تا چەند باش ڕووخساری کەسێکی نەناسراو لەبیرت دەمێنێت؟ ژمارەیەکی کەم ڕووخسار فێربە، پاشان لە نێو ڕووخساری هاوشێوەدا بیانناسەوە؛ سەرەتا لە هەمان ڕوانگەوە و دواتر لە زاویەیەکی ترەوە. نزیکەی 2 خولەک، بەخۆڕایی و بێ تۆمارکردن. ئەمانە ڕووخساری کەسانێکن کە بە کۆمپیوتەر دروستکراون و لە ڕاستیدا بوونیان نییە.
لەلایەن تیمی Helibrainپێداچوونەوە لەلایەن ڕۆبەرت(ئینگلیزی)، کاندیدی دکتۆرا لە بایۆفیزیکبڵاوکرایەوە دوایین پێداچوونەوە
تاقیکردنەوەی یادگەی ڕووخسار چی دەپێوێت؟
ئەرکی یادگەی ڕووخسار داوات لێ دەکات ڕووخساری نەناسراو فێربیت و دواتر لە نێو ڕووخسارانی تر بیانناسیتەوە. ئەم یارییە ناسینەوەی هەمان وێنە لە ناسینەوەی هەمان کەس لە دیمەنێکی نوێدا جیا دەکاتەوە. ئەنجامەکەت تەنها ئەم یارییە کورتە بە وێنەی ساختە دەخاتەڕوو. پێوەرێکی ستانداردی ناسینەوەی ڕووخسار لە ژیانی ڕۆژانە نییە و تاقیکردنەوەی کلینیکییش نییە.
زانیاریی خێرا
- ئەرکەکە: 6 ڕووخسار فێربە، هەر یەکەیان بۆ 4 چرکە، پاشان 12 هەڵبژاردن بکە.
- هەڵبژاردنەکان: لە هەر گرووپێکی 3 ڕووخساردا، یەک ڕووخساری فێربوو و چەند ڕووخسارێکی نەناسراو هەن.
- دوو دیمەن: سەرەتا هەمان وێنە، پاشان گۆشە و ڕووناکییەکی تر بۆ هەمان ڕووخسار.
- ئەنجامەکەت: ژمارەی هەڵبژاردنی دروست، وردی و پوختەی ئەنجام بە پێی دیمەن. خێرایی خاڵ زیاد ناکات.
- وێنەکان: ڕووخساری کۆمپیوتەریی ڕەسەنن بۆ کەسانێک کە بوونیان نییە. پێویستت بە کامێرا یان بارکردنی وێنە نییە.
یارییەکە چۆن کار دەکات
- چاوەڕێ بکە وێنەکان بارببن. هەموو وێنەکان پێش دەستپێکردنی فێربوون بار دەکرێن. شاشەیەکی ڕوون بەکاربهێنە و ئەگەر پێویستت پێیە، چاویلکەی ئاسایی خۆت لەبەر بکە.
- ڕووخسارەکان فێربە. یەک بە یەک دەردەکەون و بە شێوەیەکی خۆکار دەگۆڕێن. سەرنج لە تایبەتمەندییەکانی هەر کەسێک بدە.
- ڕووخسارێکی ئاشنا بدۆزەوە. ڕووخسارەکەی فێربوویت هەڵبژێرە، یان دوگمەی ژمارەدارەکەی دابگرە. لە هەر گرووپێکدا تەنها یەک هەڵبژاردە لە کۆمەڵەی فێربوونەکەدایە. دەتوانیت بە ئارامی هەڵبژێریت.
- ڕوانگەیەکی نوێ تاقی بکەرەوە. لە هەڵبژاردەکانی دواتردا هەمان کەسەکان لە زاویەیەکی ترەوە پیشان دەدرێن. وێنەکانی فێربوون لەگەڵ هەڵبژاردەکاندا نابینیت.
- ئەنجامەکەت بخوێنەوە. لە کاتی یارییەکەدا ئەگەر لە پەڕەی وێبەکە دوور بکەویتەوە، هەوڵەکە کۆتایی دێت تا بتوانیت هەوڵێکی نوێ دەست پێ بکەیت.
