Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Igereranya mu isesengura rusange | Impinduka isanzwe y’impuzandengo | Intera y’icyizere ya 95% |
|---|---|---|
| Gukora ikizamini bwa mbere kugera ku nshuro ya kabiri | 0.327 | 0.278 kugeza kuri 0.375 |
| Gukora ikizamini bwa mbere kugera ku nshuro ya gatatu | 0.495 | 0.406 kugeza kuri 0.585 |
| Gukora ikizamini bwa mbere kugera ku nshuro ya kane | 0.516 | 0.401 kugeza kuri 0.631 |
Izi ni ingaruka ziri mu Imbonerahamwe ya 2. Igereranya rya mbere ryari rikubiyemo ubushakashatsi 122 n’abitabiriye 153,185; ayakurikiyeho yakoresheje amatsinda mato kurushaho. Ntibikwiye gufatwa nk’urugendo rumwe rwo kwiga rw’itsinda rimwe cyangwa ngo bikomeze gupfundikirwa ibitarapimwe. Igipimwe ni impinduka isanzwe y’impuzandengo mu bizamini bitandukanye by’ubushobozi bwo gutekereza, si ubuhanuzi butaziguye bw’amanota ya IQ uzabona ubutaha. Scharfen n’abandi, 2018
Ni ibiki bishobora kunozwa umuntu asubiye gukora ikizamini?
Kumenyera amabwiriza, imiterere y’ibibazo, ingamba n’uko ikizamini gikorwa bishobora kugira ingaruka ku musaruro. Isuzuma ry’ibyavuye mu gusubira gukora ikizamini rigenzura ibintu bihindura ingano y’izamuka, kuko biterwa n’uko ikizamini cyakozwe n’igihe cyashize mbere yo kugisubiramo. Umusaruro mwiza kurushaho ku nshuro ya kabiri ntugaragaza wenyine icyahindutse, kandi ntuhamya ko ubushobozi rusange bwo gutekereza bwiyongereye. Scharfen n’abandi, 2018
Ibibazo by’uruhererekane rw’ibishushanyo bigaragaza iki kibazo: kubikemura bisaba kuvumbura no guhuza amategeko. Kumenya ubwoko bw’ikizamini cyangwa kwibuka ikibazo bishobora guhindura ibyo ikizamini kizakurikiraho gipima. Isesengura ry’imikorere ryakozwe na Carpenter n’abo bakoranye rireba ubwo bushobozi bwo gutekereza busabwa, mu gihe isuzuma rya Raven rishimangira akamaro k’amahame agereranywaho. Carpenter n’abandi, 1990 Raven, 2000
Ese nshobora gukuramo umubare umwe uhoraho w’ingaruka zo kwimenyereza?
Oya, ingaruka rusange yabonetse mu itsinda ntitanga umubare umwe ugomba gukurwaho ku muntu wese. Gukoresha impuzandengo y’itsinda ku muntu umwe birengagiza itandukaniro ry’ibizamini, ibyo umuntu yigeze kubona n’imimerere yo kongera gukora ikizamini. Amabwiriza ku ikoreshwa ry’ibizamini asaba ko ibisubizo bisobanurwa hakurikijwe igikoresho nyirizina n’icyo kizakoreshwa; gukuramo umubare umwe wihimbiwe ntibihamya ko ibisubizo byizewe. Komisiyo Mpuzamahanga y’Ibizamini, 2001
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Impamvu guhindura ingaruka mo amanota ya IQ bishobora kuyobya
Gukuba ingaruka isanzwe na 15 bishobora kugaragara nk’uburyo bworoshye, ariko isesengura rikomatanya ibisubizo bitandukanye by’ubushobozi bwo gutekereza kandi rikoresha uburyo bwaryo bwo kubishyira ku gipimo kimwe. Kuba amanota ya IQ asanzwe agereranywa n’impuzandengo ya 100 n’itandukaniro risanzwe rya 15 ntibihindura buri ngaruka yo muri buri bushakashatsi impinduka y’amanota ya IQ y’umuntu ku giti cye. Koresha igipimo cy’ingaruka cyatanzwe aho guhimba inyongera nyayo y’amanota. Scharfen n’abandi, 2018 Neisser n’abandi, 1996
Raporo y’amanota yakozwe hakurikijwe uburyo buzwi na yo igaragaza ko ibipimo bidafite ukuri kudashidikanywaho. Itandukaniro riri hagati y’amanota abiri yatangajwe rigomba gusobanurwa hakurikijwe amategeko y’ikizamini, igihe kiri hagati y’ibizamini n’amakuru y’intera y’icyizere; ntirigomba kugereranywa gusa hashingiwe ku mazina y’amanota. Pearson, 2020
Ese amanota adahindagurika akemura ikibazo?
