Ibimenyetso bifatika n’imibare by’ingenzi
| Umukoro | Igereranya risabwa | Icyo amanota menshi agaragaza mu buryo butaziguye |
|---|---|---|
| 1-back | Ikintu kiriho ubu n’icyariho mbere yacyo | Gukora neza ukurikije iryo tegeko |
| 2-back | Ikintu kiriho ubu n’icyari kiri imyanya ibiri mbere | Kuvugurura no guhuza neza muri uwo mukoro |
| 3-back | Ikintu kiriho ubu n’icyari kiri imyanya itatu mbere | Uko umuntu akora igihe intera ari ndende, hakurikijwe igihe cyagenwe |
Umubare ugaragaza intera iri mu ruhererekane. Ntiwerekana gusa umubare w’ibintu umuntu ashobora kubika, kuko uwo mukoro usaba no gukomeza gukurikirana amakuru, kuyavugurura no gusubiza. Isuzuma ry’ubushakashatsi bukoresha amashusho y’ubwonko ryakozwe na Owen na bagenzi be rikubiyemo ubwoko bwinshi butandukanye ku biranga ikintu, aho giherereye, n’ibirimo amagambo cyangwa ibitari amagambo. Owen et al., 2005
Impamvu cyitwa umukoro wo kwibuka mu gihe ukora
Inyigisho zerekeye kwibuka mu gihe ukora zivuga ku kugumana amakuru mu bwenge igihe uyakoresha cyangwa uyavugurura. Uburyo bwa n-back bukoresha igice cy’izo nzira nyinshi. Iryo zina ntirisobanura ko buri mukoro wo kwibuka mu gihe ukora upima ubushobozi bumwe neza cyangwa ukoresha igipimo kimwe cyo kubika no kugenzura amakuru. Baddeley, 2012 Cowan, 2001
Urugero, imikoro yo kwibuka ibintu byinshi icyarimwe ihuza kwibuka amakuru n’undi mukoro wo kuyatunganya, kandi akenshi isaba kuyibuka ukayavuga. Isuzuma ry’uburyo ikorwa rigaragaza ko itandukanye n’umukoro wa n-back usaba gukomeza kumenya ibintu biri mu ruhererekane. Kuba yombi yitwa imikoro yo kwibuka mu gihe ukora ntibisimbura ibimenyetso byerekana isano iri hagati y’amanota yayo. Conway et al., 2005
Ese n-back ishobora gusimbura ikizamini cy’uruhererekane rwo kwibuka?
Isesengura ry’ubushakashatsi bwinshi ryakozwe na Redick na Lindsey ryasanze isano iri hagati ya n-back n’imikoro yo kwibuka ibintu byinshi icyarimwe ari nke, kandi ko ubushakashatsi butandukanye. Umwanzuro waryo ni uko ibi bipimo bidashobora gusimburana. Bityo, amanota make ku kizamini kimwe n’amanota menshi ku kindi si ukuvuguruzanya byanze bikunze, kandi ntibihita bisobanura ko kimwe muri byo ari ikinyoma. Redick et al., 2013
Ni iki kibigiraho ingaruka?
Uko umuntu atsinda ntibiterwa n’intera gusa
Igihe ikintu kimara kigaragara, igihe ntarengwa cyo gusubiza, inshuro igisubizo nyacyo kigaragara n’uko ibisubizo bitari byo bibarwa, byose bihindura ingorane. Buri gihe ujye utandukanya kumenya ibintu bihuye no gukanda kenshi. Amanota agomba kubarirwamo ibisubizo byabonetse neza n’ibisubizo bitari byo, aho gushingira gusa ku rwego rwa n. Kuba imikoro ya n-back ikorwa mu buryo butandukanye ni imwe mu mpamvu zituma urwego rwo mu mukino umwe rudafatwa nk’urugero rusange mu yindi mikino. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Kugereranya imyaka n’igitsina na byo bisaba gukoresha uburyo bumwe no kugira itsinda ry’abantu rikwiye. Aya masuzuma ntatanga urwego rusange rw’amanota meza kuri buri myaka mu mukino wo kuri interineti uhindura ingorane uko ukina. Gutanga urwo rwego byaba ari ugushyiraho ukuri kurenze icyo ibimenyetso bishyigikira. Redick et al., 2013 Conway et al., 2005
Kwiyungura mu myitozo bigaragaza iki?
