Teko ya go nagana ka matrix e lekanya eng?

Carpenter, Just le Shell ba sekasekile ditshepedišo tšeo di dirišitšwego go rarolla di-matrix tša Raven ka go lebelela tšhomo, dipego tša mantšu le go šutha ga mahlo. Tlhalošo ya bona e gatelela go hwetša dilo tše di boeletšwago le go laola ditswalano. Ye ke tshekatsheko ya kgopolo ya mohuta wa teko wo o šetšego o theilwe, e sego netefatšo ya malepa ka moka a dipaterone ao a swanago le wona. Carpenter et al., 1990

Ke ka baka la eng gantši di-matrix di bitšwa tšeo di se nago mantšu?

Dipotšišo di ka fokotša go nyakega ga go tseba tlotlontšu e itšego, eupša seo ga se bolele gore teko ga e amege ke ditaelo, thuto, maitemogelo goba setšo. Tshekatsheko ya Raven e bontšha gore ditlwaelo di a fapana go ya ka mafelo le nako. Sebopego seo se se nago mantšu le tlhalošo yeo e sa amegego ke setšo ke dikgopolo tše di fapanego. Raven, 2000

Kakaretšo ya bohlale ka bophara le yona e tšea dintlha tša diteko bjalo ka ditekanyo tšeo di nago le maatla le mafokodi, e sego ditlhalošo tše di feletšego tša motho. Mešomo e fapanego ya kwešišo e ka nyaka bokgoni bjo bo fapanego bja go bea mabaka, go gopola le dikarolo tše dingwe. Neisser et al., 1996 Hampshire et al., 2012

Na go nagana ka matrix go swana le IQ ka botlalo?

Ga go na lebaka la go lekanya tše pedi tšeo ka go itiragalela. Tekolo ye e nabilego e ka kopanya mehuta ye mmalwa ya mešomo gomme ya diriša dintlha tše di kopantšwego tšeo di hlalošitšwego ka pukung ya ditaelo. Tlhahlo ya mohweletši e bontšha kamoo dintlha tše di beilwego ka maemo le mellwane ya tshepo di šomago ka gona tshepedišong e itšego ya tekolo. Mokgwa wa dinomoro ka bowona ga o hlome tshepedišo e bjalo bakeng sa papadi e mpsha. Pearson, 2020

Ke eng seo se fetošago dipoelo?

Go kgetha dipotšišo, bothata bja tšona, mellwane ya nako le go kile gwa kopana le tšona di ama seo se lekanywago. Dinyakišišo tša go dira teko gape di hwetša gore dipoelo di ka kaonafala ge ditekolo tša bokgoni bja kwešišo di boeletšwa; ka gona go tlwaelana le di-matrix go ka kaonafatša tšhomo ntle le go hlatsela gore bokgoni bo kaonafetše le mešomong yeo motho a sa e tlwaelago goba ka kakaretšo. Scharfen et al., 2018

Ditlwaelo tša mengwaga le tšona di bohlokwa. IQ ye e tlwaelegilego e bewa mo palogare ya 100 sehlopheng se sengwe le se sengwe sa mengwaga; palomoka e swanago ya dintlha tše di sa šongwago ga se gore e swana le dintlha tše di lokišitšwego go ya ka mengwaga. Palomoka ya dintlha tše di sa šongwago ya ngwana goba dintlha tša motho yo mogolo di ka se bewe boemong bja peresente ntle le mokgwa wa tšhupetšo wo o swanetšego. Neisser et al., 1996 Pearson, 2020

Tekanyo e botse e nyaka eng?

Ditlhahlo tša boditšhabatšhaba tša tšhomišo ya diteko di nyaka bohlatse bjo bo thekgago tlhalošo yeo e reretšwego, mokgwa wa maleba wa go dira teko le temogo ya mafokodi. Dinyakišišo tša go botega ga ditekanyo di bontšha gore mošomo wa kwešišo wo o tlwaelegilego o sa dutše o ka ntšha ditekanyo tša motho ka noši tšeo di sa tsepamago. Tšhate e botse ga e tšee sebaka sa dilo tše. International Test Commission, 2001 Hedge et al., 2017

Se se bohlokwa kudu ge mošomo o mokopana o dirišetšwa go hlaloša motho. Dipotšišo tše sego kae di lekanyetša seo se akaretšwago, gomme palomoka e tee e ka se hlalose ge e ba phošo e bakilwe ke go se kwešiše molao, go akgofa, tšhitišo goba lebaka le lengwe. Tshekatsheko ya ditshepedišo e thekga go ela hloko tšeo go nyakegago gore motho a di dire ge a rarolla, go e na le go nea tlhaloso ya sešupo se tee. Carpenter et al., 1990

Ke eng seo go ka kgonegago go se tlwaetša?

Go rarolla dipotšišo tša dipaterone go ka dira gore motho a tlwaelane le mohuta woo wa mošomo. Bohlatse bja go dira teko gape bo thekga go hlalosa dikaonafalo tše bjalo e le diphetogo tša tšhomo ye e lekantšwego, mola go tlogelwa dipolelo tše di nabilego go dinyakišišo tša phetisetšo ya bokgoni. Ga go na mothopo mo wo o bontšhago gore papadi ya Helibrain e dira motho yo bohlale kudu goba e lemoga kgolofalo ya kwešišo. Scharfen et al., 2018 International Test Commission, 2001

Ge o itekola, diriša mohuta le melao ya nako ye e swanago, ngwala gore o kile wa kopana le teko pele, gomme o hlalose dipoelo bjalo ka dintlha tša dipotšišo tšeo di lekotšwego. Se se na le mohola go feta go tšea peresente ya dintlha tše di sa šongwago bjalo ka maemo a bohlale a lefase ka moka. Raven, 2000 International Test Commission, 2001