlophisa mosebetsi, ebe u ahlola mosebetsi oo ka booona. Ha mosebetsi o ba bonolo, seo se ka bakoa ke tikoloho e ntle kapa moralo o hlakileng haholoanyane. Ho bolela hore sesebelisoa se ekelitse matla a mantlha a tlhokomelo ho ne ho tla hloka phuputso e ’ngoe.

03 / Leka ’me u bapise

E leke ho Helibrain

Khetha mosebetsi o lumellanang le potso ea hao. Ha u batla ho tseba hore na u lula u itokiselitse hakae ka mor’a ho ema u khutsitse, sebelisa teko ea nako ea ho tsepamisa maikutlo; bakeng sa ho ithiba ho nka khato eo u seng u e lokiselitse, leka teko ea ho nka khato kapa ho ema; bakeng sa boitsebiso bo qothisanang lehlokoa, leka Stroop. Bapisa ho nepahala le lebelo, ’me u ele hloko bolelele ba mosebetsi.

Lisebelisoa tse ka tlase li thusa ho hlophisa linako tsa mosebetsi le litšitiso. Ho rata molumo o itseng, ho qeta nako e behiloeng ka sebali-nako kapa ho itlaleha hore u ne u tsepamisitse maikutlo ha se tekanyo e nepahetseng ea tlhokomelo. Sebaka sa rona se fana ka tsona e le litsela tse fapaneng tsa ho hlahloba tšebetso le ho hlophisa mosebetsi, eseng liteko tse ka nkelanang sebaka.

Liteko le lipapali

Lisebelisoa le boikoetliso

Likarabo tse amanang

Lipotso tse botsoang khafetsa

Na nako ea tlhokomelo ea metsotsoana e 8 ke tekanyetso ea saense?

Ha ho nako e le ’ngoe ea tlhokomelo e sebetsang mesebetsing eohle. Ho lula u itokiselitse, ho bala le ho khetha boitsebiso bo itseng li hloka litekanyo tse fapaneng. 2

Na ho araba butle ho bolela hore tlhokomelo e mpe?

Eseng hakaalo. Mokhoa o hlokolosi oa ho araba o ka liehisa likarabo empa oa boloka ho nepahala. Phuputso ea bophelo bohle e ile ea arola mokhoa oa ho araba le bokhoni. 1

Na lipapali tsee li ka hlahloba ADHD?

Che. Papali e khutšoanyane ea tlhokomelo kapa ea Stroop e ke ke ea fana ka nalane, tlhahlobo e pharaletseng le tlhaloso ea bongaka tse hlokahalang bakeng sa tlhahlobo ea bongaka. 14

Litšupiso

Lihokelo li isa ho DOI kapa rekoto ea mohloli oa pele. Lipapiso tsa lipatlisiso li hlalosa mesebetsi e qotsitsoeng; ha li netefatse hore mefuta ea rona ea sebatli e lekantsoe ka nepo.

  1. Fortenbaugh et al. (2015). Sustained Attention Across the Life Span in a Sample of 10,000.
  2. Petersen & Posner (2012). The Attention System of the Human Brain: 20 Years After.
  3. Scarpina et al. (2017). The Stroop Color and Word Test.
  4. Basner et al. (2011). Maximizing Sensitivity of the Psychomotor Vigilance Test (PVT) to Sleep Loss.
  5. Dux et al. (2009). The attentional blink: A review of data and theory.
  6. Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.
  7. Lim et al. (2010). A meta-analysis of the impact of short-term sleep deprivation on cognitive variables..
  8. Shields et al. (2016). The effects of acute stress on core executive functions: A meta-analysis and comparison with cortisol.
  9. Singh et al. (2025). Effectiveness of exercise for improving cognition, memory and executive function: a systematic umbrella review and meta-meta-analysis.
  10. Albulescu et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance.
  11. Anwyl-Irvine et al. (2020). Realistic precision and accuracy of online experiment platforms, web browsers, and devices.
  12. Simons et al. (2016). Do “Brain-Training” Programs Work?.
  13. Mark et al. (2005). No task left behind?.
  14. International Test Commission (2001). International Guidelines for Test Use.