Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Tšobotsi | Thuto ea ho hopola linomoro tse utloiloeng | Papali ea ho bona nomoro e felletseng |
|---|---|---|
| Se hlahisoang | Linomoro tse buuoang li hlahisoa ka tatellano | Linomoro tse bonoang skrineng |
| Menyetla ea ho arola ka lihlopha | E itšetlehile ka nako ea ho bua le leano | E ka kenyelletsa lihlopha tsa sebaka tse bonahalang |
| Tlhaloso ea lintlha | E hloka melao ea thuto eo ea ho hopola le ho emisa | E hloka melao ea papali eo |
| Phetoho e tobileng | Ha e so amoheloe | Ha e so amoheloe |
Thuto ea ho utloa e ne e kenyeletsa batho ba baholo ba 763 ba sechaba, ba lilemo li 18–65. Karolelano ea eona ea setso ea ho pheta pele e ne e le 6.35, empa palo e phahameng ka ho fetisisa e fihletsoeng tekong e pharaletseng e ne e le karolelano ea 6.77. Phapang ena ka har’a thuto feela e bontša hore na ke hobane’ng ha karolelano e phatlalalitsoeng e lokela ho tsamaea le tlhaloso ea mokhoa oa ho bala lintlha. Woods et al., 2010
Ke hobane’ng ha ho fetola se hlahisoang ho fetola mosebetsi
Likhopolo tsa mohopolo o sebetsang li khetholla mekhoa ea ho emela boitsebiso le ea ho bo laola, ho kenyeletsa likarolo tsa mantsoe le tsa pono-sebaka. Linomoro tse ngotsoeng le tsona li ka fetoloa hore e be mantsoe, kahoo phapang ha e bonolo joaloka ho bitsa e ’ngoe mohopolo o hloekileng oa pono ’me e ’ngoe mohopolo o hloekileng oa kutlo. Tsela eo boitsebiso bo hlahisoang ka eona le seo motho a se etsang ka bona, ka bobeli li bohlokoa. Baddeley, 2012
Ho bona tatellano eohle ka nako e le ’ngoe ho ka etsa hore sebopeho sa eona se fumanehe bakeng sa ho arola ka lihlopha. Lipatlisiso tsa ho kopanya likotoana li hlahloba kamoo ho pheta-pheta ho fokotsang tatellano; molemo o hlahang o amana le sebopeho se kentsoeng mohopolong, eseng feela palo ea matšoao a qalong. Letsatsi kapa paterone e tloaelehileng ka pono e ka sebetsoa ka tsela e fapaneng le linomoro tse sa amaneng. Mathy et al., 2012 Miller, 1956
Na lintlha tse phahameng tsa pono li bontša mohopolo o matla?
Ke feela bakeng sa mosebetsi le maemo a lekiloeng. Papiso e boetse e fetola nako ea ho shebella, menyetla ea ho pheta, mokhoa oa ho araba le melao ea ho emisa. Lipatlisiso tsa mekhoa ea ho lekanya nako ea ho hopola li hatisa hore lintlha tsena li ama tekanyo. Lintlha tse betere mofuteng o le mong ha li bolele ka bohona hore lintlha li tla ba betere mesebetsing eohle ea mohopolo o sebetsang. Conway et al., 2005
Ke eng e se amang?
Ke hobane’ng ha matla a mohopolo a phatlalalitsoeng a ka bonahala a sa lumellane
Tlhaloso ea Cowan ea bokhoni bo lekanyelitsoeng e bua ka lihlopha tsa boitsebiso tlas’a maemo a etselitsoeng ho fokotsa ho pheta le tlatsetso ea mohopolo oa nako e telele. Teko e tloaelehileng ea ho hopola linomoro e ka rua molemo lits’ebetsong tseo tsona. Ka hona, papiso pakeng tsa khakanyo ea lihlopha le palo e sa aroloang ea linomoro e kopanya litekanyo le meeli ea liteko e fapaneng. Cowan, 2001
Boikoetliso bo matla ba ho hopola bo fana ka mohlala o hlakileng: motho ea koetlisitsoeng o ile a ithuta ho pheta tatellano e telele haholo ea linomoro a sebelisa tsebo e hlophisitsoeng, empa bokhoni boo ha boa fetela ka ho lekana boitsebisong bo bong bo sa amaneng. Hona ke bopaki ba bokhoni bo ithutoang, eseng bopaki ba hore polokelo eohle ea nakoana e ile ea hola ho lekana palo ea linomoro tse bontšitsoeng. Ericsson et al., 1980
Ho thoe’ng ka litekanyetso tsa lilemo le bong?
