Nya siwo wòle be nànya kple nɔmba
| Dɔ ƒe ɖoɖo | Biabia si wòbia | Nu si ŋuɖoɖo si dzɔ la ɖo kpe |
|---|---|---|
| Dzesi kpɔkpɔ | Dzesi nyagbe alo nyagbe ƒe gɔmeɖeɖe | Nyagbe si wòse le biabia sia ƒe ɖoɖo nu |
| Kpɔɖeŋu naŋuɖoɖo alo nyagbe gblɔgblɔ | Tsɔ dzesi aɖe wɔ nyagbe alo gɔmeɖeɖe ɖeɖe | Eŋuɖoɖo sesẽ wu le dɔ sia me |
| Nuƒoƒo si me ɖoɖo aɖeke meli o | Tia nyagbe eye nàgblɔe le nɔnɔme me | Dɔwɔwɔ si kple nyagbe kple ŋusẽ bubuwo hã le eme |
Webb ƒe wɔwɔɖeɖo la zã nyagbe mamɛe ƒe gɔmeɖeɖe le nuƒoƒo kple nyagbe siwo wòse ƒe kpɔɖeŋu me, eye wòde nyawo ƒe dzɔdzɔeɖeɖe ɖe dzidzime vovovowo me. Eƒe nuŋɔŋlɔ menye nyagbe siwo wòzãa kple siwo wòse ƒe nɔnɔme si wòatsɔ ɖe ɖoɖo me la o. Ne wode nyagbe siwo wònya le akpa aɖe me kple nyagbe siwo wònya blibo la ɖe akpa vovovowo me la, ekpɔna be nu si míebu be míenya nyagbe aɖe la na gɔmeɖeɖe vovo le nɔnɔme ɖeɖe me. Webb, 2008
Nu ka ta dzesi kpɔkpɔ le bɔbɔ wu
Biabia aɖe ate ŋu ana nyatakaka si dɔ aɖe si bia be woaŋuɖo ɖe dzesi aɖeke manɔ eme o. Laufer kple Goldstein ɖe nyagbe ƒe nunya ɖe dzidzime kple kpɔɖeŋu ƒe ɖoɖo nu, siwo dome dzesi kpɔkpɔ kple ŋuɖoɖo va. Nɔnɔme sia na míese egɔme be gɔmeɖeɖe si wòti le ŋuɖoɖo me menye nu sia nu sia be wògblɔ nyagbe bɔbɔe le gbeƒã me o. Laufer et al., 2004
Nyagbe ƒe nɔŋlɔŋlɔ hã li ɖe nu si míetsɔe naŋuɖoɖo la ŋu. Nyagbe siwo kpɔa le Englisi me ƒe nuŋɔŋlɔ la ɖe nuŋɔŋlɔ siwo vovowo, nyagbe ƒe xexlẽme kple nyagbe ƒe ƒome siwo le gɔmeɖeɖe ɖeka me. Nyagbe ƒe fɔɖiɖi vovovowo nyae megbɔna be wònya nyagbe ƒome siwo vovowo nenema. Brysbaert et al., 2016 Nagy et al., 1984
Nyagbe siwo wòse gbɔna ŋu la kpena ɖe nuŋlɔlɔ ŋu loo?
Ate ŋu ana nuŋlɔlɔ la ƒe akpa geɖe na wò, gake nyagbe siwo wònya ŋuɖoɖo menye nuŋlɔlɔ si wòse ƒe ɖoɖo blibo o. Nation ɖe nyagbe ƒome geɖe siwo me nuŋɔŋlɔ kple nuƒoƒo le la ŋu dɔmeɖeɖe. Schmitt kple eƒe dɔwɔha kpɔ be nyagbe siwo míenya ƒe akpa kple nuŋlɔlɔ ƒe gɔmeɖeɖe le kpɔkplɔ vovovowo me. Nyagbe ƒe xexlẽme ɖeka menya nuŋlɔlɔ katã gɔme o. Nation, 2006 SCHMITT et al., 2011
Nukae le edzi wɔwɔ me?