Isesengura ry’ubushakashatsi ku myitozo ya n-back ritandukanya kwimura ubumenyi bukagera ku yindi mikoro ifitanye isano no kubugeza ku bindi bintu biri kure. Isuzuma rigari ry’imyitozo yo kwibuka mu gihe ukora ntirisanga ibimenyetso byemeza ko inyungu zayo zikwira ku bindi bintu biri kure, iyo igereranywa n’amatsinda akwiye. Bityo, gutera imbere muri n-back bigaragaza ko wize ubuhanga bwapimwe, ariko ntibigaragaza ko ubwenge rusange bwiyongereye. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Kwizerwa kw’igipimo ni ikindi kintu gikenewe. Umukoro ushobora gukoresha inzira ifite icyo ivuze kandi ukagaragaza itandukaniro ryizewe hagati y’amatsinda, ariko ntutange amanota ahamye bihagije yo kugereranya abantu ku giti cyabo. Ibyavuye mu bushakashatsi ku kibazo cyo kwizerwa bitwibutsa kutabona amanota y’umukino mugufi nk’imiterere ihoraho y’umuntu. Hedge et al., 2017
Niba wifuza kwikurikirana, jya ukoresha verisiyo imwe, igihe kimwe n’uburyo bumwe bwo kubara amanota, kandi wandike amakosa hamwe n’ibisubizo nyabyo. Nuhindura ubwoko bw’ibintu bigaragazwa cyangwa ugakoresha verisiyo ihindura ingorane, menya ko wahinduye igipimo. Gusobanura neza umukoro bitanga amakuru menshi kurusha kuvuga ko umubare umwe ugereranya ubushobozi bwose bwo kwibuka mu gihe ukora. Owen et al., 2005 Redick et al., 2013
Gerageza ikizamini cy’ubuntu kijyanye n’iki
Ikizamini cya N-back
Gerageza ikizamini cya n-back kugira ngo wumve uko amakuru avugururwa n’uko ibintu bihuzwa hakurikijwe intera yagenwe. Soma amabwiriza yo kubara amanota, kandi ugereranye gusa ibigeragezo bikozwe mu buryo bumwe. Ibisubizo ni amanota yo muri uyu mukoro, si isuzuma rya IQ cyangwa igipimo rusange cy’ubushobozi bwo kwibuka.
Ibibazo bikunze kubazwa
Ese 3-back isobanura ko nshobora kwibuka ibintu bitatu gusa?
Oya. Umubare ugaragaza intera y’igereranya, mu gihe gukurikirana no kuvugurura amakuru na byo bigira uruhare mu mikorere. Owen et al., 2005
Ese n-back ni kimwe no kwibuka urutonde rw’imibare?
Oya. Isesengura ry’ubushakashatsi bwinshi rigaragaza ko imikoro yo kwibuka urutonde n’iya n-back bidashobora gusimburana nk’ibipimo byo kwibuka mu gihe ukora. Redick et al., 2013
Ese gutera imbere bigaragaza ko IQ yanjye yiyongereye?
Ubushakashatsi ku myitozo ntibwemeza uwo mwanzuro. Kwiga umukoro no kwimura ubumenyi bukagera ku bindi bintu bigomba gusuzumwa ukwabyo. Soveri et al., 2017 Melby-Lervåg et al., 2016
Amasoko
- Owen et al. (2005). Uburyo bwa n-back bwo gupima kwibuka mu gihe ukora: isesengura ry’ubushakashatsi busanzwe bwakoresheje amashusho y’imikorere y’ubwonko.
- Redick et al. (2013). Ibipimo by’imikoro yo kwibuka ibintu byinshi icyarimwe n’ibya n-back: isesengura ry’ubushakashatsi bwinshi.
- Cowan (2001). Umubare w’igitangaza 4 mu kwibuka igihe gito: kongera gusuzuma ubushobozi bwo kubika mu bwenge.
- Baddeley (2012). Kwibuka mu gihe ukora: inyigisho, uburyo n’impaka.
- Conway et al. (2005). Imikoro yo gupima ubushobozi bwo kwibuka ibintu byinshi icyarimwe: isuzuma ry’uburyo ikorwa n’amabwiriza yo kuyikoresha.
- Soveri et al. (2017). Kongera gusuzuma imyitozo yo kwibuka mu gihe ukora: isesengura ry’ubushakashatsi bwinshi ku myitozo ya n-back.
- Melby-Lervåg et al. (2016). Imyitozo yo kwibuka mu gihe ukora ntinoza amanota y’ibipimo by’ubwenge cyangwa ibindi bipimo by’ubushobozi bwo kwimura ubumenyi ku bintu biri kure.
- Hedge et al. (2017). Ikibazo cyo kwizerwa: impamvu imikoro yo gupima ubushobozi bwo gutekereza igaragaza ibisubizo bihamye ariko ntigaragaze neza itandukaniro rihoraho hagati y’abantu.