Sekondii 5 ykn 10 keessatti saffisaan cuqaasi, iskiriinii tuqi ykn barruu iddoo dhiibi; sana booda sekondii tokko keessatti cuqaasawwan kee ilaali. Bilisaa, galmaa'uun hin barbaachisu.
Garee Helibrain irraaRobert(Afaan Ingiliffaa) gamaaggale; barataa PhD damee baayoo-fiiziksii irratti maxxanfameYeroo dhumaaf irratti gamaaggamame
Bu'aa kee akkamitti dubbisuu
- Cuqaasawwan sekondii tokko keessatti (CPS): dhiibbaa kee lakkoofsa sekondii qorannoon fudhateen qoodame. Sa'aatiin dhiibbaa kee isa jalqabaa waliin jalqaba.
- Sekondii caalaa gaarii: yeroo sekondii tokko keessatti dhiibbaa baay'ee goote. Namoonni baay'een saffisaan jalqabanii xiqqoo suuta jedhu.
- Uleewwan sekondii hunda keessatti dhiibbaa meeqa akka goote agarsiisu; bakka itti suuta deemte ni argita.
- Hin lakkaa'amu: saffisni ykn walqixxummaan dhiibbaa harka namaatiin hin danda'amne, cuqaasaa ofumaan hojjetu ta'uu mala jedhamee mallatteeffama; walbira qabuu keessaa ni hambifama.
Saffisni cuqaasuu gaariin hammam?
Qorannoowwan laaboraatoorii keessatti, ga'eessonni baay'een quba tokkoon sekondii keessatti gara 5 hanga 6 tuqu: ga'eessonni 726 umuriin isaanii 37 hanga 70 ta'e sekondii 10 keessatti giddugaleessaan sekondii tokkootti gara 5 tuqaniiru [1]. Kanaafuu cuqaasawwan sekondii tokkootti 6 ykn 7 saffisa idilee keessatti gaarii dha. Taphattoonni tooftaalee addaa, harka raasuu ykn quba lamaaniin qaree tokko cuqaasuu fayyadamuun 10 ol ga'u; saffisa tooftaalee kanaa qorannoon tokko illee hin safarre.
Dhugaa gabaabaa
- Waan safaru: qaree tokko saffisaan dhiibuu kee, dandeettii sochii qaamaa. Laaboraatooronni hojii quba tuquu fayyadamuun waanuma kana safaru.
- Saffisa quba tokkoo idilee: ga'eessota keessatti sekondii tokkootti gara 5 hanga 6 tuqa [1, 2].
- Umurii fi saala: ga'eessota 1,519 irratti, saffisni tuquu umurii dabalaa deemuun hir'ate; dhiironni umurii hunda keessatti dubartoota caalaa saffisaan tuqan, harki caalaan immoo saffisaa ture [2].
- Yeroo qorannoo: sekondii muraasa keessatti saffisni tuquu ni hir'ata; qorannoo bilbila tokko keessatti sekondii 30 keessatti gara 17% hir'ate [3].
- Quboota hedduu: paayaanoo taphattoonni leenjifaman quba hedduudhaan muuziqaa taphatan, yeroo baay'ee sekondii tokkootti notii 12 hanga 16 ga'aniiru [4].
Qorannoon saffisa cuqaasuu akkamitti hojjetaa
- Waan dhiibdu filadhu: qaree hantuutee (ykn bilbila irratti iskiriinii), ykn barruu iddoo.
- Yeroo filadhu: sekondii 5 ykn 10.
- Jalqabi. Dhiibbaan kee inni jalqabaa sa'aatii jalqaba. Dhiibbaan hundi lakkaa'ama; furtuu dhiibdee qabachuun hin lakkaa'amu (kompiitaraan ofumaan irra deebi'a, kanaaf irra deebi'amni sun hin lakkaa'amu).
Sakatta'iinsa lama cuqaasaa ofumaan hojjetu adda baasu: saffisa harki ga'uu hin dandeenye (hantuuteedhaan sekondii tokkootti cuqaasawwan 25 ol, ykn iskiriinii tuqamuu irratti 20 ol, ykn barruu iddoo irratti 20 ol), ykn dhiibbaa walqixa fageenyaan raawwatamu kan maashiniin qofa gochuu danda'u (harki saffisaa yeroo hunda xiqqoo garaagarummaa qaba [1]). Dhiibbaan lama milisekondii muraasa gidduutti raawwataman, qareen hantuutee dulloome utaaluu waan danda'uuf, tokko jedhamee lakkaa'ama.
Maaltu saffisa cuqaasuu kee irratti dhiibbaa qaba?
- Tooftaa. Quba tokkoon cuqaasuun idileedhaan sekondii tokkootti 5 hanga 7 ta'a. Quba lama fayyadamuun ykn irree jajjabeessanii raasuun saffisa dabala; garuu qorannoon tokko illee isaan hin safarre, kanaaf lakkoofsa hin kenninu.
- Quba. Qubni agarsiisaa fi giddu galeessaa saffisaan hojjetu [5].
- Umurii. Umurii dabalaa deemuun saffisni tuquu hir'ata; qorannoo tokko keessatti ga'eessonni dargaggoonni quba agarsiisaa fi giddu galeessaatiin namoota umuriin isaanii 50 hanga 70 caalaa saffisaan tuqaniiru [3].
- Dadhabbii qorannoo keessatti. Sekondiiwwan qorannoon itti fufu keessatti saffisni hir'ata [2, 3], kanaaf bu'aan sekondii 10 yeroo baay'ee kan sekondii 5 caalaa gadi aanaadha.
