Sɛnea wobɛte wo nea efi mu bae no ase
- Mfomsoɔ nkyekyɛmu: sɛnea wuguu botae bere no ho wɔ ɔhaw biara mu, sɛ wɔde ɔha mu nkyekyɛmu kyerɛ. Sɛ wugyae wɔ sekan 9 wɔ botae sekan 10 mu a, ɛyɛ mfomsoɔ 10%. Dodow a ɛba fam no, eye.
- Ɔhaw a woduu botae no abɛn paa: ɔhaw a wugyee bere a ɛbɛn botae no paa.
- Wo mu dɔn: sɛ wugyae ntɛm wɔ ɔhaw ahorow mu a, wɔka sɛ “ɛyɛ ntɛm” (bere no te sɛ nea ɛware sen sɛnea ɛte); sɛ wugyae akyiri a, “ɛyɛ brɛoo”; sɛ mfomsoɔ a ɛyɛ ntɛm ne nea ɛyɛ akyiri twa mu a, “ɛyɛ pɛ”.
- Ɔhaw ahorow no: botae bere ne bere a wugyaee, ne mfomsoɔ ɔha mu nkyekyɛmu (minus = ntɛm, plus = akyiri).
Wɔde nea efi mu ba no toto nea efi input kwan koro mu ba nko ara ho: screen a wɔde nsateaa ka, mouse anaa keyboard.
Bere ho nkate a ɛyɛ sɛn na ɛyɛ pɛ?
Sɛ nnipa nkan a, wɔn bere susuw taa sesa bɛyɛ 10 kosi 20% wɔ mmɔden biako ne foforo ntam, na bere tenten a wɔresusuw no, nsonsonoe no yɛ kɛse [1]. Sɛ bere no yɛ simma fã anaa ɛboro saa a, mmɔden baako a wɔyɛe wɔ lab nhwehwɛmu nketewa mu taa yɛ mfomsoɔ 20 kosi 30% [2]. “Gyae wɔ sekan 10” ho nkyekyɛmu a wɔatintim a ɛfa nnipa pii ho nni hɔ, enti toto wo mmɔden a edi hɔ no ho.
Nokwasɛm tiawa
- Dɔn a ɛwɔ yɛn mu: Bere susuw ho nhwɛsoɔ a agye din bi kyerɛ sɛ biribi a ɛde dɔn-bɔ nnyegyee ba, ne ade a ɛkan saa nnyegyee no bom; dɔn-bɔ pii ma ɛte sɛ bere tenten [3][4].
- Mfomsoɔ no yɛ kɛse bere tenten a ɛyɛ: Botae sekan 15 a wuguu ho sekan 1.5 no te sɛ sɛ wuguu botae sekan 4 ho sekan 0.4. Ɛno nti na yɛkyerɛ mfomsoɔ no wɔ ɔha mu nkyekyɛmu mu [1].
- Nkontaabu boa fi sekan bɛyɛ biako: sɛ bere a wɔresusuw no boro sekan 1.2 pɛ a, nkontaabu fi ase boa [5], na ɛma bere tenten a wɔbɔ no yɛ pɛpɛɛpɛ kɛse [2].
- Adwene a adagyew nni mu ma obi gyae akyiri: wɔ sɔhwɛ 117 mu no, wɔka kyerɛɛ nnipa sɛ wɔnyɛ bere bi bere a wɔn adwene mu adwuma rekɔ so; wɔyɛɛ bere tenten [6].
- mfe: Mpanyimfo taa yɛ bere tiawa (gyae ntɛm), na wɔn bere susuw sesa kɛse [7].
Sɛnea bere ho nteaseɛ sɔhwɛ no yɛ adwuma
- Hwɛ botae bere no. Ɔhaw biara kyerɛ botae bere bi. Ɔhaw 4 na ɛwɔ hɔ; efi sekan 4 kosi sekan 15.
- Mia Hyɛ ase. Dɔn no fi ase, nanso worenhu.
- Mia Gyae bere a wususuw sɛ bere no awie. Mia bɔtn no anaa mia Space.
- Hwɛ baabi a wugyaee, wɔ nsensanee a ɛbɛn botae no so. Afei ɔhaw a edi hɔ no fi ase.
Bɔ mmɔden sɛ woremkan wɔ wo tirim: nkontaa ma ɛyɛ mmerɛw paa [5]. Sɛ womia bɔtn biara wɔ bere a ɛboro botae no mpɛn 3 mu a, wobu no sɛ wode bere pii aka ho. Wo browser na ɛsusuw bere no fi bere a womia Hyɛ ase kosi bere a womia Gyae, enti mfiri no a ɛtwentwɛn ade no ka mfiase ne awiei nyinaa na ɛtwa ne ho so kɛse.