Litekanyetso li lokela ho lumellana le mokhoa oa kutlo, nako, puo, tatellano ea likarabo le mokhoa oa ho bala lintlha. Sampole ea batho ba baholo ba ileng ba mamela ha e fane ka phetoho ea papali ea sebatli e bontšang linomoro e lokiselitsoeng lilemo kapa bong. Ho sebelisa karolelano ea eona mofuteng o mong le o mong oa inthanete ho ka fetola tšupiso e molemo ea lipatlisiso hore e be boemo ba motho bo khelosang. Woods et al., 2010 Conway et al., 2005
Tlhokomeliso e tšoanang e sebetsa le mesebetsing e meng ntle le linomoro: tlhahlobo e kopaneng ea lipatlisiso e bontša hore litekanyo tsa nako ea ho hopola le tsa n-back li arolelana likarolo tse fokolang feela, ’me li ke ke tsa nkelana sebaka. Ka hona, sephetho se phahameng sa ho hopola linomoro tse bonoang ha se lintlha tsa n-back tse amohetsoeng kapa khakanyo ea IQ. Redick et al., 2013
Bakeng sa ho itlhokomela, boloka mokhoa ka mong o arohane, sebelisa nako e tšoanang ea ho shebella le melao ea ho araba, ’me u hlokomele hore na u pheta tatellano kapa u e arola ka lihlopha. Likhetho tsena li etsa hore lipapiso tsa hao li utloisisehe haholoanyane, empa ha li hlahise litekanyetso tse emelang batho bohle kapa netefatso ea bongaka. Woods et al., 2010 Mathy et al., 2012
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea ho hopola linomoro
Leka teko ea ho hopola linomoro tse bonoang, ’me u tšoaee sephetho e le lintlha tsa mosebetsi oo. Haeba u boetse u sebelisa teko ea nako ea ho hopola linomoro tse utloiloeng, ngola sephetho sa eona ka thoko. Qoba ho bapisa katleho e telele ka ho fetisisa mofuteng o mong le karolelano kapa sephetho se thehiloeng molaong oa ho emisa mofuteng o mong.
Lipotso tse botsoang hangata
Na lintlha tsa ho utloa le tsa ho bona li lokela ho tšoana?
Mehloli ena ha e tiise hore li lokela ho tšoana. Mokhoa oa ho hlahisa boitsebiso, leano le ho bala lintlha li ka fapana. Woods et al., 2010 Baddeley, 2012
Na linomoro tse bonoang li ntse li ka sebelisa mohopolo oa mantsoe?
E. Batho ba ka fetola boitsebiso bo ngotsoeng hore e be mantsoe; mokhoa oa ho hlahisa boitsebiso ha o tiise hore ho kenya letsoho ha tsamaiso e le ’ngoe feela ea mohopolo. Baddeley, 2012
Na o mong oa mekhoa ke teko e betere ea IQ?
Seo se ne se tla hloka netefatso e loketseng. Molemo oa lintlha ka mokhoa o itseng ha o bontše bophahamo bo akaretsang ba bohlale. Conway et al., 2005
Mehloli
- Woods et al. (2010). Ho ntlafatsa tlhahlobo ea ho hopola linomoro bakeng sa mohopolo oa mantsoe oa nakoana.
- Cowan (2001). Nomoro ea boselamose 4 mohopolong oa nakoana: Ho nahana bocha ka bokhoni ba polokelo ea kelello.
- Miller (1956). Nomoro ea boselamose supa, ho eketsa kapa ho tlosa tse peli: Meeli e meng ea bokhoni ba rona ba ho sebetsana le boitsebiso..
- Baddeley (2012). Mohopolo o sebetsang: Likhopolo, mehlala le likhang.
- Conway et al. (2005). Mesebetsi ea ho lekanya nako ea mohopolo o sebetsang: Tlhahlobo ea mekhoa le tataiso ea basebelisi.
- Redick et al. (2013). Litekanyo tsa complex span le n-back tsa mohopolo o sebetsang: Tlhahlobo e kopaneng ea lipatlisiso.
- Ericsson et al. (1980). Ho fumana bokhoni ba ho hopola.
- Mathy et al. (2012). Ke eng e etsang hore lipalo tsa boselamose li be tsa boselamose? Ho kopanya likotoana le ho hatella boitsebiso mohopolong oa nakoana.