Bopaki ba bohlokoa le lipalo
| Mofuta | Tlhahisoleseding e lateloang | Lintlha tsa ho bala lintlha tse lokelang ho hlokomeloa |
|---|---|---|
| N-back e le ’ngoe ea pono | Molapo o le mong oa boitsebahatso ba pono kapa sebaka | Tse lumellanang, likarabelo tsa bohata le nako ea likarabelo |
| N-back e le ’ngoe ea kutlo | Molapo o le mong oa kutlo | Tlhahiso ea molumo le melao ea ho araba |
| N-back e habeli | Melapo e ’meli ka nako e le ’ngoe | Melao ea ho bala lintlha bakeng sa molapo ka mong le e kopaneng |
Lipatlisiso tsa N-back li akarelletsa mekhoa e mengata, eseng papali e le ’ngoe e tloaelehileng. Owen le basebetsi-’moho ba khetholla phapang ea boitsebahatso, sebaka le litaba, athe tlhahlobo-kakaretso ea koetliso e ela hloko mefuta ea mananeo a koetliso le liphetho. Phapang ena ea moralo e bolela hore ho bolela feela boemo ba n ha ho hlalose tšebetso ka botlalo. Owen et al., 2005 Soveri et al., 2017
N-back e habeli e eketsa tlhoko efe?
Ho beha leihlo melapong e ’meli ho eketsa tlhoko ea ho hokahanya, empa bothata ba sebele bo itšetlehile ka hore na melapo e behetsoe linako le ho baloa lintlha joang. Ha hoa nepahala ho atisa lintlha tsa mosebetsi o le mong ka bobeli kapa ho tlosa palo e tsitsitseng ea maemo ho hakanya lintlha tsa n-back e habeli. Khopolo ea mohopolo o sebetsang e akarelletsa mefuta e mengata ea boemeli le mekhoa ea taolo, eseng palo e le ’ngoe ea libaka tse fumanehang bakeng sa mesebetsi eohle. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Phapang ena e boetse e hlalosa hore na ke hobane’ng ha lintlha tsa teko e le ’ngoe ea ho pheta tatellano ea linomoro li sa khone ho bontša hore na motho o tla fumana mofuta ofe o le bonolo. Mekhoa ea ho lekanya tatellano e na le litlhoko tse fapaneng tsa ho hopola le ho sebetsana le boitsebiso, ’me tlhahlobo-kakaretso e bapisang n-back le teko e rarahaneng ea nako ea mohopolo e hana ho li nka e le lintho tse ka sebelisoang ka ho fapanyetsana. Conway et al., 2005 Redick et al., 2013
Na n-back e habeli e molemo ho latela saense?
Potso ena e hloka ho hlalosa sephetho se reriloeng: tšebetso e ntlafetseng mosebetsing o koetlisitsoeng, phetisetso ea bokhoni mosebetsing o mong oa mohopolo, kapa ntlafalo ea monahano ka kakaretso ke liphetho tse fapaneng. Tlhahlobo-kakaretso ea koetliso e arola liphetho tsena. Koetliso e thata kapa e rarahaneng haholoanyane ha se bopaki ka bo eona ba molemo o moholo ka kakaretso. Soveri et al., 2017
Ke eng e se amang?
Bopaki ba phetisetso ea bokhoni bo lumella ho fihlela qeto efe?
Ntlafalo mesebetsing e amanang le eona e ka etsahala, haholo ha tlhahlobo e tšoana le koetliso. Tlhahlobo e pharaletseng ea mohopolo o sebetsang e bontša hore lipolelo mabapi le bohlale kapa liphetho tse ling tsa phetisetso e hole lia fokola ha ho sebelisoa lipapiso tse loketseng tsa taolo. Liphetho tsena ha li tšehetse tšepiso ea hore n-back e habeli e etsa hore motho a be bohlale ka kakaretso. Melby-Lervåg et al., 2016 Soveri et al., 2017
Hape ha li bolele hore ho ithuta papali ha ho na thuso. Motho a ka ba le tsebo e eketsehileng ea ho boloka molao kelellong, ho ela tšusumetso hloko le ho araba ka nepo. Tlhaloso e lumellanang le bopaki ba saense e lokela ho bua ka mosebetsi o bontšitsoeng kapa sephetho sa phetisetso se lekantsoeng haufi le oona. Soveri et al., 2017
Ke hobane’ng ha maemo a inthaneteng a sa lekanyetsoe ka sekala se le seng?