Nu ka ta míele be míagblɔ nu tso sese kple dɔwɔwɔ ŋu le dzɔdzɔe nu
Webb ƒe nyagbe ƒe gbugbɔ kpɔɖeŋu la kpɔ ale si nyagbe ƒe susu gbugbɔ geɖe ate ŋu atrɔ nyagbe ƒe nunya vovovowo. Eɖo kpe be míade nyagbe ŋuɖoɖo le akpa aɖe me kple eŋuɖoɖo blibo le akpa bubu me; menye be eƒo nyagbe ŋuɖoɖo si dzi wòatsɔa kpekpeɖeŋu kple nyagbe sia nyagbe le nuƒoƒo si me ɖoɖo aɖeke meli o la le susu la me o. Nyagbe ƒe sesẽ, nɔnɔme kple ɖoɖo si wòle xɔm la hã le asixɔxɔ me. Webb, 2007
Nyagbe ƒe xexlẽme ƒe wɔwɔɖeɖo la ɖe kpɔɖeŋu siwo le ɖekakpui ƒe nɔnɔme kple nuɖoɖo ŋu, eye wòbu be sese siwo katã tso ŋgɔ la ate ŋu ana gɔmeɖeɖe. Míele be míagatrɔ nɔnɔme siwo wòkpɔ le ame siwo geɖe me la wòanye ame ɖeka ƒe nyagbe xɔxɔ le gbe sia gbe alo ŋugbedodo si si nuɖoɖo li be nuŋlɔlɔ ɖeɖe ana nyagbe si wòagblɔ la ƒe ŋuɖoɖo siwo wòanya. Brysbaert et al., 2016
Nu ka tso ƒe, ŋutsu/nyeŋutsu kple gbe ŋu?
Dzesi kpɔkpɔ kple nyagbe gblɔgblɔ ƒe vovototo le dɔ ƒe ɖoɖo me, gake ame siwo ɖo dɔ le nyagbe xɔxɔ ŋu la ƒe wɔwɔɖeɖo siwo míetsɔ na la me yɔna ƒe alo ŋutsu/nyeŋutsu ƒe nɔnɔme ŋu ɖoɖo si wòɖo kpeɖeɖe le siaa o. Ame ƒe gbe, gbe ƒe ŋusẽ kple nyagbe siwo wòtia la trɔa nu si wòate ŋu agblɔ le eme. Míele be míatsɔ Englisi ƒe nɔŋlɔŋlɔ siwo wòle teƒe ɖe gbe bubuwo ŋu, siwo nɔnɔme kple xexlẽme ƒe ɖoɖo vovo la o. Webb, 2008 Brysbaert et al., 2016
Xlẽɖeɖe ƒe dzidzeme hã trɔa ɖe gbe ƒe nɔnɔme kple taɖodzinu ŋu. Xlẽɖeɖe ƒe dzidzeme si le ɖe ɖe alo nuƒoƒo si me gɔmeɖeɖe le la mate ŋu ana nyagbe ƒe xexlẽme ɖeka ko woatsɔ ɖo eme blibo o. Gɔmeɖeɖe kple nyagbe gblɔgblɔ hã biaa dɔwɔwɔ bubuwo. Brysbaert, 2019 SCHMITT et al., 2011
Nu kae míate ŋu azɔna le dzɔdzɔe me?
Zã dɔ ƒe ɖoɖo si sɔ kple biabia la. Dzesi kpɔkpɔ ƒe biabia ate ŋu akpɔ ale si wòsea nyagbe siwo le eƒe biabiawo me; dɔ si me nyagbe gblɔgblɔ le hiã be míakpɔ ale si ame ɖo nyagbe ŋu le nɔnɔme si wòle kpɔm la me. Ne wòle be nàtsɔ dɔ siawo sɔ la, nu siwo le eme kple ŋuɖoɖo ƒe ɖoɖo na wo be wòanye nɔnɔme ɖeka. Laufer et al., 2004 Webb, 2008
Nyagbe ŋuɖoɖo ƒe gbugbɔ dɔwɔwɔ ate ŋu akpe ɖe ŋuɖoɖo ƒe taɖodzinu ŋu, gake wɔwɔɖeɖo siawo me dɔwɔwɔ aɖeke si ɖe gbeƒã nyuie nuƒoƒo ƒe dzidzeme la teƒe o. Nɔnɔme si míate ŋu agblɔ le dzɔdzɔe me nye nyagbe ƒe nunya ƒe akpa si woɖo ta la me kpɔkpɔ, menye be nyagbe siwo wòsea ƒe kpɔɖeŋu ɖeka na gɔmeɖeɖe blibo tso nu sia nu si nàte ŋu agblɔ, ase alo ŋugbedodo ŋu o. Webb, 2007 Brysbaert et al., 2016
Da kpɔɖeŋu bɔbɔe si sɔ kple esia
Nyagbe ƒe kpɔɖeŋu
Wòate ŋu awɔ nyagbe ƒe kpɔɖeŋu la abe nyagbe dzesi kpɔkpɔ ƒe dɔ ene eye nàxlẽ eƒe xexlẽme kple ŋuɖoɖo ƒe gɔmeɖeɖe. Mewɔa nyagbe si wòate ŋu azã le nuƒoƒo me la katã ƒe dzɔdzɔe kpɔkpɔ o, eye mete ŋu gblɔa nɔnɔme ɖeka si le dzesi kpɔkpɔ kple nyagbe gblɔgblɔ dome o.