ئەمە ئەرکێکی بیناییە. خوێنەرەوەکانی شاشە دەتوانن کۆنتڕۆڵەکان ڕابگەیەنن، بەڵام وەسفێکی زارەکی ناتوانێت سەختیی ناسینەوەی ڕووخسار بپارێزێت. مۆبایل و کۆمپیوتەر هەمان وێنە و یاسا بەکاردەهێنن؛ بەڵام قەبارەی شاشە و مەرجەکانی بینین هێشتا دەتوانن کاریگەری لە ئەنجامدا هەبێت.
ئەنجامەکەت چۆن بخوێنیتەوە
ڕێژەی دروستی بریتییە لە ژمارەی هەڵبژاردنە دروستەکان دابەشکراو بە ژمارەی هەموو هەڵبژاردنەکان. نمرەی هەر دوو دیمەنەکە نیشان دەدەن لە هەر بەشەکەدا چی ڕوویداوە؛ لە هەر بەشێکدا تەنها چەند وەڵامێک هەیە. هەڵەیەکی تاک دەتوانێت ڕێژەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بگۆڕێت. نمرەی پەسەندبوون نییە.
کاتێک ژمارەیەکی پێویست لە یاریزانانی شیاو ئەم وەشانە تەواو بکەن، ئەنجامەکە بازنەی بەراوردی خوارتر، ئاسایی یان بەرزتر پیشان دەدات. تا ئەو کاتە، ژمارەی هەوڵە شیاوە کۆکراوەکان پیشان دەدات. بەراوردەکان لەگەڵ یەکەم هەوڵی یاریزانانی تر لە هەمان وەشاندا دەکرێن و هەوڵە نیشانکراوەکان لادەبرێن. سەردانکەرانی وێبسایت خۆیان هەڵدەبژێرن کە بەشداری بکەن، بۆیە پێوەری نوێنەرایەتیی دانیشتوان نین. نەبوونی بەراورد ڕێژەی دروستییەکەت ناگۆڕێت.
کۆمەڵەی ڕووخسارەکان بچووکە. دووبارەکردنەوەی تاقیکردنەوەکە ڕووخسارەکان ئاشناتر دەکات، تەنانەت ئەگەر ڕیز و ڕۆڵەکانیان بگۆڕێت. بەستەری هاوبەشکراو ڕێگە بە هاوڕێیەکت دەدات هەمان کۆمەڵە و ڕیز تاقی بکاتەوە؛ نمرەی پیشاندراوی هاوڕێکەت لە بەستەرەکەوە دێت و بە سەربەخۆیی پشتڕاست نەکراوەتەوە.
توێژینەوەی پشت ئەم ئەرکە
تاقیکردنەوەی یادگەی ڕووخساری کەمبریج، کە Duchaine و Nakayama پێشکەشیان کرد، شێوازی فێربوون و دواتر ناسینەوەی ڕووخساری نەناسراوی ناساند؛ لەوانە ناسینەوە لە گۆڕانی وێنەدا [1]. تاقیکردنەوەی ڕووخساری UNSW لەلایەن Dunn و هاوکارانییەوە، ئەرکە سەختەکانی یادگە و هاوتاکردنی ڕووخساری تێکەڵ کردووە و نیشان دەدات بۆ هەڵسەنگاندنی جیاوازییە تاکەکەسییەکان، کۆمەڵەیەکی فراوانتری ئەرک گرنگە [2].
یارییەکەمان بیرۆکەی گشتیی فێربوون و ناسینەوە وەردەگرێت. ئەمە هیچکام لەو تاقیکردنەوانەی توێژینەوە نییە. ڕووخسارە ساختەکانی وەک هاندەرە توێژینەوە پشتڕاستکراوەکان نین؛ درێژی، کۆمەڵەی وێنە و شێوازی نمرەدانیش جیاوازن. پێوەرەکانی ئەو تاقیکردنەوانە بەکارناهێنین و ئەم نمرەیە بۆ دانانی ناونیشانی توانای دەگمەن یان دەستنیشانکردنی نەخۆشی بەکارناهێنین. وێنەکانی دیمەنی نوێ بە بینین بۆ یەکسانیی ناسنامە پشکنراون، بەڵام ئەم کۆمەڵە وێنەیە بە سەربەخۆیی پشتڕاست نەکراوەتەوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا ئەمە تاقیکردنەوەی یادگەی ڕووخساری کەمبریجە؟
نەخێر. ئەمە یارییەکی ڕەسەن و کورتترە کە لە شێوازی گشتیی ئەو ئەرکەوە وەرگیراوە. وێنەی ڕووخساری ساختەی ڕەسەن، هەوڵی جیاواز و بەراورد لەگەڵ ئەو کەسانە بەکاردەهێنێت کە لێرە یاری دەکەن. نمرە بڵاوکراوەکانی کەمبریج ناتوانرێن بگۆڕدرێن بۆ ئەنجامی ئەم یارییە.
