Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Potso ea lipatlisiso | Seo bopaki bo se khethollang |
|---|---|
| Ho potoloha libopeho ka kelello ha ho bapisoa le bokhoni bohle ba sebaka | Mesebetsi e fapaneng ea sebaka e bontša mekhoa e fapaneng lipakeng tsa lihlopha |
| Karolelano ea sehlopha ha e bapisoa le bokhoni ba motho ka mong | Phapang ea karolelano ha e khetholle motho e mong le e mong |
| Ts'ebetso ea hona joale ha e bapisoa le bokhoni ba ho ntlafala ka boikoetliso | Liphuputso tsa koetliso ea bokhoni ba sebaka li fumana ntlafalo |
| Lintlha tsa mosebetsi ha li bapisoa le bohlale ka kakaretso | Mosebetsi o le mong oa sebaka ha o fane ka setšoantšo se felletseng sa bokhoni ba kelello |
Kakaretso ea Voyer le basebetsi-’moho e arola liphetho ho latela teko e khethehileng le lintlha tsa mokhoa oa eona. Kakaretso ea pejana ea Linn le Petersen le eona e khetholla ho potoloha libopeho ka kelello, temoho ea sebaka le ho bona sebaka ka kelello. Ho tlaleha palo e le ’ngoe e le phapang ea bong bokhoning bohle ba sebaka ho hlokomoloha phapang ena. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Mosebetsi oa ho potoloha libopeho ka kelello o botsa eng?
Liteko tsa khale tsa Shepard le Metzler li ile tsa hlahloba liqeto mabapi le lintho tse mahlakore a mararo tse potolohisitsoeng. Vandenberg le Kuse ba ile ba qapa teko ea pampiri ea sehlopha, e nang le lipotso le mokhoa oa eona oa ho fana ka lintlha. Teko ea sebatli e sebelisang libopeho tse fapaneng, linako tse behiloeng kapa melao ea ho araba ha e ikamahanye ka bo eona le litekanyetso tsa e ’ngoe ea liteko tseo. Shepard et al., 1971 Vandenberg et al., 1978
Sena se boetse se bolela hore phapang ea ho nepahala, phapang ea nako ea ho qeta le phapang ea palo ea lipotso tse fihletsoeng nakong e behiloeng ha se liphetho tse ka nkelanang sebaka. Mokhoa oa teko ke karolo ea se fumanoeng, eseng ntlha e sa reng letho e ka hlokomolohuoang. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Phapang ea karolelano e bolela eng mabapi le ho tšoana ha lintlha?
Ha e bolele hore banna bohle ba sebetsa hantle ho feta basali bohle kapa hore lintlha tsa motho li ka boleloa esale pele ho latela bong. Tlhahlobo ea Hyde e beha liphapang tsa kelello lipakeng tsa bong maemong a tšoanang a mangata le liphapang tse itšetlehileng ka mosebetsi. Kakaretso ea sehlopha ha se kahlolo ka motho ka mong. Hyde, 2005
Ke eng e se amang?
Na liphuputso li paka sesosa?
Ho bona phapang ha ho khetholle hore na e bakiloe ke baeloji, boiphihlelo, maano, moralo oa teko kapa tšebelisano ea tsona. Litlhahlobo tse kopantseng liphuputso tse boletsoeng li akaretsa liphetho le lintlha tse susumetsang, empa ha li fane ka lebaka la ho bolela hore motho o susumelitsoe ke sesosa se le seng. Mekhoa ea kholo le eona e itšetlehile ka tekanyo e sebelisitsoeng, eseng ka lilemo tse le ’ngoe tseo ka tsona liphapang tsohle tsa bokhoni ba sebaka li hlahang ho bohle. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Na boikoetliso bo ka fetola ts'ebetso?