Gyae dɔn no wɔ sekan 10 mu: dɛn na ɛsakra nea efi wo sɔhwɛ mu ba?
- Nkontaabu. Sɛ wukan “apem ne baako, apem ne mmienu” a, ɛma bere tenten a wode yɛ no yɛ pɛpɛɛpɛ kɛse [2][8]. Sɛ woankan a, wo bere ho nkate nko ara na wode yɛ adwuma.
- Adwene a wode si so. Sɛ wunim sɛ wobebisa wo bere ho asɛm na wode w’ani hwɛ no yiye a, bere te sɛ nea ɛware [9]. Ɛyɛ ampa sɛ kuku a obi hwɛ no te sɛ nea ɛkyɛ sɛ ɛbɛnoa [10].
- Adwene a adagyew nni mu. Sɛ wudwinnwen biribi foforo ho a, bere twam a wunhu, enti nnipa gyae dɔn no akyiri [6].
- Nkate ne nipadua mu ahoɔden. Anigye ne ehu sesa sɛnea bere te nka [11].
- Nipadua mu hyew. Nhwehwɛmu dedaw mu no, nipadua mu hyew a ɛkɔ soro ma bere a obi te nka sɛ ɛretwam no yɛɛ ntɛm [12].
- mfe. Mpanyimfo taa gyae ntɛm, na wɔn bere susuw sesa kɛse [7].
Nea sɔhwɛ yi betumi aka ne nea ɛrentumi nka
Bere ho nteaseɛ sɔhwɛ no kyerɛ sɛnea wubetumi ate sekan kakraa bi wɔ agodie mu, seesei ara. Ɛnyɛ aduruyɛ anaa adwene mu tumi sɔhwɛ. Ɛnkyerɛ hwee wɔ ADHD, adwene yare a ɛma nkae yera, anaa tebea foforo biara ho, ɛwom sɛ ɛtɔ da bi a nnipa de eyinom ho adwene hwehwɛ “sɔhwɛ sekan 10” de. Sɛ w’adwene mu nkae anaa nea wode w’adwene si so haw wo a, kasa kyerɛ oduruyɛfo.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Wubetumi agyae dɔn no pɛpɛɛpɛ wɔ sekan 10 mu?
Sɛ wuhyɛ dɔn sekan 10.00 pɛ mu a, na dɔn nni hɔ a, ɛyɛ anigye a ɛbae kwa: dɔn a eye mpo taa sesa bɛyɛ bere no mu nkyem du baako fi mmɔden biako kosi foforo [1]. Helibrain bere ho nteaseɛ sɔhwɛ no mu no, sɛ wuduu botae no mu nkyem kakraa bi pɛ a, ɛyɛ ade pa paa. Sɛ wukan wɔ wo tirim a, ɛyɛ mmerɛw [5].
Ɔkwan bɛn so na wobɛkan sekan 10 pɛpɛɛpɛ?
Adɛn nti na bere te sɛ nea ɛyɛ ntɛm bere a mibere a?
Nhwehwɛmu a ɛfa bere ho nsusuwii ho kyerɛ sɛ mpanyimfo taa susuw bere tiawa na ɛsesa kɛse [7]. Nea enti a nkwa te sɛ nea ɛyɛ ntɛm bere a obi rebere no yɛ asɛm foforo a sɔhwɛ tiawa yi ntumi mma ho mmuae. Sɔhwɛ no susuw sɛnea wosusuw sekan kakraa bi seesei ara.
Dɛn ne bere ho nteaseɛ wɔ adwene ho nyansahu mu?
Bere ho nteaseɛ yɛ sɛnea amemene susuw bere tenten a nneɛma di. Nhwehwɛmufo de nnwuma te sɛ eyi sua ho; nnipa de bere bi yɛ, na wɔde nnwuma a wɔde toto bere ahorow ho anaa wɔsan yɛ bere no sua ho nso [4]. Adwene a wode si so, nkate, ne sɛnea w’adwene mu adagyew te nyinaa sesa sɛnea bere te nka sɛ ɛyɛ tenten [6][9][11].
Eyi yɛ ADHD anaa adwene yare a ɛma nkae yera ho sɔhwɛ anaa?