Kwizerwa kw’ikizamini n’ingaruka zo kwimenyereza ni ibintu bitandukanye. Ikizamini gishobora gutanga impinduka ihoraho iyo gisubiwemo, kandi kigakomeza kugaragaza uko abantu bakurikirana ugereranyije; cyangwa kikerekana itandukaniro ry’amanota y’abantu ku giti cyabo ritari rihamye, nubwo impinduka y’impuzandengo yacyo iba yizewe. Ubushakashatsi ku cyo bita ihurizo ryo kwizerwa butwibutsa ko ibi bipimo bigomba kugenzurwa ukwabyo. Hedge n’abandi, 2017
Ubushakashatsi bwagutse ku bushobozi bwo gutekereza na bwo butandukanya ibice bitandukanye bigize imikorere. Gukora neza ku bibazo by’uruhererekane rw’ibishushanyo bimenyerewe ntibipima buri ruhande rw’imitekerereze; bityo gutera imbere mu mukoro umwe ntibihamya ko kwibuka, ubushobozi bwo gukoresha amagambo no gutekereza na byo byateye imbere ku rugero rumwe. Hampshire n’abandi, 2012
Ni iki gishoboka mu gukurikirana iterambere?
Andika ibyo wari warakoze mbere, verisiyo y’ikizamini n’igihe cyashize hagati y’ibizamini. Ku isuzuma iryo ari ryo ryose rifite ingaruka zikomeye, kurikiza amabwiriza y’uryobora ku bijyanye no kongera gukora ikizamini. Ku mikino idafite ingaruka zikomeye, vuga ko wateye imbere muri iyo mikoro, kandi utandukanye ibibazo wasubiyemo cyangwa wafashe mu mutwe n’ibishya utari uzi. Ibyo bituma inyungu yo kunoza ubuhanga igaragara, utarengeje ibyo yemeza. Komisiyo Mpuzamahanga y’Ibizamini, 2001 Scharfen n’abandi, 2018
Amanota ya IQ agereranywa n’ay’abantu bo mu kigero cy’imyaka kimwe, ku buryo impuzandengo iba 100; kongera gukora ikizamini ntibihindura iryo hame. Ikibazo ni ukumenya niba amanota mashya runaka agaragaza mu buryo bwemewe ubushobozi bugenewe gupimwa, mu mimerere ikizamini cyakorewemo. Neisser n’abandi, 1996 Pearson, 2020
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini kimeze nk’icya IQ
Gerageza imikoro imeze nk’iy’ikizamini cya IQ niba ushaka kuyimenya, kandi wandike ibyo wari waragerageje mbere igihe ugereranya ibisubizo. Kuba warigeze kuyikora ni kimwe mu bigomba kwitabwaho mu gusobanura amanota. Amanota menshi mu mukino ntagaragaza ko ubwenge bwawe muri rusange bwiyongereye.
Ibibazo bikunze kubazwa
Nzabona amanota angahe ya IQ yiyongereye?
Impinduka isanzwe y’impuzandengo yabonetse mu bushakashatsi ntitanga umubare w’amanota ya IQ umuntu azabona byanze bikunze. Ibizamini n’imimerere yo kubisubiramo biratandukanye. Scharfen n’abandi, 2018
Ese izamuka ry’amanota rikomeza iteka?
Igereranya ry’ibizamini byakurikiyeho rikoresha amatsinda mato kandi ntiritanga impamvu yo gukomeza gufata ko izamuka rizakomeza iteka. Scharfen n’abandi, 2018
Ese kwibuka ibisubizo bituma igereranya ritaba ryemewe?
Bituma amanota yo mu kizamini gikurikiyeho atagaragaza mu buryo bumwe uko wakemura ibintu utari warabonye. Gusobanura ibisubizo bigomba kwita ku byo wari warabonye no ku cyo ikizamini kigamije gukoreshwa. Komisiyo Mpuzamahanga y’Ibizamini, 2001
Amasoko
- Neisser n’abandi (1996). Ubwenge: ibizwi n’ibitaramenyekana..
- Pearson (2020). Raporo yo gusobanura WISC-V: ibyerekeye amanota.
- Komisiyo Mpuzamahanga y’Ibizamini (2001). Amabwiriza mpuzamahanga yo gukoresha ibizamini.
- Raven (2000). Ibizamini bya Raven by’uruhererekane rw’ibishushanyo: impinduka n’ihame mu mico no mu bihe bitandukanye.
- Carpenter n’abandi (1990). Icyo ikizamini kimwe cy’ubwenge gipima: ibisobanuro by’imikorere mu kizamini cya Raven cy’uruhererekane rw’ibishushanyo.
- Hampshire n’abandi (2012). Gutandukanya ibice bigize ubwenge bw’umuntu.
- Scharfen n’abandi (2018). Ingaruka zo kongera gukora ibizamini by’ubushobozi bwo gutekereza: isesengura rusange ry’ubushakashatsi.
- Hedge n’abandi (2017). Ihurizo ryo kwizerwa: impamvu imikoro yo gutekereza itanga ibisubizo bihamye muri rusange itagaragaza itandukaniro ry’abantu ku giti cyabo rihamye.