Biabia siwo gbɔna zi geɖe
Nyagbe siwo wòsea la zãa ɖe zi eve nyagbe siwo wògblɔa ŋu ɣesiaɣi?
Metsɔa nɔnɔme ɖeka si le xexeme katã me na wo o. Nɔnɔme vovototoa ɖe nyagbe, dɔ ƒe ɖoɖo kple dzidzime si wòbia la ŋu. Webb, 2008
Ne meɖo nyagbe aɖe dzesi la, ele be menyae blibo?
Eɖo kpe na nyagbe ƒe nunya si biabia la bia. Ŋuɖoɖo, gɔmeɖeɖe me kɔkɔe kple zãzã le nɔnɔme me ate ŋu abia nyatakaka vovovowo. Laufer et al., 2004
Nyagbe ƒe kpɔɖeŋu la ate ŋu agblɔ ale si manya nu si me mele xlẽm la gɔme?
Ate ŋu ana nɔnɔme aɖe, gake nyagbe siwo míenya le nuŋɔŋlɔ me kple eƒe gɔmeɖeɖe nyɔnyo ƒe kpɔkpɔa vovowo, eye menye nu sia nu ɖeka o. SCHMITT et al., 2011
Dzɔtsoƒewo
- Brysbaert et al. (2016). Nyagbe geɖe kae míenya? Nyagbe ƒe xexlẽme ƒe nɔŋlɔŋlɔ siwo trɔ ɖe nyagbe gɔmeɖeɖe, gbe ƒe nyatakaka ƒe dzidzime kple ame ƒe ƒe ŋu.
- Nation (2006). Nyagbe geɖe kae hiã na xlẽɖeɖe kple seɖeɖe?.
- Laufer et al. (2004). Nyagbe ƒe nunya kpɔkpɔ: xexlẽme, ŋusẽ kple kɔmputa ƒe ɖoɖo.
- Webb (2008). L2 ƒe nuxɔlawo ƒe nyagbe siwo wòsea kple siwo wògblɔa ƒe nɔnɔme.
- Webb (2007). Gbugbɔ dɔwɔwɔ ƒe ŋusẽ ɖe nyagbe ƒe nunya ŋu.
- Nagy et al. (1984). Nyagbe geɖe kae le suku ƒe Englisi nuŋɔŋlɔ me?.
- Brysbaert (2019). Nyagbe geɖe kae míexlẽna le asinu? Xlẽɖeɖe ƒe dzidzeme ŋu ŋutinyɔŋlɔ kple nuŋɔŋlɔ siwo ɖe ŋu.
- SCHMITT et al. (2011). Nyagbe siwo míenya le nuŋɔŋlɔ me ƒe akpa kple xlẽɖeɖe ƒe gɔmeɖeɖe.
Dɔ axa sia ƒe ŋkɔ abe tsoƒe ene: Nu ka ta meɖo nyagbe siwo ŋuɖoɖo le nye ta me gake mate ŋu azã wo ne mele nu ƒom o?. Helibrain. 2026. https://helibrain.com/ee/answers/receptive-vs-productive-vocabulary. CC BY 4.0.
← Kpɔ ŋuɖoɖo bubuwo