Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Sehlopha sa phuputso | Khakanyo | Mokhoa oa ho bala lintlha o sebelisitsoeng |
|---|---|---|
| Boemo ba ho nahana ka litšoantšo bo fokolang | 3.9% | Kakaretso ea VVIQ 16–32 |
| Ho tlaleha ho se be le litšoantšo ho hang | 0.8% | Kakaretso ea VVIQ 16 |
| Litšoantšo tse lerootho kapa tse sa hlakang boemong bo fokolang | 3.1% | Kakaretso ea VVIQ 17–32 |
Pampiri ena e kopanya mehlala e ’meli ea barupeluoa ba 502. E fumana batho ba 39 ba neng ba le boemong bo pharaletseng ba ho nahana ka litšoantšo bo fokolang, ho akarelletsa ba robeli ba fumaneng lintlha tse tlase ka ho fetisisa. Phapang ena e bohlokoa hobane tlhaloso e pharaletseng ea ho nahana ka litšoantšo ho fokolang e fana ka ho ata ho fapaneng le ho batla ho se be le litšoantšo ho hang. Mona, lipotso li baloa ka tsela eo lintlha tse tlase li bontšang bokhoni bo fokolang ba ho nahana ka litšoantšo. Dance et al., 2022
Lipotso tsena li lekanya eng?
Lipotso tsa Vividness of Visual Imagery Questionnaire li botsa ka boiphihlelo ba motho ba ho bona lintho ka kelello. Mosebetsi oa pele oa Marks o ile oa hlahisa mokhoa ona oa ho lekanya; liphuputso tsa morao-rao tsa aphantasia li o sebelisa ka melao e hlakileng ea ho bala lintlha. Ho fetola tatellano ea likarabo ho fetola moelelo oa kakaretso ea lintlha, kahoo moeli oa lintlha ha oa lokela ho kopitsoa ntle le ho hlahloba mofuta o sebelisitsoeng. MARKS, 1973 Dance et al., 2022
Seo motho a se tlalehang se thusa ho utloisisa boiphihlelo ba hae, empa ha se tšoane le mosebetsi oa ho lekanya tšebetso ea kutlo kapa tekanyo e tobileng ea boko. Keogh le Pearson ba sebelisitse mokhoa oa tlholisano ea pono ea mahlo a mabeli ho batlisisa litšoantšo tsa kutlo, ho bontša kamoo bafuputsi ba ka botsang potso e amanang le eona ka mokhoa o fapaneng. Tekanyo e ’ngoe ha e nke sebaka sa e ’ngoe ka bo eona. Keogh et al., 2018
Na aphantasia e bolela ho se be le monahano?
Ha ho fihleloe qeto e pharaletseng joalo. Lipatlisiso li bua ka mefuta e itseng ea ho nahana ka litšoantšo, haholo-holo ho bona litšoantšo ka boikhethelo ba kelello. Litlaleho tsa Zeman le basebetsi-’moho le tlhahlobo e batsi ea lipatlisiso tsa ho nahana ka litšoantšo li khetholla maemo a feteletseng a ho hlaka ha litšoantšo ho monahano oohle, boiqapelo kapa tsebo. Motho a ka utloisisa le ho beha mabaka ka ketsahalo ntle le ho tlaleha setšoantšo se hlakileng kelellong. Zeman et al., 2015 Zeman et al., 2020 Pearson, 2019
Ke eng e se amang?
Ho thoe’ng ka mohopolo le litoro?
Dawes le basebetsi-’moho ba hlalosa mekhoa ea boiphihlelo ba ho nahana ka litšoantšo, mohopolo le litoro, joalo ka ha e tlalehiloe ke batho ba itse ba na le aphantasia. Ena ke mekhoa e bonoang lihlopheng tse nang le phapang e kholo; ha se melao e bolelang hore motho e mong le e mong o lora ka tsela e tšoanang kapa o na le bothata bo tšoanang ba mohopolo. Mokhoa oa ho lekanya le oa ho khetha barupeluoa le oona o lokela ho eloa hloko ha ho hlalosoa liphetho. Dawes et al., 2020
Phuputso ea Bainbridge le basebetsi-’moho ea ho taka e fumane phapang lipakeng tsa tšebetso ea mohopolo oa lintho le mohopolo oa sebaka. Ha e tšehetse taba ea hore batho ba sa boneng litšoantšo ka kelello ha ba na mohopolo oa pono kapa ha ba khone ho utloisisa likamano tsa sebaka. Likarolo tse fapaneng tsa mohopolo li lokela ho hlahlojoa ka thoko. Bainbridge et al., 2021
Na lilemo le bong li laola ho ata ha aphantasia?