ئایا ئەمانە وێنەی کەسانی ڕاستەقینەن؟
نەخێر. ڕووخساری کۆمپیوتەریی دروستکراوی کەسانێکن کە بوونیان نییە. هیچ وێنەی ڕاستەقینە یان کۆمەڵە ڕووخساری توێژینەوە بەکارناهێنین. هیچ ناو یان ژیاننامەی کەسییان پێوە نەبەستراوە.
ئایا نمرەی بەرز توانایەکی نائاسایی لە ناسینەوەی ڕووخسار دەسەلمێنێت؟
نەخێر. واتە زۆرێک لەم هەڵبژاردنانە بە دروستی وەڵام داوە. یارییەکی کورت، ڕاهێنانی پێشووتر و کۆمەڵە وێنەیەکی بچووک ناتوانن ئەنجام لە دۆخەکانی ژیانی ڕۆژانەدا بسەلمێنن.
بۆچی لەوانەیە نمرەکەم بگۆڕێت؟
سەرنج، ماندووبوون، ئاشنایی بە وێنەکان و دۆخی شاشە دەتوانن ئەنجامی هەوڵێک بگۆڕن. ڕیزی هەڵبژاردنەکانیش لە هەوڵێکی نوێدا دەگۆڕێت. جیاوازییە بچووکەکان بە وریاییەوە هەڵبسەنگێنە.
ئایا تاقیکردنەوەی یادگەی ڕووخسار خۆڕاییە؟
بەڵێ. یارییەکە و ئەنجامی تەواوی بەخۆڕایین و پێویستیان بە تۆمارکردن یان پارەدان نییە.
تاقیکردنەوە پەیوەندیدارەکان
- تاقیکردنەوەی ناسینەوەی سۆزدەربڕینەکانی ڕووخسار لەگەڵ ناونیشانە مەبەستەکانیان بگونجێنە، لە ناسکەوە بۆ بەهێز.
- تاقیکردنەوەی یادگەی دیداریچەندە لە نموونەیەکی چوارگۆشەکان دەتوانیت لە بیرت بێت.
- تاقیکردنەوەی یادگەی وشەییچەندە دەتوانیت بە درێژایی کات وشە نوێیەکان لەو وشەانەی بینیوت جیا بکەیتەوە.
هەموو 43 تاقیکردنەوەی بێبەرامبەری مێشک ببینە
دەتەوێت ڕۆژانە کاری لەسەر بکەیت؟ ئەپی Helibrain (لە ئێستادا بە ئینگلیزییە) پلانێکی بێبەرامبەر و پلانەکانی پارەدراو هەیە.
سەرچاوەکان
- Duchaine B, Nakayama K (2006). تاقیکردنەوەی یادگەی ڕووخساری کەمبریج: ئەنجامەکان بۆ کەسانی تەندروستیی دەمارەکان و لێکۆڵینەوە لە دروستییەکەی بە بەکارهێنانی وێنەی ڕووخساری پێچەوانەکراو و بەشداربووانی prosopagnosia. Neuropsychologia 44(4):576–585. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16169565/
- Dunn JD, Summersby S, Towler A, Davis JP, White D (2020). تاقیکردنەوەی ڕووخساری UNSW: ئامرازێکی پشکنین بۆ ناسەرەوەکانی زۆر توانادار. PLOS ONE 15(11):e0241747. journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0241747
چۆن ئەم پەڕەمان دروستکرد: لەلایەن تیمی Helibrain لەسەر بنەمای ئەو لێکۆڵینەوانەی کە لە سەرەوە ئاماژەیان پێکراوە نووسراوە، و لەلایەن Robert(ئینگلیزی) (خوێندکاری دکتۆرا لە بایۆفیزیک) لە 4ی تشرینی دووەمی 2026 پێداچوونەوەی بۆ کراوە. کاتێک سەرچاوەکان بگۆڕێن، نوێی دەکەینەوە.