Tlhahlobo e kopantseng liphuputso tsa koetliso ea bokhoni ba sebaka ea Uttal le basebetsi-’moho e fumane phello ea karolelano ea koetliso ea Hedges’ g = 0.47 ka mor’a ho ntša liphetho tse sa tloaelehang. Kakaretso ena e akaretsa mefuta e fapaneng ea koetliso ea bokhoni ba sebaka, eseng ho potoloha libopeho ka kelello feela, ebile ha e bue ka papali ea Helibrain. E tšehetsa taba ea hore ts'ebetso ea bokhoni ba sebaka e ka ntlafala, empa ha e tšepise ntlafalo e tšoanang ho bohle kapa ho felisoa ka botlalo ha phapang lipakeng tsa lihlopha. Uttal et al., 2013
Liphuputso tsa ho etsa teko hape le tsona li fumana ntlafalo mesebetsing ea bokhoni ba kelello. Ka hona, sephetho se betere hamorao se hloka ho bapisoa ho nahanelang hore motho o se a kile a etsa teko le hore o se a tloaelane le mosebetsi, pele ntlafalo e amahanngoa le phetoho e akaretsang ea bokhoni. Scharfen et al., 2018
U lokela ho toloka sephetho sa hao joang?
Boloka mofuta oa setšoantšo, nako e behiloeng le mokhoa oa ho bala lintlha li sa fetohe, ’me u shebe lebelo hammoho le ho nepahala. Liphuputso tsa ho tšepahala li lemosa hore mosebetsi o sebetsang hantle tekong ea lipatlisiso ha o bolele hore o tla fana ka maemo a tsitsitseng a batho ka bomong. Sephetho se le seng sa teko e khutšoanyane ke bopaki bo fokolang ba hore motho o na le tšobotsi e sa fetoheng ea bokhoni ba sebaka. Hedge et al., 2017
Tlhaloso e molemo e shebana le mosebetsi o itseng: hlokomela hore na ke lipotoloho life kapa melao efe e u thatafallang, ’me u lekanye tsoelo-pele linthong tse ncha tse ka bapisoang. Bopaki bo tšehetsa ho ithuta bokhoni ba sebaka, empa ntlafalo ea motho ka mong ha e tiisetsoe. Ha bo tšehetse taba ea hore bong bo bong ha bo khone ho potoloha lintho kapa hore papali ena e eketsa bohlale ka kakaretso. Uttal et al., 2013 Hyde, 2005
Palo ea liphetho tse 286 e bontša bophara ba kakaretso e le ’ngoe ea khale. Ha ea lokela ho nkoa e le sampole ea sejoale-joale e emelang batho ka kakaretso kapa palo eo ho ka baloang peresente ea boemo ba motho tekong ea sebatli ka eona. Voyer et al., 1995
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea ho potoloha libopeho ka kelello
Leka teko ea ho potoloha libopeho ka kelello, ’me u toloke lintlha ho latela litaelo tsa eona. Bapisa liphetho tsa hao tsa liteko tse tšoanang ho e-na le ho beha sephetho sa hao tlas’a maikutlo a akaretsang ka sehlopha. Liphuputso tse hatisitsoeng ha li fane ka tokiso ea lintlha tsa papali ena e thehiloeng bong.
Lipotso tse botsoang hangata
Na karolelano e mpolella hore na ke mang ea tla hlola?
Che. Phapang ea karolelano ea lihlopha ha e bolele esale pele papiso e ’ngoe le e ’ngoe ea batho ka bomong. Hyde, 2005
Na phapang e tšoana litekong tsohle tsa bokhoni ba sebaka?
Che. Litlhahlobo tsena tse peli tsa khale li khetholla mefuta ea mesebetsi le litšusumetso tsa mokhoa oa ho e etsa. Voyer et al., 1995 Linn et al., 1985
Na bokhoni ba sebaka bo ka ntlafala?
Kakaretso ea liphuputso tsa koetliso e tšehetsa ntlafalo ea karolelano mefuteng e fapaneng ea koetliso ea bokhoni ba sebaka, empa ntlafalo ea batho ea fapana ebile ha ho motho ea tiisetsoang ho rua molemo. Uttal et al., 2013
Mehloli
- Voyer et al. (1995). Magnitude of sex differences in spatial abilities: A meta-analysis and consideration of critical variables..
- Linn et al. (1985). Emergence and Characterization of Sex Differences in Spatial Ability: A Meta-Analysis.
- Shepard et al. (1971). Mental Rotation of Three-Dimensional Objects.
- Vandenberg et al. (1978). Mental Rotations, a Group Test of Three-Dimensional Spatial Visualization.
- Uttal et al. (2013). The malleability of spatial skills: A meta-analysis of training studies..
- Hyde (2005). The gender similarities hypothesis..
- Scharfen et al. (2018). Retest effects in cognitive ability tests: A meta-analysis.
- Hedge et al. (2017). The reliability paradox: Why robust cognitive tasks do not produce reliable individual differences.