Lebelo la tšusumetso, karolo ea lintho tse lebisitsoeng, meeli ea ho fetola bothata, lintho tse hohelang likarabelo le linako tsa ho araba li ka fapana. Mosebetsi o liehang oa n-back e habeli o ka ba le litlhoko tse fapaneng le mosebetsi o potlakileng oa n-back e le ’ngoe. Ha mekhoa e sa tšoantšoe le ho lekanyetsoa, mabitso a tšoanang a n ha a bolele bokhoni bo lekanang kapa meeli e tloaelehileng e emelang lilemo le bong. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Ho tšepahala ha tekanyo le hona ho lokela ho lekanngoa bakeng sa lintlha tseo ka ho khetheha, haholo phapang pakeng tsa mefuta e ’meli. Lingoliloeng tse buang ka bothata ba tšepahalo li bontša hore na ke hobane’ng ha mesebetsi ea liteko e fanang ka liphetho tse matla e ntse e ka hlahisa phapang e sa tšepahaleng pakeng tsa batho. Boemo bo le bong boo u bo fihletseng hang ha boa lokela ho fetoha leibole e sa fetoheng ea mohopolo oa hao o sebetsang. Hedge et al., 2017
Ha u bapisa mefuta ena ka mokhoa o sa reroang, ela hloko lintlha tsa eona ’me u latele likarabelo tse nepahetseng le likarabelo tsa bohata. Nka khetho kapa tsoelo-pele efe kapa efe e le e tobileng mosebetsing oo. Bopaki ha bo fane ka boemo ba n bo molemo ho bohle, tekanyo ea koetliso e tiisitsoeng kapa phetolelo ea tšebetso ea mesebetsi e ’meli hore e be IQ. Conway et al., 2005 Melby-Lervåg et al., 2016
Leka teko ea mahala e amanang le sena
Teko ea N-back
Leka teko ea N-back ’me u latele mofuta o hlalositsoeng leqepheng lena. Haeba u sebelisa mofuta o mong o ikemetseng oa n-back e habeli, o tlalehe ka thoko ho e-na le ho nka mabitso a maemo a n e le sekala se le seng se tloaelehileng. Mosebetsi oa Helibrain ha o pake melemo e pharaletseng ea koetliso.
Lipotso tse botsoang hangata
Na 2-back e habeli e tšoana le 4-back e le ’ngoe?
Che. Palo e bontša sebaka sa morao sa papiso; ho eketsa molapo o mong ho fetola litlhoko tsa ho hokahanya, ha ho menahanye sebaka seo feela. Owen et al., 2005
Na n-back e habeli e tla ntlafatsa mesebetsi eohle ea mohopolo?
Litlhahlobo li khetholla ho ithuta mosebetsi, phetisetso e amanang le oona le phetisetso e hole. Ntlafalo e pharaletseng ha e pakoe ke lintlha tse phahameng tsa koetliso. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Ke mofuta ofe oo ke lokelang ho o sebelisa ho lekanya IQ?
Ha ho mofuta o fanang ka phetolelo ea IQ e netefalitsoeng ka kotloloho ho latela boemo ba oona ba n. Liteko tse fapaneng tsa mohopolo o sebetsang li ke ke tsa sebelisoa ka ho fapanyetsana. Redick et al., 2013
Mehloli
- Owen et al. (2005). Mokhoa oa n-back oa ho etsa lipatlisiso ka mohopolo o sebetsang: Tlhahlobo-kakaretso ea lithuto tse tloaelehileng tsa litšoantšo tsa tšebetso ea boko.
- Redick et al. (2013). Litekanyo tsa mohopolo o sebetsang tsa nako e rarahaneng le n-back: Tlhahlobo-kakaretso.
- Cowan (2001). Nomoro ea mohlolo ea 4 mohopolong oa nakoana: Ho nahana bocha ka bokhoni ba ho boloka boitsebiso kelellong.
- Baddeley (2012). Mohopolo o Sebetsang: Likhopolo, Mehlala le Likhang.
- Conway et al. (2005). Mesebetsi ea nako ea mohopolo o sebetsang: Tlhahlobo ea mekhoa le tataiso ea basebelisi.
- Soveri et al. (2017). Ho hlahloba bocha koetliso ea mohopolo o sebetsang: Tlhahlobo-kakaretso ea maemo a mangata ea lithuto tsa koetliso ea n-back.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Koetliso ea mohopolo o sebetsang ha e ntlafatse tšebetso litekanyong tsa bohlale kapa litekanyong tse ling tsa “phetisetso e hole”.
- Hedge et al. (2017). Bothata ba tšepahalo: Lebaka leo mesebetsi e matla ea kelello e sa hlahiseng liphapang tse tšepahalang tsa batho ka bomong.