- Meeshaa. Hantuutee, tuqaa harkaa, iskiriinii tuqamuu fi kiiboordiin hundi adda adda; kanaaf bu'aawwan gosa galtee walfakkaataa keessatti qofa walbira qabamu.
Qorannoon kun maal himuu danda'a, maal immoo hin danda'u
Kun meeshaa kee irratti saffisa harka keetii taphachuun madaala. Doktooronni qorannoo quba tuquu sakatta'iinsa biroo waliin fayyadamu; garuu qorannoon cuqaasuu biraawzarii waa'ee sammuu ykn fayyaa kee homaa sitti himuu hin danda'u, bu'aan suuta ta'es yaaddoo qabaachuuf sababii miti.
Bu'aa kee fi yeroo duraan taphatte walbira qabi; galtee fi dheerinni qorannoo walfakkaataa haa ta'u.
Gaaffilee yeroo baay'ee gaafataman
Giddugaleessaan sekondii tokko keessatti cuqaasawwan meeqa?
Quba tokkoon cuqaasuu idileedhaaf, sekondii tokkootti gara 5 hanga 6 cuqaasa. Qorannoowwan laaboraatoorii guguddoon quba tuquu irratti ga'eessota keessatti waan kana argatu [1, 2]. Qorannoowwan saffisa cuqaasuu marsariitii irratti lakkoofsi ol'aanaan mul'atu yeroo baay'ee taphattoonni tooftaalee cuqaasuu addaa fayyadamuun isaanii irraa maddu.
CPS gaariin maal?
Quba tokkoon sekondii tokkootti cuqaasawwan 6 hanga 7 gaarii dha; 8 immoo baay'ee saffisaa dha. 10 ol taanaan, taphattoonni yeroo baay'ee tooftaa akka qaree tokko quba lamaaniin cuqaasuu fayyadamu.
Bu'aan koo maaliif hin lakkaa'amne?
Saffisni galtee sanaaf daangaa keenya caale, ykn yeroo dhiibbaa gidduu jiru harka namaatiif baay'ee walqixa ture. Lamaan isaanii mallattoo cuqaasaa ofumaan hojjetuu ykn iskiriptii ti. Dhuguma ati yoo ta'e, irra deebi'i: bu'aan idilee yeroo hunda lakkaa'ama.
Barruu iddoo dhiibdee qabachuun lakkaa'amaa?
Lakki. Furtuu tokko dhiibdee yeroo qabdu, kompiitaraan ofumaan irra deebi'a. Irra deebi'amni sun hin lakkaa'amu; dhiibbaan dhugaan qofti lakkaa'ama.
Qorannoon saffisa cuqaasuu Helibrain bilisaa?
Eeyyee. Qorannoonii fi bu'aan kee guutuun bilisa: galmaa'uun, imeelii kennuun ykn kaffaluun hin jiru.
Qorannoowwan walqabatan
- Leenjisaa kaayyoo irratti xiyyeeffachuuSammuu harkaa yookaan qubaadhaan galmawwan hamma saffisaa fi sirriitti rukutuu akka dandeessu.
- Qorannoo saffisa barreessuu kiiboordii irrattiAfaan IngiliffaaDaqiiqaa tokko keessatti jechoota meeqa akka barreessituu fi sirrii ta'uu isaanii.
- Qorannoo yeroo deebiiMallattoon yeroo mul’atu hammam saffisaan deebii kennitu.
Qorannoowwan sammuu bilisaa 43 hunda ilaali
Kana irratti guyyaa guyyaan hojjechuu barbaaddaa? Appiin Helibrain (ammaaf Afaan Ingiliffaan) karoora bilisaa fi karoora kaffaltii qabu qaba.
Maddoota
- Teismann H, Schubert R, Reilmann R, Berger K (2022). Effects of age and sex on outcomes of the Q-Motor speeded finger tapping and grasping and lifting tests: findings from the population-based BiDirect Study. Frontiers in Neurology 13:965031. doi.org/10.3389/fneur.2022.965031
- Hubel KA, Reed B, Yund EW, Herron TJ, Woods DL (2013). Computerized measures of finger tapping: effects of hand dominance, age, and sex. Perceptual and Motor Skills 116(3):929–952. doi.org/10.2466/25.29.PMS.116.3.929-952
- Heimhofer C, Neumann J, Odermatt IA, Bächinger M, Wenderoth N (2024). Finger-specific effects of age on tapping speed and motor fatigability. Frontiers in Human Neuroscience 18:1427336. doi.org/10.3389/fnhum.2024.1427336
- Goebl W, Palmer C (2009). Finger motion in piano performance: touch and tempo. Proceedings of the International Symposium on Performance Science 2009. iwk.mdw.ac.at/goebl/papers/GoeblPalmer2009_ISPS-Touch.pdf
- Aoki T, Francis PR, Kinoshita H (2003). Differences in the abilities of individual fingers during the performance of fast, repetitive tapping movements. Experimental Brain Research 152(2):270–280. doi.org/10.1007/s00221-003-1552-z
Fuulli kun akkamitti qophaa'e: gareen Helibrain qorannoowwan armaan olitti tarreeffaman irraa barreesse; Robert(Afaan Ingiliffaa) (barataa PhD damee baayoo-fiiziksii) immoo Sadaasa 4, 2026 irratti gamaaggale. Maddoonni yeroo jijjiiraman fuula kana ni haaromsina.