Dabi. Helibrain bere ho nteaseɛ sɔhwɛ yɛ agodie, na entumi nhu yare biara. Nsonsonoe a ɛwɔ wo bere ho nkate mu betumi afi adwene a wode si so, wo nkate, ɔbrɛ anaa nkontaabu mu. Sɛ adwene a wode si nneɛma so anaa wo nkae haw wo a, kasa kyerɛ oduruyɛfo.
Helibrain bere ho nteaseɛ sɔhwɛ no yɛ kwa ampa?
Aane. Sɔhwɛ no ne nea efi mu ba nyinaa yɛ kwa: enhia sɛ wokyerɛw wo din, email anaa tua ka. Helibrain nya sika fi ne app no mu; app no wɔ nhyehyɛe a wontua hwee ne nea wotua ka. Enhia sɛ wode app no yɛ sɔhwɛ no.
Sɔhwɛ a ɛfa ho
- Mmuae bere sɔhwɛSɛnea woyɛ ntɛm bua bere a sɛnkyerɛnne bi ba.
- Twa kurukuruwa a ɛyɛ pɛSɛnea kurukuruwa a wode wo nsa tumi twa no yɛ kurukuruwa ankasa.
- Adwene a wɔde si biribi so bere sɔhwɛSɛnea wotumi kɔ so yɛ krado ma sɛnkyerɛnne bi bere a biribi foforo nsi.
Hwɛ adwene ho sɔhwɛ 43 no nyinaa a wontua hwee
Wopɛ sɛ wudi eyi ho dwuma da biara? Helibrain app no (seesei ɛwɔ Borɔfo kasa mu) wɔ nhyehyɛe a wontua hwee ne nea wotua ho ka.
Nhwehwɛmu fibea ahorow
- Wearden JH, Lejeune H (2008). Scalar properties in human timing: conformity and violations. Quarterly Journal of Experimental Psychology 61(4):569–587. doi.org/10.1080/17470210701282576
- Thönes S, Hecht H (2017). Counting does not improve the accuracy of long time productions. Attention, Perception, & Psychophysics 79(8):2576–2589. doi.org/10.3758/s13414-017-1407-5
- Treisman M (1963). Temporal discrimination and the indifference interval: implications for a model of the "internal clock". Psychological Monographs 77(13):1–31. doi.org/10.1037/h0093864
- Grondin S (2010). Timing and time perception: a review of recent behavioral and neuroscience findings and theoretical directions. Attention, Perception, & Psychophysics 72(3):561–582. doi.org/10.3758/APP.72.3.561
- Grondin S, Meilleur-Wells G, Lachance R (1999). When to start explicit counting in a time-intervals discrimination task: a critical point in the timing process of humans. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance 25(4):993–1004. doi.org/10.1037/0096-1523.25.4.993
- Block RA, Hancock PA, Zakay D (2010). How cognitive load affects duration judgments: a meta-analytic review. Acta Psychologica 134(3):330–343. doi.org/10.1016/j.actpsy.2010.03.006
- Block RA, Zakay D, Hancock PA (1998). Human aging and duration judgments: a meta-analytic review. Psychology and Aging 13(4):584–596. doi.org/10.1037/0882-7974.13.4.584
- Hinton SC, Rao SM (2004). "One-thousand one… one-thousand two…": chronometric counting violates the scalar property in interval timing. Psychonomic Bulletin & Review 11(1):24–30. doi.org/10.3758/BF03206456
- Block RA, Zakay D (1997). Prospective and retrospective duration judgments: a meta-analytic review. Psychonomic Bulletin & Review 4(2):184–197. doi.org/10.3758/BF03209393
- Cahoon D, Edmonds EM (1980). The watched pot still won't boil: expectancy as a variable in estimating the passage of time. Bulletin of the Psychonomic Society 16(2):115–116. doi.org/10.3758/BF03334455
- Droit-Volet S, Meck WH (2007). How emotions colour our perception of time. Trends in Cognitive Sciences 11(12):504–513. doi.org/10.1016/j.tics.2007.09.008
- Wearden JH, Penton-Voak IS (1995). Feeling the heat: body temperature and the rate of subjective time, revisited. Quarterly Journal of Experimental Psychology B 48(2):129–141. PubMed 7597195: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7597195/
Sɛnea yɛyɛɛ krataafa yi: Helibrain kuw no kyerɛw fii nhwehwɛmu a yɛabobɔ din wɔ atifi hɔ no mu, na Robert(Borɔfo) (biophysics ho PhD suani) hwɛɛ mu wɔ 4, Obubuo, 2026. Yɛyɛ nsakrae wɔ mu bere a nneɛma a yɛde gyinaa so no sesa.