Phuputsong e kopantseng lipalo tsa ho ata, likhakanyo tsa basali le banna li ne li sa fapane ka lipalo tlas’a litlhaloso tse hlahlobiloeng. Sena ha se pake hore li lekana ka botlalo sechabeng se seng le se seng. Mehlala, lilemo tsa barupeluoa le moeli oa lintlha o khethiloeng li fokotsa hore na liphetho li ka akaretsoa hakae; sechaba sa inthanete se buang ka ho nahana ka litšoantšo se ne se tla bokelloa ka tsela e fapaneng. Dance et al., 2022
Ke eng eo u ka ithutang eona ka nepo tekong ea inthanete?
Lipotso li ka thusa ho hlalosa kamoo u tlalehang bokhoni ba hao ba ho nahana ka litšoantšo le ho hlakisa mantsoe a sebelisoang ho bua ka bona. Ha lia lokela ho fetola lintlha tse tlase tlhahlobo ea bongaka kapa polelo ka bohlale ba hao. Likarolo tsa phuputso ea ho ata ke litlhaloso tse sebetsang bakeng sa lipatlisiso, eseng molao o akaretsang o sebetsang lipotsong tsohle tsa marang-rang. Dance et al., 2022 MARKS, 1973
Mehloli ena le eona ha e fane ka mokhoa o netefalitsoeng oa boikoetliso o tiisang hore motho ea sa tlaleheng litšoantšo tse hlakileng o tla khona ho li etsa. Tšebeliso e utloahalang ke ho utloisisa phapang pakeng tsa batho le meeli ea tekanyo, eseng ho tšepisa pheko kapa ntlafatso. Pearson, 2019 Zeman et al., 2020
Lipalo tsa 3.9% le 0.8% li thusa haholo-holo ha tlhaloso ea tsona e boleloa hammoho le tsona. Ho tlosa tlhaloso eo ho ka etsa hore lipotso tse peli tse fapaneng li bonahale eka li na le karabo e le ’ngoe e hanyetsanang. Dance et al., 2022
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea aphantasia
Leka lipotso tsa aphantasia ho hlahloba kamoo u hlalosang ho bona litšoantšo ka boikhethelo ba kelello. Bala hore na tekanyo e sebetsa ka tsela efe, ’me u nke sephetho e le tlaleho ea hao feela. Liphesente tse hatisitsoeng ha li supe hore na u fumane tlhahlobo efe kapa hore na u boemong bofe har’a basebelisi ba Helibrain.
Lipotso tse botsoang hangata
Na ho ata ke 0.8% kapa 3.9%?
Lipalo tsena ka bobeli li tsoa phuputsong e tšoanang e kopantseng mehlala, empa li sebelisa litlhaloso tse fapaneng: ho tlaleha ho se be le litšoantšo ho hang ha ho bapisoa le boemo bo pharaletseng ba ho nahana ka litšoantšo bo fokolang. Dance et al., 2022
Na aphantasia e bolela ho se lore?
Ha ho molao o akaretsang o ka fihleloang. Phuputso ea boemo ba kelello e tlaleha phapang liphihlelong tsa ho nahana ka litšoantšo le tsa ho lora. Dawes et al., 2020
Na ho nahana ka litšoantšo ho fokolang ho bolela mohopolo o fokolang oa sebaka?
Ha se hakaalo. Phuputso ea ho taka e khetholla mohopolo oa lintho ho mohopolo oa sebaka, ho e-na le ho nka mohopolo oohle e le bokhoni bo le bong. Bainbridge et al., 2021
Mehloli
- Dance et al. (2022). Ho ata ha aphantasia (ho fokola ha ho nahana ka litšoantšo) bathong ka kakaretso.
- MARKS (1973). Phapang ea ho nahana ka litšoantšo ha ho hopoloa litšoantšo.
- Keogh et al. (2018). Kelello e sa boneng: ho se be le litšoantšo tsa kutlo ho aphantasia.
- Zeman et al. (2015). Bophelo bo se nang litšoantšo – aphantasia ea tlhaho.
- Zeman et al. (2020). Phantasia – bohlokoa ba kelello ba maemo a feteletseng a ho hlaka ha litšoantšo tsa kelello bophelong bohle.
- Pearson (2019). Monahano oa motho: thuto ea kelello ea boko mabapi le litšoantšo tsa kelello.
- Dawes et al. (2020). Boemo ba kelello ba ho nahana ka litšoantšo tsa kutlo tse ngata, mohopolo le litoro ho aphantasia.
- Bainbridge et al. (2021). Ho lekanya aphantasia ka ho taka: ba se nang litšoantšo tsa kelello ba thatafalloa ke mohopolo oa lintho empa eseng oa sebaka.